કાઠમંડુ, 02 જૂન (હિ.સ.). બિન-પક્ષીય વ્યાવસાયિકો અને નવા રાજકીય ચહેરાઓ દ્વારા સ્થાપિત એક રાજકીય પક્ષનું ચાર વર્ષથી પણ ઓછા સમયમાં સંસદમાં લગભગ બે-તૃતીયાંશ બહુમતી મેળવી લેવું અને વિશ્વના સૌથી યુવા વડાપ્રધાનની ચૂંટણી થવી એ રાજકીય ઇતિહાસની કોઈ સામાન્ય ઘટના નથી. તેથી, નેપાળમાં શું થઈ રહ્યું છે અને આ દેશ કઈ દિશામાં આગળ વધી રહ્યો છે, તેને લઈને વૈશ્વિક સ્તરે ઉત્સુકતા સ્વાભાવિક છે. એક હજાર માઈલથી વધુ લાંબી સહિયારી સરહદ ધરાવતા નજીકના પાડોશી ભારત માટે આ જિજ્ઞાસા વધુ સ્વાભાવિક છે. મંગળવારથી ભારતનો ઔપચારિક પ્રવાસ શરૂ કરતા પહેલાં રાષ્ટ્રીય સ્વતંત્ર પાર્ટીના અધ્યક્ષ રવિ લામિછાને દ્વારા મીડિયાને મોકલવામાં આવેલા સંદેશમાં આ વાત કહેવામાં આવી છે.

સંદેશમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, નેપાળના આ પરિવર્તનની વાર્તા માર્ગ હિંસા, સૈન્ય બળવો, વિદેશી હસ્તક્ષેપ કે બંધારણીય સંકટની વાર્તા નથી. આ એક શાંતિપૂર્ણ અને લોકતાંત્રિક મતપેટી ક્રાંતિની વાર્તા છે. એવા સમયે જ્યારે વિશ્વના ઘણા સમાજો ધ્રુવીકરણ, સત્તા પ્રત્યે અવિશ્વાસ અને ભ્રષ્ટ રાજનીતિથી ઝઝૂમી રહ્યા છે તથા બિન-લોકતાંત્રિક વિકલ્પો તરફ ઝૂકી રહ્યા છે, ત્યારે નેપાળે સાબિત કર્યું છે કે લોકશાહી હજુ પણ પરિવર્તનનું સૌથી શક્તિશાળી માધ્યમ છે. આજનું નેપાળ કોઈ અનિશ્ચિત ભવિષ્ય તરફ આગળ વધી રહ્યું નથી, પરંતુ એક સમૃદ્ધ અને જીવંત લોકશાહીના અત્યંત મહત્વાકાંક્ષી દૃષ્ટિકોણને અપનાવી રહ્યું છે. અમારા મૂળ સિદ્ધાંતો સરળ છે — સુશાસન, વિકાસ અને જનતા પ્રત્યે સીધી જવાબદારી.

નવી રાજકીય વાસ્તવિકતા

રાષ્ટ્રીય સ્વતંત્ર પાર્ટી નેપાળની નવી રાજકીય વાસ્તવિકતા છે. આ એક યુવા શક્તિ છે જેણે વર્ષોથી જકડાયેલી રાજકીય વ્યવસ્થાને ગંભીર પડકાર આપ્યો છે. તેણે યુવાનોને પરિણામ-આધારિત રાજનીતિ સાથે જોડ્યા છે અને દેશ માટે એક નવી દ્રષ્ટિ રજૂ કરી છે. અમે જાણીએ છીએ કે રાસ્વપાને મળેલા મત આક્રોશ અને આશા બંનેનું મિશ્રણ છે, જે પરિવર્તન માટે મળેલા અભૂતપૂર્વ જનાદેશમાં સમાવિષ્ટ છે. આ જ કારણ છે કે યુવા, સમાવેશી અને સ્વચ્છ છબી ધરાવતા ઉમેદવારો જનતાનો વિશ્વાસ જીતવામાં સફળ રહ્યા.

અમારી વિદેશ નીતિને નવું સ્વરૂપ આપવા માટે અમારી પાસે સૌથી મોટી મૂડી એ છે કે અમે ભૂતકાળના બોજથી મુક્ત છીએ. અમે જૂની શત્રુતાઓ અને પૂર્વગ્રહોથી બંધાયેલા નથી. અમે જનતાના સ્તરે બનેલા સંબંધો અને સાર્વભૌમ કરારોનું સન્માન કરીએ છીએ, પરંતુ ભૂતકાળના નેતાઓની બંધ રૂમમાં થયેલી સોદાબાજીથી બંધાયેલા નથી. અમે ભારત અને દુનિયાને ખુલ્લા મન, સ્પષ્ટ દ્રષ્ટિ અને પારદર્શક એજન્ડા સાથે જોઈએ છીએ. અમારો એજન્ડા છે — નેપાળનું આર્થિક રૂપાંતરણ.

નેપાળ અને ભારત ફક્ત બે દેશ નથી; અમે એક ગૌરવશાળી અને પ્રાચીન સભ્યતાના ભાગીદાર છીએ. ભગવાન રામની કથા ત્યારે જ પૂર્ણ થાય છે જ્યારે જનકપુર અને અયોધ્યા જોડાયેલા હોય. આસ્થા ત્યારે પૂર્ણ થાય છે જ્યારે પશુપતિનાથ મંદિર અને કેદારનાથ મંદિરને સાથે જોવામાં આવે. તેવી જ રીતે, એક મહાન સભ્યતાનો પાયો લુમ્બિની અને બોધગયાના આધ્યાત્મિક સંબંધથી મજબૂત બને છે.

તેમ છતાં, અમે ભૂતકાળની સિદ્ધિઓમાં ખોવાઈ જવા માંગતા નથી અને ન તો અમારી ખામીઓને જૂના નારાઓ પાછળ છુપાવવા માંગીએ છીએ. અમે એ જોવાને બદલે કે અમારા સંબંધોએ અત્યાર સુધી શું હાંસલ કર્યું છે, એ વાત પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માંગીએ છીએ કે તેઓ ભવિષ્યમાં શું હાંસલ કરી શકે છે.

ફક્ત સીમાઓ જ નહીં, અર્થતંત્રો પણ જોડાય

જ્યારે આપણે સરહદ પાર જોઈએ છીએ, ત્યારે આપણને એક એવું ભારત દેખાય છે, જેણે પોતાને પુનર્વ્યાખ્યાયિત કર્યું છે. છેલ્લા દાયકાઓમાં, નોકરશાહીના બંધનોમાંથી બહાર નીકળીને ભારત વિશ્વની સૌથી મોટી અને સૌથી ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થાઓમાં સામેલ થયું છે. આ સિદ્ધિ સન્માનને પાત્ર છે અને અમે આ વિકાસ યાત્રાના ભાગીદાર બનવા માંગીએ છીએ.

ભારત દરરોજ લગભગ 15 કિલોમીટર રેલમાર્ગનું નિર્માણ કરી રહ્યું છે અને મેટ્રો તથા રેલવે વિસ્તરણમાં વૈશ્વિક નેતૃત્વ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. આવા સમયે, પ્રસ્તાવિત રક્સૌલ-કાઠમંડુ રેલમાર્ગ, જેની લંબાઈ 150 કિલોમીટરથી પણ ઓછી છે, તે આપણા માટે પરિવર્તનકારી પરિયોજના બની શકે છે. જે દિવસે આ રેલ સંપર્ક સ્થાપિત થશે, તે દિવસે વેપાર, પર્યટન, વહન વ્યવસ્થા અને પ્રાદેશિક સંપર્કમાં ક્રાંતિકારી બદલાવ આવશે. નેપાળ ફક્ત સીમા જોડવા માંગતું નથી, પરંતુ આ સંપર્કને આર્થિક વિકાસનું ચાલકબળ બનાવવા માંગે છે.

અમે ફક્ત નવી દિલ્હી તરફ જોઈ રહ્યા નથી, પરંતુ ભારતના રાજ્યોમાં થઈ રહેલા પરિવર્તનને પણ સમજવા માંગીએ છીએ. ભારતના વિમાનન ક્ષેત્રની સફળતાને જોતા પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે શું પોખરા અને લુમ્બિનીથી દિલ્હી, મુંબઈ તથા બેંગલુરુ માટે સીધી ઉડાનો શરૂ ન થઈ શકે? શું આપણે કાઠમંડુ-બેંગલુરુ ડિજિટલ કોરિડોરની કલ્પના ન કરી શકીએ? શું ગુજરાતના ઔદ્યોગિક અનુભવમાંથી પ્રેરણા લઈને નેપાળમાં રાસાયણિક ખાતર ઉદ્યોગની સ્થાપના ન કરી શકાય?

અમે નેપાળમાં ભારતીય પ્રૌદ્યોગિકી સંસ્થાન (આઈઆઈટી) અને અખિલ ભારતીય આયુર્વિજ્ઞાન સંસ્થાન (એમ્સ) જેવા સંસ્થાનોનું સ્વાગત કરવા માંગીએ છીએ. આજે નેપાળ ભારતની આઈટી કંપનીઓ, સ્ટાર્ટઅપ ઇકોસિસ્ટમ અને યુનિવર્સિટીઓને કહી શકે છે — આવો, નેપાળમાં નવીનતા પ્રયોગશાળા, ઉદ્ભવન કેન્દ્ર અને ટેકનોલોજી કેન્દ્ર સ્થાપિત કરો તથા અમને નવીનતાના ભાગીદાર બનાવો.

અમને અમારી પ્રતિભાશાળી યુવા પેઢી, પ્રચુર સ્વચ્છ ઊર્જા અને વિકસિત થતા ડિજિટલ પર્યાવરણ પ્રણાલી પર ગર્વ છે. ભારતના તકનીકી અનુભવ અને સહયોગથી આ ક્ષેત્રોમાં વ્યાપક પરિવર્તન લાવી શકાય છે. અમે ડિજિટલ ચુકવણી, ફિનટેક અને સરહદ પારના નાના ઉદ્યોગોને સશક્ત બનાવતા મંચો પર પણ ભાગીદારી ઇચ્છીએ છીએ.

વિકાસ કૂટનીતિ તરફ

રાસ્વપા નેપાળ-ભારત સંબંધોને ભૂ-રાજકીય સ્પર્ધાથી દૂર લઈ જઈને વિકાસ કૂટનીતિના આધારે સ્થાપિત કરવા માંગે છે. અમારો ઉદ્દેશ્ય દૂતાવાસો અને કૂટનીતિક સંસ્થાઓને રોકાણ, વેપાર અને આર્થિક ભાગીદારીના સક્રિય માધ્યમમાં બદલવાનો છે. અમે એવો સંબંધ ઇચ્છીએ છીએ જે બંને દેશોના સામાન્ય નાગરિકોના જીવનમાં પ્રત્યક્ષ અને માપી શકાય તેવા પરિણામો આપે.

નેપાળની જળવિદ્યુત ક્ષમતા ફક્ત ઘરેલું સંપત્તિ નથી, પરંતુ ઉભરતા ભારતના ઔદ્યોગિક કોરિડોરને ઊર્જા પ્રદાન કરનારું હરિત ચાલકબળ બની શકે છે. આપણે ખંડિત સરહદ-પારના વેપારથી આગળ વધીને એક મજબૂત અને સંકલિત ઊર્જા બજારની દિશામાં કામ કરવું પડશે.

ટામેટાંની કિંમત હોય કે મશીનરીનું પરિવહન, તેને નોકરશાહીના અવરોધોથી નિયંત્રિત ન થવું જોઈએ. આધુનિક ડિજિટલ સંકલિત તપાસ ચોકીઓ અને અદ્યતન ટ્રાન્ઝિટ કોરિડોર સીમાઓને અવરોધને બદલે પુલમાં બદલી શકે છે.

હિમાલયની ચોટીઓથી લઈને જનકપુર, લુમ્બિની અને બોધગયા સુધી ફેલાયેલા ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક પર્યટન સર્કિટ અમારી સહિયારી સંભાવનાઓનું ઉદાહરણ છે. આપણે એવા પર્યટન માર્ગો વિકસાવવા જોઈએ જે દુનિયાભરના યાત્રીઓને વહીવટી મુશ્કેલીઓ વિના આપણા સહિયારા વારસાનો અનુભવ કરાવી શકે.

અમે તાજેતરમાં અમદાવાદમાં આઈપીએલ ફાઇનલ જોયું છે. હવે આપણે આના પર પણ ગંભીરતાથી વિચાર કરવો જોઈએ કે નેપાળી ખેલાડીઓ અને નેપાળી સ્ટેડિયમોને આઈપીએલ ફ્રેન્ચાઈઝી માળખામાં કઈ રીતે સામેલ કરી શકાય છે.

વિશ્વાસનો પાયો

કૃષિ, આરોગ્ય, સાયબર સુરક્ષા અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન જેવા અનેક ક્ષેત્રોમાં સહયોગની સંભાવનાઓ છે. પરંતુ આ બધાનો પાયો વિશ્વાસ પર ટકેલો હોવો જોઈએ. આપણે સમસ્યાઓને દબાવીને સાચી મિત્રતા બનાવી શકતા નથી. અમારી સભ્યતાગત ભાગીદારી હજારો વર્ષ જૂની છે, તેથી તાજેતરના વિવાદોને બિનજરૂરી રીતે લાંબા ન ખેંચવા જોઈએ. તેમને ઐતિહાસિક તથ્યો અને પરસ્પર સમજણના આધારે ઉકેલી શકાય છે. અમે પરંપરાગત રાજનીતિમાં ઉપયોગમાં લેવાતી અતિ-રાષ્ટ્રવાદી બયાનબાજીને નકારીએ છીએ. અમારો વિકલ્પ તથ્યો પર આધારિત સંવાદ અને વ્યવહારિક દૃષ્ટિકોણ છે.

એક સ્થિર અને સમૃદ્ધ નેપાળ ભારતની ઉત્તરીય સીમા માટે સ્વાભાવિક સુરક્ષા કવચ છે, જ્યારે રાજકીય રીતે અસ્થિર નેપાળ ભારત માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. તેથી નેપાળનો આર્થિક વિકાસ ભારત માટે પણ વ્યૂહાત્મક મહત્વ ધરાવે છે.

એક ઐતિહાસિક અવસર

ઇતિહાસ વારંવાર અવસર આપતો નથી. તે ફક્ત થોડા સમય માટે દરવાજા ખોલે છે. વર્ષ 2026નો આ સમયગાળો નેપાળ-ભારત સંબંધોને નવા રીતે વ્યાખ્યાયિત કરવા અને તેમને નવી ઊંચાઈઓ સુધી પહોંચાડવાનો સૌથી અનુકૂળ અવસર છે.

છેલ્લા 30 વર્ષની અસ્થિરતા અને ભ્રષ્ટાચાર સાથે જોડાયેલી રાજનીતિ હવે ઇતિહાસ બની ચૂકી છે. આજે નેપાળ પાસે જાગૃત યુવા મતદારોનો મજબૂત જનાદેશ છે, જેમણે પરંપરાગત રાજકીય કરારોને બદલે પરિણામ આપનારા નેતૃત્વને પસંદ કર્યું છે. અમે નીતિગત સાતત્ય, પારદર્શિતા અને ઇમાનદારી પ્રત્યે પ્રતિબદ્ધ છીએ.

રાસ્વપા નેતૃત્વ તૈયાર છે કારણ કે નેપાળની જનતા તૈયાર છે. આવો, ભૂતકાળની ચિંતાઓને બદલે સહિયારા ભવિષ્યની અસીમ સંભાવનાઓ પર આધારિત ભાગીદારીનું નિર્માણ કરીએ.

જ્યારે આપણે સંબંધોને પુનર્વ્યાખ્યાયિત કરવાની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે આપણી સામે એક મહત્વપૂર્ણ સંદર્ભ છે — 3 ઓગસ્ટ 2014. તે દિવસે નરેન્દ્ર મોદીએ નેપાળની સંસદને સંબોધિત કરી હતી અને નેપાળી જનતા સાથે સીધો સંવાદ પણ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે નેપાળ અને ભારતનો સંબંધ હિમાલય અને ગંગા જેટલો પ્રાચીન છે તથા આપણી સીમાઓ અવરોધ નહીં, પરંતુ પુલ બનવી જોઈએ.

ત્યારથી બાગમતી અને ગંગામાં ઘણું પાણી વહી ચૂક્યું છે. નદીઓ પહાડો સાથે સમાધાન કરતી નથી, તે પોતાનો રસ્તો જાતે બનાવે છે. આપણે પણ તે જ કરવું પડશે. તે ઓગસ્ટની ઉષ્મા અને વિશ્વાસને ફરીથી જીવંત કરવાનો સમય આવી ગયો છે. સંપૂર્ણ ઇમાનદારી અને નવી સંભાવનાઓને સ્વીકારવાની પ્રતિબદ્ધતા સાથે આપણે તે પુલના પુનર્નિર્માણની શરૂઆત કરવી જોઈએ, જે નેપાળ અને ભારતને વધુ નજીક લાવી શકે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / પંકજ દાસ / મુકુંદ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / ડો.હિતેશ એન.વ્યાસ