
-પરિવારોના ખિસ્સામાંથી થતા સીધા ખર્ચનો હિસ્સો 64.2 થી ઘટીને 42.7 ટકા થયો
નવી દિલ્હી, 15 નવેમ્બર (હિ.સ.). દેશમાં આરોગ્ય સેવાઓ પર સરકારી ખર્ચ છેલ્લા દસ વર્ષમાં ત્રણ ગણાથી વધુ વધીને 4.14 લાખ કરોડ રૂપિયા થઈ ગયો છે. તે જ સમયે, કુલ આરોગ્ય ખર્ચમાં પરિવારોના ખિસ્સામાંથી થતા સીધા ખર્ચનો હિસ્સો 64.2 ટકાથી ઘટીને 42.7 ટકા રહી ગયો છે. રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય હિસાબ અંદાજ 2023-24 મુજબ, આ સમયગાળામાં પરિવારોના સીધા આરોગ્ય ખર્ચના હિસ્સામાં 21.5 ટકાનો ઘટાડો આવ્યો છે.
કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે રવિવારે રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય હિસાબ અંદાજ 2023-24 જાહેર કર્યો. આમાં આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં સરકારી રોકાણ અને પરિવારો પર પડતા આર્થિક બોજમાં આવેલા ફેરફારનું આકલન કરવામાં આવ્યું છે. અહેવાલ મુજબ, વર્ષ 2013-14માં આરોગ્ય સેવાઓ પર સરકારી ખર્ચ 1.30 લાખ કરોડ રૂપિયા હતો, જે 2023-24માં વધીને 4.14 લાખ કરોડ રૂપિયા થઈ ગયો.
આંકડા મુજબ, કુલ આરોગ્ય ખર્ચમાં સરકારનો હિસ્સો પણ દસ વર્ષમાં 14.9 ટકા વધ્યો છે. આ દરમિયાન વ્યક્તિ દીઠ સરકારી આરોગ્ય ખર્ચ 2013-14ના 1,042 રૂપિયાથી વધીને 2023-24માં 2,959 રૂપિયા થઈ ગયો. આ આશરે 2.8 ગણો વધારો છે.
પરિવારોના ખિસ્સામાંથી થતો આરોગ્ય ખર્ચ 2013-14માં કુલ આરોગ્ય ખર્ચના 64.2 ટકા હતો. વર્ષ 2022-23માં આ ઘટીને 43.4 ટકા અને 2023-24માં 42.7 ટકા રહી ગયો. મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ, સરકારી આરોગ્ય સેવાઓના વિસ્તરણ અને મફત અથવા સસ્તી દવાઓ, તપાસ તથા હોસ્પિટલોમાં સારવારની સુવિધાઓથી પરિવારો પર સીધા ખર્ચનો બોજ ઘટાડવામાં મદદ મળી છે.
પ્રાથમિક આરોગ્ય સેવાઓ પર સરકારી ખર્ચ પણ વધીને 1.53 લાખ કરોડ રૂપિયા પહોંચી ગયો છે. આ અંતર્ગત આયુષ્માન આરોગ્ય મંદિરો દ્વારા લોકોને ઘરની નજીક આરોગ્ય સેવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવા પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે. આ કેન્દ્રો પર બિન-ચેપી રોગોની તપાસ, આવશ્યક દવાઓ, તપાસ સુવિધાઓ અને બીમારીથી બચાવ સાથે જોડાયેલી સેવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.
આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં સામાજિક સુરક્ષા ખર્ચનો હિસ્સો પણ વધ્યો છે. કુલ આરોગ્ય ખર્ચમાં આનો હિસ્સો 2013-14ના છ ટકાથી વધીને 2023-24માં 11 ટકા થઈ ગયો છે. આમાં આયુષ્માન ભારત-પ્રધાનમંત્રી જન આરોગ્ય યોજના, રાજ્યોની આરોગ્ય વીમા યોજનાઓ, સામાજિક આરોગ્ય વીમો અને સરકારી કર્મચારીઓના તબીબી ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે.
આ જ સમયગાળામાં ખાનગી આરોગ્ય વીમા ખર્ચનો હિસ્સો પણ 3.4 ટકાથી વધીને 10.2 ટકા થઈ ગયો છે. મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ, આ દેશમાં આરોગ્ય વીમાનો વ્યાપ વધવાનો સંકેત છે.
મંત્રાલયે કહ્યું કે, મફત દવા અને તપાસ પહેલ, પ્રધાનમંત્રી રાષ્ટ્રીય ડાયાલિસિસ કાર્યક્રમ, પ્રધાનમંત્રી ભારતીય જનઔષધિ પરિયોજના અને અમૃત ફાર્મસી જેવી યોજનાઓ લોકોને સસ્તી આરોગ્ય સેવાઓ અને દવાઓ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં મદદ કરી રહી છે. આ ઉપરાંત, આયુષ્માન ભારત યોજના હેઠળ પાત્ર લાભાર્થીઓને હોસ્પિટલમાં દાખલ થવા પર રોકડ રહિત સારવારની સુવિધા આપવામાં આવી રહી છે. રાષ્ટ્રીય ઔષધિ ભાવ નિર્ધારણ સત્તામંડળ પણ દવાઓના ભાવોને નિયંત્રિત કરવાનું કામ કરી રહ્યું છે.
નોંધનીય છે કે, રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય હિસાબ અંદાજ 2023-24 આ શ્રેણીનું 11મું આકલન છે. તેને કેન્દ્રીય આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયના રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય પ્રણાલી સંસાધન કેન્દ્રમાં રાષ્ટ્રીય આરોગ્ય હિસાબ તકનીકી સચિવાલયે તૈયાર કર્યું છે. આ માટે આરોગ્ય હિસાબ પ્રણાલી 2011ના આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત માળખાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.
હિન્દુસ્થાન સમાચાર / પ્રશાંત શેખર / ઉદય કુમાર સિંહ
હિન્દુસ્થાન સમાચાર / માધવી વ્યાસ