- 19મી જૂન એટલે કે 'રાષ્ટ્રીય વાંચન દિવસ'

- પુસ્તકોથી પિક્સેલ સુધી: અમદાવાદની હાઈટેક લાઈબ્રેરીઓ અને સરકારી જ્ઞાન પરબોની સફર

ગાંધીનગર, 18 જૂન (હિ.સ.) : વાંચશે ગુજરાત, તો આગળ વધશે ગુજરાત — આ સૂત્રને અમદાવાદના નગરજનોએ સાચા અર્થમાં સાર્થક કર્યું છે. 19મી જૂન એટલે કે 'રાષ્ટ્રીય વાંચન દિવસ' (National Reading Day). પી. એન. પણીકરની સ્મૃતિમાં ઉજવાતા આ દિવસની જ્યારે વાત થતી હોય, ત્યારે ગુજરાતના સાંસ્કૃતિક અને શૈક્ષણિક હૃદય સમાન અમદાવાદની બદલાતી વાંચન સંસ્કૃતિની ચર્ચા અનિવાર્ય બની જાય છે. આજે અમદાવાદ માત્ર હેરિટેજ સિટી નથી રહ્યું, પરંતુ તે ‘સ્માર્ટ રીડિંગ સિટી’ તરીકે પણ ઉભરી આવ્યું છે.

એક જમાનો હતો જ્યારે લાઈબ્રેરી એટલે કબાટોમાં ગોઠવાયેલા પુસ્તકો, શાંત વાતાવરણ અને પીળા પડી ગયેલા પાનાઓની સુગંધ. આજે પણ આ વાતાવરણનું પોતાનું એક આગવું મહત્વ છે, પરંતુ સમયની સાથે અમદાવાદે વાંચનની વ્યાખ્યા બદલી છે. અમદાવાદની આધુનિક લાઈબ્રેરીઓ હવે માત્ર પુસ્તકો સાચવવાનું સાધન નથી રહી, પરંતુ 'હાઈટેક લર્નિંગ સેન્ટર્સ' બની ગઈ છે. અહીં વાચકોને હાઈ-સ્પીડ વાઈ-ફાઈ, કિન્ડલ ઈ-રીડર્સ, ટેબ્લેટ્સ અને લાખો ઈ-પુસ્તકો (E-books) તથા ઓડિયો બુક્સનો એક્સેસ મળે છે. શહેરની જાણીતી લાઈબ્રેરીઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓએ પોતાના કેટલોગ ડિજિટલાઈઝ્ડ કરી દીધા છે. વાચકો હવે ઘરે બેઠા પણ પોતાની મનપસંદ કિતાબ ઓનલાઈન રિઝર્વ કરાવી શકે છે અથવા સ્ક્રીન પર વાંચી શકે છે. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓની તૈયારી કરતા યુવાનો માટે આ હાઈટેક વાતાવરણ આશીર્વાદરૂપ સાબિત થઈ રહ્યું છે.

અમદાવાદમાં વાંચન સંસ્કૃતિને ઘર-ઘર સુધી પહોંચાડવામાં રાજ્ય સરકાર અને અમદાવાદ મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (AMC) દ્વારા શરૂ કરાયેલી 'જ્ઞાન પરબો' (સરકારી અને જાહેર પુસ્તકાલયો) એ અત્યંત મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. જે રીતે તરસ્યા માટે પાણીની પરબ હોય, તે જ રીતે જ્ઞાન મેળવવા તત્પર નાગરિકો માટે આ ‘જ્ઞાન પરબો’ આશરો બની છે. શહેરના વિવિધ વિસ્તારોમાં આવેલી સરકારી અને સ્માર્ટ લાઈબ્રેરીઓ કનેક્ટિવિટી અને આધુનિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરથી સજ્જ કરવામાં આવી છે. આ જ્ઞાન પરબોની ખાસિયત એ છે કે તે સમાજના દરેક વર્ગ માટે ઉપલબ્ધ છે. ગરીબ અને મધ્યમ વર્ગના વિદ્યાર્થીઓ, જેમને ઘરે શાંતિથી ભણવા કે વાંચવા માટે પૂરતી જગ્યા નથી મળતી, તેમના માટે આ સરકારી લાઈબ્રેરીઓમાં અદ્યતન કમ્પ્યુટર લેબ અને જરૂરી તમામ રેફરન્સ બુક્સ ખૂબ જ નજીવા દરે આપવામાં આવે છે.

ઘણા લોકો માને છે કે સોશિયલ મીડિયાના જમાનામાં વાંચન ઓછું થયું છે, પરંતુ અમદાવાદની લાઈબ્રેરીઓના આંકડા કંઈક અલગ જ વાર્તા કહે છે. ડિજિટલ માધ્યમોના કારણે વાંચન વધુ સુલભ બન્યું છે. યુવા પેઢી હવે સ્માર્ટફોન અને ટેબ્લેટમાં પણ વિશ્વભરનું સાહિત્ય વાંચી રહી છે. અમદાવાદની લાઈબ્રેરીઓમાં ડિજિટલ ક્લબ અને ઓનલાઈન બુક ડિસ્કશન ગ્રુપ્સ પણ સક્રિય બન્યા છે, જે વાચકોને વૈશ્વિક સ્તરે જોડે છે.

રાષ્ટ્રીય વાંચન દિવસે અમદાવાદની આ હાઈટેક ડિજિટલ લાઈબ્રેરીઓ અને સરકારી જ્ઞાન પરબોને બિરદાવવી જ રહી. પ્રિન્ટ પુસ્તકોનો ભવ્ય ભૂતકાળ અને ડિજિટલ ટેકનોલોજીનું ઉજ્જવળ ભવિષ્ય — આ બંનેનો અદભુત સમન્વય આજે અમદાવાદના પુસ્તકાલયોમાં જોવા મળે છે. આવો, આ વાંચન દિવસે આપણે પણ સંકલ્પ કરીએ કે ટેકનોલોજીના આ યુગમાં રોજના થોડા પાના કે થોડી મિનિટો વાંચન પાછળ વિતાવીએ અને જ્ઞાનના આ દીવાને સદાય પ્રજ્વલિત રાખીએ.

---------------

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / અભિષેક બારડ