રાયપુર, નવી દિલ્હી, 30 એપ્રિલ (હિ.સ.): છત્તીસગઢની સરકારી શાળાઓમાં બોગસ નામાંકનનો એક મોટો ખુલાસો થયો છે. એપ્રિલ 2026 ના તાજા અહેવાલો અનુસાર, આધાર લિંકિંગ અને ડિજિટલ વેરિફિકેશનની પ્રક્રિયા બાદ આ ચોંકાવનારા તથ્યો સામે આવ્યા છે, જેમાં શાળાઓમાં નોંધાયેલા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.

આ ગેરરીતિનો ખુલાસો એપ્રિલ 2026 ના અહેવાલમાં થયો છે, જ્યારે શિક્ષણ વિભાગે યુ-ડાઈસ (યુ-ડાઈસ) પોર્ટલ પર ડેટાને સંપૂર્ણપણે ફિલ્ટર કર્યો. પહેલા શાળાઓમાં માત્ર વિદ્યાર્થીઓની કુલ સંખ્યા નોંધવામાં આવતી હતી, જેના કારણે ખોટા નામો ઉમેરવા સરળ હતા, પરંતુ તાજેતરમાં કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારે વિદ્યાર્થીઓના નામ સાથે આધાર નંબર અને મોબાઈલ નંબરની એન્ટ્રી ફરજિયાત કરી દીધી. જ્યારે ડેટાને આધાર સાથે લિંક કરવામાં આવ્યો, ત્યારે પોર્ટલે એવા નામો સ્વીકાર્યા નહીં જેમના આધાર અગાઉથી ક્યાંક બીજે નોંધાયેલા હતા અથવા જેમના આધાર ખોટા હતા. શાળા શિક્ષણ વ્યવસ્થાપન માહિતી પ્રણાલીમાં જેવું ડિજિટલ વેરિફિકેશન થયું કે તરત જ 10 લાખથી વધુ એવા નામો પોર્ટલ પરથી બહાર થઈ ગયા જે માત્ર કાગળ પર જ અસ્તિત્વ ધરાવતા હતા.

વર્ષ 2024 થી 2026 વચ્ચે રાજ્યની સરકારી શાળાઓમાં ધોરણ 1 થી 10 સુધીના વિદ્યાર્થીઓના આધાર લિંકિંગથી બોગસ અને ડુપ્લિકેટ નામાંકન ખુલ્લા પડ્યા છે. ડિજિટલ વેરિફિકેશન બાદ તેમની સાચી સંખ્યા સામે આવી છે. વર્ષ 2024 માં જ્યાં 53.69 લાખ વિદ્યાર્થીઓને પુસ્તકો વહેંચવામાં આવ્યા હતા, ત્યાં 2026 માં આ સંખ્યા ઘટીને 43 લાખ રહી ગઈ છે. આનાથી હવે લગભગ 50 લાખ પુસ્તકો ઓછા છાપવા પડશે. જે 'ઘોસ્ટ સ્ટુડન્ટ્સ' (ભૂતિયા વિદ્યાર્થીઓ) નું કોઈ અસ્તિત્વ જ નહોતું, તેમના નામે પણ રાશન અને બજેટ જારી કરવામાં આવતું હતું. અન્ય સરકારી યોજનાઓ જેવી કે નિઃશુલ્ક સાયકલ અને ગણવેશ વિતરણમાં પણ આ જ પ્રકારની છેતરપિંડીની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

જો હાલની 45 લાખની વાસ્તવિક સંખ્યાને આધાર માનવામાં આવે, તો ચાર વર્ષમાં આશરે 25 લાખ વધારાના વિદ્યાર્થીઓ માટે પુસ્તકો છપાયા હતા. વિદ્યાર્થી દીઠ 250 રૂપિયાના હિસાબે આ ખર્ચ અંદાજે 62.50 કરોડ રૂપિયા થાય છે. આ તફાવત પુસ્તકોના છાપકામ અને વિતરણમાં ગેરરીતિ તરફ નિર્દેશ કરે છે.

માત્ર નામાંકન જ નહીં, શિક્ષણ વિભાગમાં અન્ય સ્તરો પર પણ ગંભીર અનિયમિતતાઓ જોવા મળી છે. કવર્ધાની બ્લોક એજ્યુકેશન ઓફિસરની કચેરીમાં 218 કરોડ રૂપિયાનું કૌભાંડ સામે આવ્યું છે, જ્યાં કોઈપણ રજિસ્ટર કે કેશ બુક વગર રકમ ઉપાડી લેવામાં આવી હતી. દુર્ગ અને અન્ય જિલ્લાઓમાં સ્વામી આત્માનંદ શાળાઓમાં ભરતીના નામે બોગસ જોઈનિંગ લેટર અને અધિકારીઓની નકલી ડિજિટલ સહીના કિસ્સાઓ પણ બહાર આવ્યા છે. રાયપુરની અનેક ખાનગી અને સરકારી શાળાઓમાં 'ડમી સ્ટુડન્ટ્સ' અને બોગસ નામાંકનના કિસ્સા સામે આવ્યા છે. દ્રોણાચાર્ય પબ્લિક સ્કૂલ અને વિકોન સ્કૂલ જેવી સંસ્થાઓ સામે સીબીએસઈ (સીબીએસઈ) એ પણ કાર્યવાહી કરી છે. આ જિલ્લામાં સ્વામી આત્માનંદ શાળાઓમાં ભરતીના નામે મોટું કૌભાંડ ખુલ્યું છે, જ્યાં જિલ્લા શિક્ષણ અધિકારીની નકલી ડિજિટલ સહીવાળા જોઈનિંગ લેટર વહેંચવામાં આવ્યા હતા. બિલાસપુર અને મુંગેલી જિલ્લામાં શાળાઓ દ્વારા ખોટી માન્યતા દર્શાવી બાળકોના ભવિષ્ય સાથે ચેડા કરવા અને નામાંકન સંખ્યા વધારીને ફંડ હડપવાની તપાસ ચાલી રહી છે.

સરકારે આ કૌભાંડ અંગે રાયપુર અને સરગુજા વિભાગના 3 સંયુક્ત સંચાલકો સહિત અંદાજે 10 મોટા અધિકારીઓને શિક્ષકોના પોસ્ટિંગ અને નામાંકન ડેટામાં છેડછાડના આરોપમાં સસ્પેન્ડ કર્યા છે.

છત્તીસગઢ સરકારે પાઠ્યપુસ્તક નિગમના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર રાજેન્દ્ર કટારાના નેતૃત્વમાં એક ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિની રચના કરી છે, જે પુસ્તકોના વિતરણ અને બોગસ નામાંકનના નાણાકીય પાસાઓની તપાસ કરી રહી છે. દુર્ગ અને ભિલાઈની સ્વામી આત્માનંદ શાળાઓમાં બોગસ નિમણૂકો અંગે સંબંધિત શાળાઓના આચાર્યો પાસેથી ખુલાસો માંગવામાં આવ્યો છે. ડિજિટલ ડેટાના આધારે હવે એ શાળાઓ અને અધિકારીઓની ઓળખ કરવામાં આવી રહી છે જેમણે કાગળ પર સંખ્યા વધારીને સરકારી ફંડની ઉચાપત કરી છે.

શિક્ષણ વિભાગના સચિવ અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ આ બાબતે સ્પષ્ટપણે કહ્યું છે કે, આધાર લિંકિંગ દ્વારા સિસ્ટમને સંપૂર્ણપણે પારદર્શક બનાવવામાં આવી રહી છે. જે 10 લાખ 'ભૂતિયા વિદ્યાર્થીઓ' ના નામ કપાયા છે, તેનાથી હવે વાર્ષિક કરોડો રૂપિયાના સરકારી બજેટ (પુસ્તકો, ભોજન, ગણવેશ) ની બચત થશે. દોષિત જણાતા કોઈપણ અધિકારી કે શાળા સંચાલકને છોડવામાં આવશે નહીં.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / કેશવ કેદારનાથ શર્મા / રામાનુજ શર્મા

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / માધવી વ્યાસ