નવી દિલ્હી, 9 એપ્રિલ (હિ.સ.). કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકાર મંત્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે, એવા સમયે જ્યારે વિશ્વના વિવિધ ભાગો પોતાના વિચારો સ્થાપિત કરવા માટે સંઘર્ષ કરી રહ્યા છે, ત્યારે નવકાર મંત્રનો સામૂહિક જાપ સમગ્ર માનવતાના કલ્યાણ માટે અત્યંત અર્થપૂર્ણ અને સુસંગત છે. તેમણે કહ્યું કે, આજે વિશ્વને શાંતિ, સંવાદિતા અને પરસ્પર સમજણની જરૂર છે, જેને આવા આધ્યાત્મિક પ્રયાસો દ્વારા મજબૂત બનાવી શકાય છે.

ગૃહમંત્રી ગુરુવારે અહીં આયોજિત 'વિશ્વ નવકાર મહામંત્ર દિવસ' કાર્યક્રમમાં મુખ્ય અતિથિ તરીકે સંબોધન કરી રહ્યા હતા. ભારતીય સંસ્કૃતિની આધ્યાત્મિક પરંપરાઓનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું કે, ભારત વિવિધ ધર્મો અને સંપ્રદાયોનો દેશ છે, જ્યાં દરેક પરંપરા મંત્રોના વિશેષ મહત્વ અને આધ્યાત્મિક શક્તિનું વર્ણન કરે છે.

અમિત શાહે કહ્યું કે, મંત્રો માનવ જીવનને સકારાત્મક દિશા પ્રદાન કરે છે, આપણી ચેતનાને જાગૃત કરે છે અને આપણા સારા ઇરાદાઓને મજબૂત બનાવે છે. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે લોકો ભક્તિ અને એકાગ્રતા સાથે સામૂહિક રીતે એક જ મંત્રનો જાપ કરે છે, ત્યારે તેની અસર વ્યક્તિ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમાજ, રાષ્ટ્ર અને સમગ્ર વિશ્વ પર સકારાત્મક અસર કરે છે.

તેમણે કહ્યું કે, આપણા ઋષિઓ, સંતો અને સિદ્ધોએ પેઢી દર પેઢી તપ અને ધ્યાન દ્વારા સમગ્ર માનવતાના કલ્યાણ માટે મંત્રોની રચના કરી છે. ફક્ત આ મંત્રોને ભક્તિભાવથી સ્વીકારવા પૂરતું નથી; જીવનમાં તેમના આદર્શોને અપનાવવા પણ જરૂરી છે.

નવકાર મંત્રની લાક્ષણિકતાઓ પર પ્રકાશ પાડતા ગૃહમંત્રીએ કહ્યું કે, તે સંપૂર્ણપણે નિરાકાર, નિરપેક્ષ અને સાર્વત્રિક પ્રાર્થના છે, જેમાં કોઈપણ ભેદભાવ નથી. આ મંત્ર કોઈ ચોક્કસ જાતિ, ધર્મ, પ્રદેશ કે સમય પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમગ્ર માનવતા માટે સમાન રીતે ઉપયોગી છે. આ જ કારણ છે કે આવી સમાવિષ્ટ પ્રાર્થના વિશ્વમાં અત્યંત દુર્લભ છે.

અમિત શાહે સમજાવ્યું કે, નવકાર મંત્રમાં 'નમો' શબ્દનો અર્થ સંપૂર્ણ શરણાગતિ થાય છે, જે સાધકને અહંકારનો ત્યાગ કરવા અને આત્મશુદ્ધિ તરફ દોરી જાય છે. નમન કરવાની પ્રક્રિયા વ્યક્તિની અંદરના અહંકારને દૂર કરવાનું શરૂ કરે છે, અને તે આધ્યાત્મિક પ્રગતિ તરફ આગળ વધે છે.

અરિહંત ની વિભાવના સમજાવતા તેમણે કહ્યું કે, અરિહંત તે છે જેણે ક્રોધ, અભિમાન, ભ્રમ અને લોભ જેવા પોતાના આંતરિક દુશ્મનો પર વિજય મેળવ્યો છે. જૈન શાસ્ત્રોમાં આવા વ્યક્તિને સર્વોચ્ચ દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે. તેવી જ રીતે, સિદ્ધ એ એવો આત્મા છે જે પૂર્ણતાની સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરે છે, જન્મ અને મૃત્યુના ચક્રમાંથી મુક્ત થાય છે.

ગૃહમંત્રીએ કહ્યું કે, નવકાર મંત્ર આચાર્યો, ઉપાધ્યાયો અને સાધુઓને પણ આદર આપે છે. આચાર્યો સંઘના વડા છે અને શિસ્ત અને માર્ગદર્શન પ્રદાન કરે છે. ઉપાધ્યાયો શાસ્ત્રોના વિદ્વાન અને શિક્ષકો છે, જ્યારે સાધુઓ તપસ્યા, સંયમ અને ત્યાગ દ્વારા આત્મશુદ્ધિનો માર્ગ અપનાવે છે. એકસાથે, તેમને પંચ પરમેષ્ઠી કહેવામાં આવે છે.

તેમણે કહ્યું કે, નવકાર મંત્રનો મુખ્ય હેતુ આ પાંચ પરમેષ્ઠીઓના ગુણોને આત્મસાત કરવાનો છે. આ મંત્ર આપણને મહાન આત્માઓના ગુણોને આપણા જીવનમાં સમાવિષ્ટ કરવાનું અને આધ્યાત્મિક વિકાસ તરફ આગળ વધવાનું શીખવે છે. આ પાંચ પરમેષ્ઠીઓ કુલ 108 ગુણો ધરાવે છે, જેનું સામૂહિક રીતે સ્મરણ અને પૂજા કરવામાં આવે છે.

અમિત શાહે યુવાનોને ખાસ અપીલ કરતા કહ્યું કે, ભલે નવકાર મંત્રનો ગહન અર્થ તાત્કાલિક સમજાતો ન હોય, છતાં પણ તેનો નિયમિત અભ્યાસ કરવો જોઈએ. તેની ઊંડાઈ ભક્તિથી સમજી શકાય છે, ખાસ કરીને આચાર્યો અને વિદ્વાન સંતોના માર્ગદર્શન હેઠળ.

તેમણે કહ્યું કે, નવકાર મંત્રની પરંપરા હજારો વર્ષોથી ચાલી આવી છે, અને 24 તીર્થંકરો અને તેમના અનુયાયીઓએ તેમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું છે. શરૂઆતમાં, આ મંત્ર મૌખિક પરંપરા દ્વારા પસાર થતો હતો, પરંતુ પાછળથી તેનો ઉલ્લેખ શિલાલેખો અને ગ્રંથોમાં કરવામાં આવ્યો હતો.

ગૃહમંત્રીએ કહ્યું કે, વર્તમાન વૈશ્વિક પરિસ્થિતિમાં, જ્યારે અશાંતિ અને તણાવનું વાતાવરણ છે, ત્યારે નવકાર મંત્રનો સામૂહિક જાપ પર્યાવરણને શુદ્ધ કરવામાં અને માનસિક શાંતિ પ્રદાન કરવામાં મદદ કરી શકે છે. આ સમાજમાં સંવાદિતા, સંવેદનશીલતા અને પરસ્પર સહયોગની ભાવનાને પણ મજબૂત બનાવશે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / સુશીલ કુમાર / પવન કુમાર

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / માધવી વ્યાસ