ઓસ્લો, 09 ઓક્ટોબર (હિ.સ.) : દક્ષિણ આફ્રિકાના પ્રખ્યાત ભારતીય મૂળના ન્યાયશાસ્ત્રી નવનીતમ 'નવી' પિલ્લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાને મજબૂત કરવા અને શાંતિને પ્રોત્સાહન આપવાના તેમના પ્રયાસો માટે વર્ષ 2026 માટે નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર એનાયત કરવામાં આવશે.

શુક્રવારે નોર્વેની રાજધાની ઓસ્લોમાં નોર્વેની નોબેલ સંસ્થામાં એક પત્રકાર પરિષદમાં નોબેલ સમિતિના અધ્યક્ષ જોર્ગન વોટને ફ્રાયડનેસે તેમના નામની જાહેરાત કરી હતી.

નોબેલ સમિતિ અનુસાર, નવી પિલ્લાઇએ યુદ્ધ અપરાધો, માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ અને નરસંહારના દોષિતો સામે કાનૂની કાર્યવાહી સુનિશ્ચિત કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. પિલ્લઈએ અસાધારણ હિંમત, અખંડિતતા અને નૈતિક મનોબળ સાથે વધુ સમાવેશી વૈશ્વિક કાનૂની વ્યવસ્થા તરફ યોગદાન આપ્યું છે. તેમનું લાંબુ જાહેર જીવન સાર્વત્રિક કાયદાકીય સિદ્ધાંતો અને માનવ અધિકારો પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાનું ઉદાહરણ છે.

ભારતીય તમિલ મૂળના પરિવારમાં જન્મેલા પિલ્લઈ દક્ષિણ આફ્રિકામાં રંગભેદ સામે લડતા નેલ્સન મંડેલા સહિત ઘણા લોકો માટે કાનૂની સહાયક હતા. પિલ્લઈનો જન્મ 23 સપ્ટેમ્બર, 1941ના રોજ દક્ષિણ આફ્રિકાના ડરબનમાં થયો હતો. તેમણે હિમાયતના ક્ષેત્રમાં પોતાની જાતને પ્રતિષ્ઠિત કરી અને વંશીય ભેદભાવ, અલગતા અને સામાજિક બહિષ્કાર સામે લડત આપી. નેલ્સન મંડેલા અને રંગભેદ વિરુદ્ધ અવાજ ઉઠાવનારા અન્ય લોકોની હિમાયત કરવાની તેમની સફર આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયિક સંસ્થાઓમાં મહત્વપૂર્ણ કાર્યો તરફ દોરી ગઈ.

પિલ્લઈએ દક્ષિણ આફ્રિકાની ઉચ્ચ અદાલત, રવાન્ડા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનાહિત ન્યાયાધિકરણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનાહિત અદાલતમાં ન્યાયાધીશ તરીકે સેવા આપી છે. તેમણે માનવાધિકાર માટે સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ઉચ્ચાયુક્ત તરીકે પણ સેવા આપી છે. તાજેતરમાં સુધી, તેમણે અધિકૃત પેલેસ્ટિનિયન પ્રદેશ પર સંયુક્ત રાષ્ટ્રના સ્વતંત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય તપાસ પંચની અધ્યક્ષતા કરી હતી. તે હાલમાં મ્યાનમાર સામે નરસંહારના આરોપોની સુનાવણી કરતી આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાય અદાલતમાં ન્યાયાધીશ છે.

નોબેલ સમિતિના જણાવ્યા અનુસાર, પિલ્લઈએ સીમાચિહ્નરૂપ આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયિક કેસો સ્થાપિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી કે જે કાનૂની પગલાં દ્વારા યુદ્ધ અને હિંસાને અટકાવી શકાય. રવાન્ડા માટે ઇન્ટરનેશનલ ક્રિમિનલ ટ્રિબ્યુનલમાં તેમના યોગદાનથી બળાત્કાર અને જાતીય હિંસાને માનવતા અને નરસંહાર સામેના ગુનાઓ તરીકે માન્યતા આપવાની દિશામાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ થઈ. આ કિસ્સામાં તેમના યોગદાનને કારણે, પ્રથમ વખત, એક આરોપી પર માત્ર પ્રચાર દ્વારા નરસંહાર માટે ઉશ્કેરવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો.

નોબેલ

સમિતિએ જણાવ્યું હતું કે પિલ્લાઇએ રાજ્ય અને રાષ્ટ્રીય નેતાઓને જવાબદાર ઠેરવીને હિંસા અને સંઘર્ષના પીડિતો માટે ન્યાયની આશા ઉભી કરી છે. તેમના વિવિધ હોદ્દાઓમાં, તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે વ્યક્તિઓ અને દેશોએ કાયદાના શાસનનું પાલન કરવું જોઈએ. તેમણે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાના ધોરણો અને કાયદાકીય સિદ્ધાંતોના વિકાસમાં પણ યોગદાન આપ્યું છે.

નોબેલ સમિતિએ કહ્યું કે પ્રથમ નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર 125 વર્ષ પહેલા આપવામાં આવ્યો હતો. ત્યારથી, આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા દ્વારા સંઘર્ષોનું સમાધાન એ શાંતિ પુરસ્કારના મુખ્ય ઉદ્દેશોમાંનો એક છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનો વ્યાપ વધ્યો, ખાસ કરીને સંયુક્ત રાષ્ટ્રની સંસ્થાઓની સ્થાપના સાથે. તેનો મૂળભૂત સિદ્ધાંત એ હતો કે કાયમી શાંતિ કાયદાકીય સિદ્ધાંતો પર આધારિત હોવી જોઈએ, મજબૂત દેશોની ઇચ્છા અથવા સત્તાના સંતુલન પર નહીં.

સમિતિ અનુસાર, નિયમો આધારિત આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવસ્થા ક્યારેય સંપૂર્ણ રીતે આદર્શ રહી નથી. શક્તિશાળી દેશોએ કેટલીકવાર તેમની જવાબદારીઓ ટાળવાનો પ્રયાસ કર્યો છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા હેઠળના કેસોનું પરિણામ પણ ગુનેગાર અને પીડિતની ઓળખના આધારે અલગ અલગ હોય છે. આમ છતાં, મુત્સદ્દીગીરી, સંધિઓ અને કાનૂની પ્રક્રિયાઓ દ્વારા સંઘર્ષોને ઉકેલવાનું વલણ વધી રહ્યું છે.

સમિતિએ નોંધ્યું હતું કે હાલમાં વિશ્વ લાંબા સમય કરતાં વધુ યુદ્ધો અને સંઘર્ષો જેવા ગંભીર પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં, આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો માત્ર પૂરક નહીં પણ શાંતિ અને સુરક્ષા માટે અનિવાર્ય આધાર બની ગયો છે. જો કે, આંતરરાષ્ટ્રીય કાનૂની વ્યવસ્થા ભારે દબાણ હેઠળ છે અને તેની સંસ્થાઓને પણ નિશાન બનાવવામાં આવી રહી છે. કાયદાકીય માળખા પર સત્તાના રાજકારણને પ્રાથમિકતા આપવી એ સ્થિરતા, વિશ્વાસ અને શાંતિપૂર્ણ સહઅસ્તિત્વને નબળી પાડે છે.

નોબેલ સમિતિએ કહ્યું કે શાંતિ જાળવવા અને સંઘર્ષોના અહિંસક સમાધાન માટેરાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે કાયદાનું શાસન આવશ્યક છે. ઇતિહાસ દર્શાવે છે કે કાયદાના શાસન વિના, વિશ્વ અન્યાયી, અતાર્કિક અને અમાનવીય બની જાય છે. આવી સ્થિતિમાં ન્યાયાધીશોની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ છે, જેઓ વ્યવસ્થા અને અરાજકતા વચ્ચેની સીમાની રક્ષા કરે છે.

સમિતિએ જણાવ્યું હતું કે પિલ્લઈની પ્રતિષ્ઠિત ન્યાયિક કારકિર્દી વૈશ્વિક સ્તરે કાયદાના શાસનને મજબૂત, રક્ષણ અને વિસ્તરણ કરવાની જરૂરિયાતને રેખાંકિત કરે છે. ન્યાય અને માનવીય ગરિમા પ્રત્યેની તેમની પ્રતિબદ્ધતા વધુ શાંતિપૂર્ણ વિશ્વ તરફ પ્રયાસ કરી રહેલા લોકો માટે આશા અને પ્રેરણાનો સ્ત્રોત છે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર/પવન કુમાર/સુનીત નિગમ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / હર્ષ શાહ