ચંદ્રપુર, નવી દિલ્હી, 3 જૂન (હિ.સ.): મહારાષ્ટ્રના તાડોબા-અંધારી વાઘ અભયારણ્યમાંથી ઓડિશાના સિમલીપાલ વાઘ અભયારણ્યમાં સ્થાનાંતરિત કરાયેલી વાઘણ 'ઝીનત' એ ચાર બચ્ચાને જન્મ આપ્યો છે. આ ઘટનાને સિમલીપાલમાં વાઘ સંરક્ષણ અને આનુવંશિક વિવિધતા વધારવા માટે એક મોટી સફળતા માનવામાં આવી રહી છે. વન વિભાગ અને વન્યજીવ નિષ્ણાતોએ તેને સંરક્ષણ પ્રયાસોમાં એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ ગણાવી છે.

વન વિભાગના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે સિમલીપાલ વાઘ અભયારણ્યમાં વાઘની આનુવંશિક વિવિધતા વધારવા અને તેમની વસ્તીની લાંબા ગાળાની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાના ઉદ્દેશ્યથી વાઘ સ્થાનાંતરણ કાર્યક્રમ શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. સિમલીપાલ દેશના મહત્વપૂર્ણ વાઘ નિવાસસ્થાનોમાંનું એક છે. અહીં જોવા મળતા કેટલાક વાઘમાં 'મેલાનિસ્ટિક વાઘ' તરીકે ઓળખાતા ખાસ આનુવંશિક લક્ષણને કારણે ઘેરા કાળા પટ્ટા હોય છે. તેથી, બહારના વિસ્તારોમાંથી વાઘને દાખલ કરીને આનુવંશિક વિવિધતા વધારવા માટે એક યોજના વિકસાવવામાં આવી હતી.

કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલયની મંજૂરી બાદ, ઓડિશા વન વિભાગે મહારાષ્ટ્રના તાડોબા-અંધારી વાઘ અભયારણ્યમાંથી વાઘને સ્થળાંતર કરવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી. આ કામગીરીના ભાગ રૂપે, ઓક્ટોબર-નવેમ્બર 2024 માં બે વાઘણ, જમુના અને ઝીનતને સિમલીપાલમાં મુક્ત કરવામાં આવી હતી. જોકે, સ્થળાંતર પછી તરત જ ઝીનત સિમલીપાલથી ભાગી ગઈ અને ઝારખંડ અને પશ્ચિમ બંગાળના જંગલોમાં ભટકતી રહી. તેની લાંબી યાત્રાએ વન્યજીવન નિષ્ણાતો અને સંરક્ષણવાદીઓનું ધ્યાન ખેંચ્યું. વન વિભાગના સતત પ્રયાસો પછી, તેણીને ફરીથી પકડી લેવામાં આવી અને 1 જાન્યુઆરી, 2025 ના રોજ સિમલીપાલની અંદર 8 હેક્ટરના સંરક્ષિત ઘેરામાં મૂકવામાં આવી.

ઘણા મહિનાઓ સુધી વાતાવરણને અનુકૂળ થયા પછી, એપ્રિલ 2025 માં ઝીનતને ફરીથી જંગલમાં છોડી દેવામાં આવી. ત્યારબાદ તેણીએ મુખ્ય સિમલીપાલ જંગલ વિસ્તારમાં પોતાનું ક્ષેત્ર સ્થાપિત કર્યું અને જાન્યુઆરી 2026 માં સ્થાનિક નર વાઘ સાથે સંવનન કર્યું. આ જોડાણ પછી, ઝીનતે ચાર સ્વસ્થ બચ્ચાને જન્મ આપ્યો. વન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, બચ્ચા હાલમાં અંદાજે ત્રણ થી ચાર અઠવાડિયાના છે. 28 મેના રોજ, ઝીનત તેના ચાર બચ્ચા સાથે કેમેરા ટ્રેપમાં જોવા મળી હતી, જે આ સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટની સફળતા દર્શાવે છે.

નિષ્ણાતો કહે છે કે, બીજા રાજ્યથી સ્થળાંતરિત થયેલી વાઘણ તેના નવા નિવાસસ્થાનમાં સફળતાપૂર્વક પ્રજનન અને બચ્ચાને જન્મ આપે છે તે એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ છે. આ સિમલીપાલમાં વાઘની વસ્તી વધારવામાં અને તેમની આનુવંશિક વિવિધતાને મજબૂત બનાવવામાં મદદ કરશે.

વન્યજીવન નિષ્ણાતોના મતે, ઝીનતની વાર્તા ફક્ત વાઘણ વિશે નથી, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક આયોજન, વન વિભાગના સતત પ્રયાસો અને સફળ વાઘ સંરક્ષણ મોડેલનું પ્રેરણાદાયી ઉદાહરણ છે. ચાર નવા બચ્ચાના જન્મથી સિમલીપાલના જંગલોમાં નવી આશા આવી છે અને દેશના વાઘ સંરક્ષણ અભિયાન માટે બીજી મોટી સફળતા મળી છે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / મનીષ કુલકર્ણી / મુકુન્દ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / માધવી વ્યાસ