નવી દિલ્હી, 9 જુન, (હિ.સ.) દેશમાં કોલસાના વેપારની વ્યવસ્થાને વધુ પારદર્શક, કાર્યક્ષમ અને આધુનિક બનાવવાની દિશામાં એક મોટું પગલું ભરીને સરકારે કોલસા વિનિમય સ્થાપવા માટે નિયમો પ્રકાશિત કર્યા છે. આ વિકસિત ભારત 2047 ના લક્ષ્ય હેઠળ ઊર્જા બજારોને મજબૂત કરવામાં મદદ કરશે.

મંગળવારે બહાર પાડવામાં આવેલા એક નિવેદનમાં કોલસા મંત્રાલયે કહ્યું કે, સરકાર દેશમાં કોલસા વિનિમય સ્થાપવાનો માર્ગ તૈયાર કરી રહી છે. મંત્રાલયે કહ્યું કે તાજેતરમાં પસાર થયેલા ખાણ અને ખનીજ (વિકાસ અને નિયમન) સુધારા અધિનિયમ, 2025 એ ખનિજ વિનિમયની વિભાવનાનો અમલ કર્યો છે. તે કેન્દ્ર સરકારને કોલસા અને તેના પ્રોસેસ્ડ સ્વરૂપો સહિત ખનિજોના પારદર્શક અને કાર્યક્ષમ વેપારને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સશક્ત બનાવે છે. મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર ઉપરોક્ત બાબતોને અનુસરીને કોલસા મંત્રાલયે કોલસા વિનિમય નિયમો, 2026ને રાજપત્રમાં 04th June પર પ્રકાશિત કર્યા છે. આ નિયમો કોલસા મંત્રાલયની વેબસાઇટ https://coal.gov.in/sites/default/files/2026-06/09-06-2026a-wn.pdf પર ઉપલબ્ધ છે.

આ પહેલને સરળ બનાવવા માટે, કોલસા મંત્રાલયે ડિસેમ્બર, 2025માં કોલસા વિનિમયની નોંધણી અને નિયમન માટે જવાબદાર સત્તા તરીકે કોલસા નિયંત્રક સંગઠન (સી. સી. ઓ.) ને નિયુક્ત કર્યું છે. પાત્ર સંસ્થાઓને સી. સી. ઓ. દ્વારા કોલસાના વિનિમયની સ્થાપના અને સંચાલન કરવા, બજારના નિયમો અને નિયમો બનાવવા અને કોલસાના વેપારને સરળ બનાવવા માટે અધિકૃત કરવામાં આવશે. નોંધણી 25 વર્ષના સમયગાળા માટે માન્ય રહેશે.

કોલસા મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, 'કોલસા વિનિમય' ની રજૂઆત કોલસાના માર્કેટિંગમાં ક્રાંતિ લાવશે કારણ કે તે પરંપરાગત 'એકથી ઘણા' વેચાણ મોડેલથી સ્પર્ધાત્મક 'ઘણાથી ઘણા' વેપાર મંચ તરફ આગળ વધશે. આ પારદર્શક અને બજાર આધારિત કિંમતોને સક્ષમ બનાવશે, કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરશે અને વ્યાપારી અને કેપ્ટિવ ખાણિયાઓ સહિત કોલસા ઉત્પાદકોને ખરીદદારોના વિશાળ સમૂહ સુધી સરળ પહોંચ આપશે. જાહેર ક્ષેત્રની કોલસા કંપનીઓ પણ તેમનો બજાર હિસ્સો વધારવા માટે આ મંચનો લાભ લઈ શકે છે.

મંત્રાલયે વધુમાં જણાવ્યું હતું કે કોલસાના વિનિમયની પહેલ વેપાર કરવાની સરળતા વધારવા, પારદર્શિતાને પ્રોત્સાહન આપવા અને આધુનિક, આત્મનિર્ભર ઊર્જા ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ કરવા માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. વધુ સ્પર્ધાત્મક અને કાર્યક્ષમ કોલસા બજારનું નિર્માણ કરીને, આ સુધારાથી ઊર્જા સુરક્ષાને મજબૂત કરવાની, ઔદ્યોગિક વિકાસને ટેકો આપવાની અને ટકાઉ આર્થિક વિકાસ અને ભવિષ્ય માટે તૈયાર ઊર્જા ક્ષેત્ર દ્વારા વિકસિત ભારતના વિઝનમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપવાની અપેક્ષા છે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર /પ્રજેશ શંકર/જીતેન્દ્ર તિવારી

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / ડો.હિતેશ એન.વ્યાસ