- વચનો અને આક્ષેપો ઊંચા, નક્કર રોકાણ અને સુરક્ષા ઉકેલો ઓછા.

નવી દિલ્હી, 09 ઓક્ટોબર (હિ.સ.) : સ્પેસએક્સના સીઇઓ અને વિશ્વના સૌથી ધનિક વ્યક્તિ એલોન મસ્કે ભારતના એવા વિસ્તારોને મદદ કરવા વિશે વાત કરી જ્યાં સ્ટારલિંક સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સેવા દ્વારા હજુ સુધી ઇન્ટરનેટ ઉપલબ્ધ નથી. મસ્કે એમ પણ કહ્યું હતું કે, તેમની કંપની ભારતમાં સમૃદ્ધ વર્ગને કારણે નિયમનકારી અવરોધોનો સામનો કરી રહી છે અને વિરોધ કરનારાઓ પર સૌથી ગરીબ લોકોને નુકસાન પહોંચાડવાનો આરોપ પણ લગાવ્યો હતો.

અહીં નોંધવા જેવું એક પાસું એ છે કે એલન મસ્ક અત્યાર સુધી માત્ર ભારત માટે જ યોજનાઓ બનાવી રહ્યા હોવા છતાં, મસ્કની ટિપ્પણીઓ ત્યારે આવી છે જ્યારે સ્ટારલિંકનું પ્રતિનિધિમંડળ દિલ્હીમાં ઇન્ડિયા મોબાઇલ કોંગ્રેસમાં ભાગ લઈ રહ્યું છે. તેમણે ટેસ્લા વિશે મોટા વચનો આપ્યા, પરંતુ સ્થાનિક ઉત્પાદનમાં રોકાણ કરવાથી પીછેહઠ કરી. હકીકતમાં, મસ્કે વારંવાર ભારતમાં રોકાણ કરવા અને સેવા શરૂ કરવા વિશે વાત કરી છે, પરંતુ વાસ્તવમાં, ટેસ્લાની ફેક્ટરી બનાવવામાં આવી નથી અને સ્ટારલિંક હજુ પણ સુરક્ષા મંજૂરીના તબક્કામાં અટવાઇ છે.

ચીનમાં ઝડપી રોકાણ, ભારતમાં માત્ર તારીખો

સૌથી નોંધપાત્ર બાબત એ છે કે, પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી સાથેની બેઠકો અને ભારતની મુલાકાતની મોટી ઘોષણાઓ પછી, મસ્કે ટેસ્લાની જવાબદારીઓને ટાંકીને ભારતની મુલાકાત રદ કરી હતી, જ્યારે તે પછી તરત જ તેમણે ચીનની મુલાકાત લીધી હતી. ચીનમાં મસ્કનું રોકાણ લાંબો સમય જૂનું છે. શાંઘાઈ ગીગાફેક્ટરીનું બાંધકામ જાન્યુઆરી 2019માં શરૂ થયું હતું અને તે જ વર્ષના અંત સુધીમાં ઉત્પાદન શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું. આજે, 400 થી વધુ સ્તર-1 સ્થાનિક સપ્લાયર્સ છે અને 95 ટકાથી વધુ ઘટકો સ્થાનિક રીતે ઉત્પાદિત થાય છે.

ચીનમાં, મસ્કે વધુને વધુ રોકાણ કર્યું છે અને ઉત્પાદન કર્યું છે, જ્યારે ભારતમાં વચનો અને આક્ષેપો વધુ દૃશ્યમાન થયા છે. 2025-26 માં, ટેસ્લાએ ભારતમાં એક શોરૂમ ખોલ્યો હતો, પરંતુ સ્થાનિક સ્તરે ફેક્ટરી સ્થાપવાની વાટાઘાટો અટકાવી દેવામાં આવી હતી.

સુરક્ષા અંગે મસ્કનો ઇરાદો અસ્પષ્ટ છે

સ્ટારલિંકની ભારતની યોજનાઓ પણ સમાન પેટર્નને અનુસરે છે. કંપનીને જૂન 2025માં જી.એમ. પી.સી.એસ. લાઇસન્સ મળ્યું હતું અને જુલાઈ 2025માં ઇન-સ્પેસ માટે મંજૂરી મળી હતી પરંતુ વ્યાપારી સેવા હજુ શરૂ થઈ નથી. સરકારની મુખ્ય ચિંતાઓ સેટેલાઇટ નેટવર્કની સુરક્ષા, ડેટા પર નિયંત્રણ, કાયદેસર અવરોધન અને કટોકટીના કિસ્સામાં સેવા પર ભારતીય નિયંત્રણ છે. સ્ટારલિંકની આંતર-ઉપગ્રહ લેસર લિંક્સ એવી છે કે ટ્રાફિક ભારતીય પ્રવેશદ્વારને બાયપાસ કરી શકે છે.

મણિપુરમાં ઇન્ટરનેટ શટડાઉન દરમિયાન સ્ટારલિંકના ઉપકરણો જપ્ત કરવામાં આવ્યા હોવાના અહેવાલો અને ઈરાનના સંઘર્ષમાં અનધિકૃત ટર્મિનલનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો હોવાના અહેવાલોથી આ ભય વધ્યો છે. મસ્ક સુરક્ષા ઉકેલો રજૂ કરવાને બદલે ભારતના નિયમનકારી શાસન પર સવાલ ઉઠાવી રહ્યા છે.

અંબાની-રાહુલ ગાંધી વિવાદ અને સરકારનું વલણ

મસ્કે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ એક્સ પર શું અંબાની ભારતના વાસ્તવિક બોસ છે? એવો પ્રશ્ન કરીને વિવાદ ઊભો કર્યો હતો. આ પ્રસંગે કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ પણ ટ્વીટ કર્યું હતું. જોકે, ભારત સરકારે મસ્કના આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે. ટેલિકોમ મંત્રાલયે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે, દેશમાં સેટેલાઇટ સંચાર સહિત તમામ ટેલિકોમ સેવાઓ માટે વાજબી અને બિન-ભેદભાવપૂર્ણ નિયમનકારી માળખું છે.

સરકારે ત્રણ કંપનીઓ-સ્ટારલિંક, જિયો સેટકૉમ અને યુટેલસેટ વનવેબને લાઇસન્સ આપ્યા છે અને ત્રણેય હાલમાં સુરક્ષા મૂલ્યાંકનના એક જ તબક્કે છે, પરંતુ દરેક વ્યક્તિએ એ પણ ધ્યાનમાં રાખવું જોઈએ કે સુરક્ષા મંજૂરી વિના કોઈને પણ સ્પેક્ટ્રમ નહીં મળે.

ભારતની આત્મનિર્ભરતા અને જિયોનું વિઝન

ભારતને મસ્કની સ્ટારલિંક પર નિર્ભર રહેવાની જરૂર નથી કારણ કે રિલાયન્સ ગ્રૂપની કંપની જિયોએ પણ સેટેલાઇટ કોમ્યુનિકેશનમાં પ્રવેશવાની જાહેરાત કરી છે. કંપની ભારતમાં લગભગ 23 ગ્રાઉન્ડ સ્ટેશન શરૂ કરવાની યોજના બનાવી રહી છે. જિયોની દ્રષ્ટિ ભારતમાં ડિઝાઇન, એન્જિનિયરિંગ, એકીકરણ અને પરીક્ષણથી લઈને પ્રક્ષેપણ, જમાવટ અને કામગીરી સુધીની સમગ્ર સાંકળ પર નિયંત્રણ રાખવાની છે.

એટલે કે, ઉપગ્રહ ગતિશીલતામાં ભારતને સંપૂર્ણપણે આત્મનિર્ભર બનાવવું, જેથી વપરાશકર્તાઓ અને તેમના ડેટાની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત થાય. મે 2026 સુધી ભારતના @આઇ.ડી. 1 ગામડાઓમાં 4જી કવરેજ ન હોવાના મસ્કના દાવાથી વિપરીત, ભારત સરકાર તેની સાર્વભૌમત્વ અને સુરક્ષાની કિંમત પર બજારને સીધી કોઈ વિદેશી કંપનીને સોંપી શકે નહીં.

કોઈપણ રાષ્ટ્ર માટે આ નીતિ હોવી જોઈએ, જેનું ભારત સરકાર આજે નિષ્ઠાપૂર્વક પાલન કરતી હોય તેવું લાગે છે, તેથી વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી ગમે તે કહે, સત્ય બદલાશે નહીં.

વિપક્ષમાં બેસીને બોલવું સહેલું છે, સત્ય એ છે કે જો આજે કેન્દ્રમાં તેમની સરકાર હોત તો તેમણે કદાચ એ જ નિર્ણય લીધો હોત જે મોદી સરકાર આ કેસમાં લઈ રહી છે. ભારતીય નાગરિક ડેટા સુરક્ષા વિશે જાણનાર પ્રથમ વ્યક્તિ છે, જેના વિશે એલન મસ્કની કંપની સ્ટારલિંકે અત્યાર સુધી ભારત સરકારને કોઈ ખાતરી આપી નથી!

હિન્દુસ્થાન સમાચાર/ડૉ. મયાંક ચતુર્વેદી/મુકુંદ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / હર્ષ શાહ