નવી દિલ્હી, 2 જૂન (હિ.સ.). શિક્ષણ મંત્રાલયના ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગે પીએમ રિસર્ચ ચેર (પીએમઆરસી) યોજના 2026 માટે અરજીઓ આમંત્રિત કરી છે, જેનો ઉદ્દેશ્ય દેશના સંશોધન અને નવીનતા ઇકોસિસ્ટમ સાથે વૈશ્વિક સ્તરે કાર્યરત ભારતીય મૂળના વૈજ્ઞાનિકો, સંશોધકો અને ટેકનોલોજી નિષ્ણાતોને જોડવાનો છે. શિક્ષણ મંત્રાલયે મંગળવારે જાહેરાત કરી હતી કે પીએમઆરસી હેઠળ, પ્રતિષ્ઠિત યુનિવર્સિટીઓ, પ્રયોગશાળાઓ, સંશોધન સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગોમાં કામ કરતા ઉત્કૃષ્ટ ભારતીય મૂળના સંશોધકો, વૈજ્ઞાનિકો, ટેકનોલોજી નિષ્ણાતો અને વ્યાવસાયિકોને ભારતની અગ્રણી સરકારી ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓ, રાષ્ટ્રીય પ્રયોગશાળાઓ અને સંશોધન કેન્દ્રોમાં કામ કરવાની તક પૂરી પાડવામાં આવશે.

આ યોજના 13 રાષ્ટ્રીય પ્રાથમિકતા ક્ષેત્રો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે: કૃત્રિમ બુદ્ધિ, અદ્યતન કમ્પ્યુટિંગ, જેમાં ક્વોન્ટમ કમ્પ્યુટિંગ અને સુપરકોમ્પ્યુટિંગ, સેમિકન્ડક્ટર્સ, ઊર્જા અને આબોહવા પરિવર્તન, સાયબર સુરક્ષા, આરોગ્ય અને તબીબી ટેકનોલોજી, બાયોટેકનોલોજી, અદ્યતન સામગ્રી અને મહત્વપૂર્ણ ખનિજો, અવકાશ અને સંરક્ષણ, આગામી પેઢીની સંચાર તકનીકો, ઉત્પાદન અને ઉદ્યોગ 4.0, કૃષિ અને ખાદ્ય ટેકનોલોજી, વાદળી અર્થતંત્ર અને પરમાણુ ઊર્જાનો સમાવેશ થાય છે.

મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ યોજના ત્રણ મુખ્ય સ્તંભો પર આધારિત હશે: મુખ્ય સંસ્થા, યજમાન સંસ્થા અને પીએમઆરસી ફેલો. આ રાષ્ટ્રીય જરૂરિયાતોને અનુરૂપ અસરકારક અને પરિણામલક્ષી સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપશે. યોજના હેઠળ સંસ્થાઓ અને ફેલોની પસંદગી મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક સલાહકારની અધ્યક્ષતાવાળી સશક્ત સમિતિ દ્વારા દેખરેખ રાખવામાં આવશે.

પસંદ કરાયેલા પીએમઆરસી ફેલોને ફેલોશિપ અને સંશોધન અનુદાન, અત્યાધુનિક પ્રયોગશાળાઓ અને સંશોધન માળખાગત સુવિધાઓની ઍક્સેસ અને ભારતમાં અગ્રણી સરકારી સંસ્થાઓ સાથે કામ કરવાની તક મળશે. યજમાન સંસ્થાઓને આંતરરાષ્ટ્રીય શૈક્ષણિક સહયોગ, વૈશ્વિક નિષ્ણાતો સાથે સહયોગ અને સંશોધન અને નવીનતા પ્રવૃત્તિઓના વિસ્તરણનો લાભ મળશે.

આ યોજના ત્રણ શ્રેણીઓમાં તકો પ્રદાન કરશે: પ્રારંભિક કારકિર્દી સંશોધકો માટે યુવા સંશોધન ફેલો, અનુભવી સંશોધકો માટે વરિષ્ઠ સંશોધન ફેલો અને વૈશ્વિક સ્તરે પ્રખ્યાત સંશોધન નેતાઓ માટે સંશોધન અધ્યક્ષ.

વિદેશમાં કામ કરતા ભારતીય નાગરિકો, ભારતીય મૂળના લોકો (પીઆઈઓ), અને ઓસીઆઈ કાર્ડધારકો, વૈજ્ઞાનિકો, સંશોધકો અને વ્યાવસાયિકો, આ યોજના માટે પાત્ર રહેશે. આ યોજનાનો હેતુ વૈશ્વિક સ્તરે અગ્રણી સંસ્થાઓ અને ઉદ્યોગોમાં કામ કરતી ભારતીય મૂળની પ્રતિભાને ભારતના સંશોધન અને નવીનતા ક્ષેત્ર સાથે જોડવાનો છે.

એકંદર અથવા એન્જિનિયરિંગ શ્રેણીમાં ટોચના 100 અને રાષ્ટ્રીય સંસ્થાકીય રેન્કિંગ ફ્રેમવર્ક (એનઆઈઆરએફ) ની સંશોધન શ્રેણીમાં ટોચના 50 માં સ્થાન મેળવનાર સરકારી ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓ યજમાન સંસ્થાઓ તરીકે પાત્ર રહેશે. આ ઉપરાંત, વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી વિભાગ, બાયોટેકનોલોજી વિભાગ, ભારતીય તબીબી સંશોધન પરિષદ અને વૈજ્ઞાનિક અને ઔદ્યોગિક સંશોધન પરિષદ હેઠળની મુખ્ય રાષ્ટ્રીય પ્રયોગશાળાઓ અને સંશોધન સંસ્થાઓ પણ ભાગ લેવા માટે પાત્ર રહેશે.

યોજનાના અસરકારક અમલીકરણ માટે, સાત અગ્રણી સંસ્થાઓને મુખ્ય સંસ્થાઓ તરીકે પસંદ કરવામાં આવી છે. આમાં ભારતીય ટેકનોલોજી સંસ્થાઓ દિલ્હી, મુંબઈ, મદ્રાસ, કાનપુર, હૈદરાબાદ, આઈઆઈટી (આઈએસએમ) ધનબાદ અને ભારતીય વિજ્ઞાન સંસ્થા (આઈઆઈએસસી) બેંગલુરુનો સમાવેશ થાય છે.

મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે, ફેલો અને યજમાન સંસ્થાઓ માટેની અરજી પ્રક્રિયા આ વર્ષે 1 જૂનથી શરૂ થઈ હતી. વિગતવાર માર્ગદર્શિકા, પાત્રતા અને અરજીની માહિતી પ્રધાનમંત્રી સંશોધન અધ્યક્ષ યોજનાના સત્તાવાર પોર્ટલ પર ઉપલબ્ધ છે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / પ્રશાંત શેખર / પવન કુમાર

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / માધવી વ્યાસ