સના/રિયાધ, નવી દિલ્હી, 08 ઓગસ્ટ (હિ.સ.) સાઉદી અરેબિયા, તુર્કી અને પાકિસ્તાન વચ્ચે થયેલા સંયુક્ત રક્ષા કરાર બાદ યમને કડક પ્રતિક્રિયા આપી છે. યમનના અધિકારીઓએ ચેતવણી આપી છે કે સાઉદી અરેબિયા સાથે મળીને યમન વિરુદ્ધ કોઈપણ સૈન્ય કાર્યવાહી અથવા ઘેરાબંધીમાં સામેલ થનાર દેશને ‘આક્રમણકારી’ માનવામાં આવશે, ભલે તેના માટે કોઈપણ કારણ કે નામ આપવામાં આવે.

ઈરાન સરકારના આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચાર નેટવર્ક પ્રેસ ટીવી મુજબ, શુક્રવારે સાઉદી અરેબિયા, તુર્કી અને પાકિસ્તાને એક સંયુક્ત રક્ષા કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા. ત્રણેય દેશોના જણાવ્યા મુજબ, તેનો હેતુ કોઈપણ સંભવિત આક્રમણ સામે સામૂહિક સુરક્ષા અને રક્ષા સહયોગને મજબૂત કરવાનો છે. કરાર હેઠળ કોઈ એક દેશ પર સશસ્ત્ર હુમલો થવાની સ્થિતિને ત્રણેય દેશો પર હુમલો માનવામાં આવશે.

કરાર બાદ યમનની રાજધાની સના તરફથી તેની ટીકા કરવામાં આવી. યમનની સુપ્રીમ પોલિટિકલ કાઉન્સિલના અધ્યક્ષ મહદી અલ-મશાતે કહ્યું કે નવા કરારનો ઉપયોગ યમન વિરુદ્ધ સાઉદી કાર્યવાહી ચાલુ રાખવાના બહાને તરીકે કરી શકાય નહીં.

તેમણે કહ્યું કે, કરારો પાછલી તારીખથી લાગુ પડતા નથી અને યમનની તરફથી ‘ઘેરાબંધીના બદલે ઘેરાબંધી’ની નીતિ ત્યાં સુધી ચાલુ રહેશે, જ્યાં સુધી તેના જાહેર કરાયેલા હેતુઓ પૂર્ણ ન થઈ જાય.

અલ-મશાતે ચેતવણી આપતાં કહ્યું કે, જે પણ દેશ સાઉદી અરેબિયા સાથે તેની લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી સૈન્ય કાર્યવાહી અને ઘેરાબંધીમાં જોડાશે, તેને યમનની નજરે આક્રમણકારી માનવામાં આવશે.

તેમણે સાઉદી નેતૃત્વને યુદ્ધના બદલે રાજકીય ઉકેલ અને સારા પડોશી સંબંધોની દિશામાં આગળ વધવાની અપીલ પણ કરી.

યમનના વિદેશ મંત્રાલયે પણ સંયુક્ત રક્ષા કરાર પર પ્રતિક્રિયા આપતાં કહ્યું કે, એવા કોઈપણ પ્રાદેશિક ગઠબંધન અંગે પ્રશ્નો ઊભા થશે, જેનો હેતુ પેલેસ્ટીની મુદ્દાના સમર્થન અને ઇઝરાયલ સામે કાર્યવાહી કરવાના બદલે કોઈ મુસ્લિમ દેશ સામે દબાણ વધારવાનો હોય.

મંત્રાલયે રિયાધને યમન વિરુદ્ધ કથિત સૈન્ય કાર્યવાહી અને ઘેરાબંધી સમાપ્ત કરવાની અપીલ કરી. નિવેદનમાં કહેવામાં આવ્યું કે, આર્થિક અને રાજકીય પ્રભાવનો ઉપયોગ કરીને યમનમાં જવાબદારીથી બચવું શક્ય નહીં બને.

યમની મંત્રાલયે એ પણ કહ્યું કે, કોઈપણ કરાર કોઈ પક્ષને બીજા દેશના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરવાનો અથવા કથિત ગુનાઓ માટે જવાબદારીથી બચવાનો અધિકાર આપતો નથી.

યમનના અન્સારુલ્લાહ આંદોલન સાથે જોડાયેલા મહંમદ અલ-ફરાહે પણ કરારની ટીકા કરી. તેમણે કહ્યું કે, તેમના વિરુદ્ધ ભલે જેટલા પણ ગઠબંધન બને, ઘેરાબંધી સમાપ્ત કરવાના પ્રયાસો ચાલુ રહેશે.

તેમણે તુર્કી, પાકિસ્તાન અને અન્ય મુસ્લિમ દેશોને અપીલ કરી કે તેઓ કોઈ મુસ્લિમ દેશ વિરુદ્ધ સૈન્ય કાર્યવાહી અથવા ઘેરાબંધી માટે ‘રાજકીય આવરણ’ ઉપલબ્ધ ન કરાવે.

યમન અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે તણાવની જડ વર્ષો જૂના સંઘર્ષમાં છે. 26 માર્ચ 2015ના રોજ સાઉદી અરેબિયા અને તેના સહયોગી દેશોએ યમનમાં સૈન્ય અભિયાન શરૂ કર્યું હતું. આ અભિયાનને અમેરિકા અને કેટલાક પશ્ચિમી દેશો તરફથી સૈન્ય, રાજકીય અને લોજિસ્ટિક સમર્થન પણ મળ્યું હતું.

આ સંઘર્ષમાં હજારો લોકોના મોત થયા છે અને યમનમાં ગંભીર માનવીય સંકટ ઊભું થયું. સાઉદી નેતૃત્વવાળા ગઠબંધનનો જાહેર કરાયેલ હેતુ યમનની આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્ય સરકારને ફરી સત્તામાં લાવવાનો હતો, પરંતુ આ લક્ષ્ય સંપૂર્ણપણે હાંસલ થઈ શક્યું નથી.

2022માં સંયુક્ત રાષ્ટ્રની મધ્યસ્થતાથી સંઘર્ષવિરામની સ્થિતિ બની હતી, જોકે ક્ષેત્રમાં તણાવ અને સૈન્ય પ્રવૃત્તિઓ સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ નહોતી.

યમનનું આ નિવેદન એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે પશ્ચિમ એશિયામાં પ્રાદેશિક તણાવ પહેલેથી જ યથાવત છે. સાઉદી અરેબિયા, તુર્કી અને પાકિસ્તાનના નવા રક્ષા કરારે પ્રાદેશિક સુરક્ષા સમીકરણોને લઈને ચર્ચા વધારી દીધી છે.

યમનની તરફથી આપવામાં આવેલા નિવેદનો પરથી સ્પષ્ટ છે કે, સના આ કરારને લઈને સતર્ક છે અને તેને પોતાના વિરુદ્ધ સંભવિત સૈન્ય દબાણના સંદર્ભમાં જોઈ રહ્યું છે. બીજી તરફ, ત્રણેય કરાર કરનાર દેશોએ તેને સામૂહિક સુરક્ષા અને રક્ષા સહયોગ મજબૂત કરવાની પહેલ ગણાવી છે.

એવામાં આવનારા દિવસોમાં એ જોવું મહત્વપૂર્ણ રહેશે કે, નવો રક્ષા કરાર પ્રાદેશિક સુરક્ષા પર કેટલો પ્રભાવ પાડે છે અને તેનો યમન-સાઉદી સંબંધો પર શું અસર પડે છે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / અમરેશ દ્વિવેદી

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / ડો.હિતેશ એન.વ્યાસ