નવી દિલ્હી, 26 એપ્રિલ (હિ.સ): કેન્દ્ર સરકારે પાયાના સ્તરે જૈવ વિવિધતા સંરક્ષણને મજબૂત બનાવવા અને તેને ગ્રામ પંચાયતોની વિકાસ યોજનાઓમાં સમાવિષ્ટ કરવા માટે પાંચ વર્ષનો પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો છે. આ પહેલ સ્થાનિક સમુદાયો, પંચાયત સંસ્થાઓ અને વિવિધ એજન્સીઓને સામેલ કરીને સંરક્ષણને પ્રોત્સાહન આપશે અને આજીવિકાની તકો વિકસાવશે.

કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય અને રાષ્ટ્રીય જૈવવિવિધતા સત્તામંડળ દ્વારા શરૂ કરાયેલ જૈવ વિવિધતા સંરક્ષણ પ્રતિબદ્ધતાઓને સુરક્ષિત કરવા માટે સંસ્થાકીય ક્ષમતાને મજબૂત બનાવવી પ્રોજેક્ટ 2025 થી 2030 સુધી ચાલશે. આ પ્રોજેક્ટને ગ્લોબલ એન્વાયર્નમેન્ટ ફેસિલિટી અને યુનાઈટેડ નેશન્સ ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ તરફથી 4.88 મિલિયન ડોલરનો નાણાકીય ટેકો મળશે.

આ પ્રોજેક્ટ તમિલનાડુ અને મેઘાલયમાં બે મહત્વપૂર્ણ ઇકોલોજીકલ પ્રદેશોમાં લાગુ કરવામાં આવશે: સત્યમંગલમ લેન્ડસ્કેપ, જે તમિલનાડુમાં પશ્ચિમ અને પૂર્વી ઘાટના સંગમ પર સ્થિત છે, જેમાં મુદુમલાઈ ટાઇગર રિઝર્વ અને સત્યમંગલમ ટાઇગર રિઝર્વનો સમાવેશ થાય છે. આ વન વિસ્તારો સાથે સંકળાયેલા સમુદાયોની ભાગીદારી સાથે ગ્રામ પંચાયત વિકાસ યોજનાઓમાં જૈવવિવિધતા સંરક્ષણનો સમાવેશ કરવામાં આવશે. મેઘાલયના ગારો હિલ્સ ક્ષેત્રમાં, નોકરેક બાયોસ્ફિયર રિઝર્વ, બાલપકર્મ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન અને સિજુ વન્યજીવન અભયારણ્ય દ્વારા સમુદાય-સ્તરના સંરક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે.

આ પ્રોજેક્ટનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ સ્થાનિક વિકાસ યોજનાઓમાં જૈવ વિવિધતાને સમાવીને પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ અને જૈવ વિવિધતા વ્યવસ્થાપન સમિતિઓને સશક્ત બનાવવાનો છે. વન વિભાગ, મહેસૂલ વિભાગ, જનપ્રતિનિધિઓ અને નાગરિક સમાજને એકસાથે લાવીને સમુદાય-આધારિત સંરક્ષણ યોજનાઓ વિકસાવવામાં આવશે. વધુમાં, આ પ્રોજેક્ટ સ્થાનિક લોકો માટે સંરક્ષણને ટેકો આપવા અને ટકાઉ આજીવિકા પૂરી પાડવા માટે ઍક્સેસ અને લાભ વહેંચણી વ્યવસ્થા, કોર્પોરેટ સામાજિક જવાબદારી સહયોગ અને લીલા સૂક્ષ્મ સાહસો દ્વારા નવીન નાણાકીય પદ્ધતિઓ વિકસાવશે.

જ્ઞાન વ્યવસ્થાપન અને ક્ષમતા નિર્માણ પણ પ્રોજેક્ટના મુખ્ય પાસાં છે, જેમાં દેશભરમાં આ ક્ષેત્રોમાં વિકસિત મોડેલો અને નવીનતાઓને અમલમાં મૂકવાના પ્રયાસો છે. મહિલાઓ, અનુસૂચિત જાતિઓ અને આદિવાસી સમુદાયોની ભાગીદારી અને સશક્તિકરણ પર ખાસ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.

મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે, આ પહેલ નીચેથી ઉપર સુધીના અભિગમ પર આધારિત છે, જેમાં પંચાયત સંસ્થાઓ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. આ પ્રોજેક્ટ ભારતની અપડેટેડ રાષ્ટ્રીય જૈવવિવિધતા વ્યૂહરચના અને કાર્ય યોજના (2024-2030), પેરિસ કરાર હેઠળ નિર્ધારિત લક્ષ્યો અને વૈશ્વિક જૈવવિવિધતા માળખાના ઉદ્દેશ્યોને આગળ વધારવામાં પણ મદદ કરશે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / પ્રશાંત શેખર / સંજીવ પાશ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / માધવી વ્યાસ