મુંબઈ, નવી દિલ્હી, ૦5 જુલાઈ (હિ.સ.) મુંબઈ-અમદાવાદ હાઈ સ્પીડ રેલ્વે (બુલેટ ટ્રેન) પ્રોજેક્ટ માટે પ્રથમ ટનલ બોરિંગ મશીન (ટીબીએમ ) દ્વારા આજે બાંદ્રા કુર્લા કોમ્પ્લેક્સમાં નિર્માણાધીન વિક્રોલી શાફ્ટથી, મુંબઈ સ્ટેશન તરફ ટનલ બોરિંગ શરૂ કરવામાં આવ્યું.

રેલ્વે મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ અને મહારાષ્ટ્રના મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસ, આ કાર્યનું ઔપચારિક ઉદ્ઘાટન કરવાના હતા, પરંતુ પ્રતિકૂળ હવામાન પરિસ્થિતિઓ અને રેડ એલર્ટને કારણે મોડી રાત્રે આ કાર્યક્રમ રદ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ મશીન આજે સામાન્ય રીતે કાર્યરત થઈ ગયું.

નેશનલ હાઈ સ્પીડ રેલ્વે કોર્પોરેશન, જે આ પ્રોજેક્ટનો અમલ કરી રહ્યું છે, તેણે આજે અહીં જણાવ્યું હતું કે, મુંબઈમાં સાવલી (ઘાંસોલી) અને બાંદ્રા કુર્લા કોમ્પ્લેક્સ (બીકેસી) વચ્ચેના કુલ 21 કિલોમીટરના ભૂગર્ભ ટનલ સેક્શનમાંથી 16 કિલોમીટરનું ટનલ બોરિંગ મશીન દ્વારા બનાવવામાં આવશે. બાકીના 5 કિલોમીટરનું કામ ન્યૂ ઓસ્ટ્રિયન ટનલિંગ મેથડ (એનએટીએમ) નો ઉપયોગ કરીને પૂર્ણ થઈ ગયું છે.

વિક્રોલીથી લોન્ચ કરાયેલ ટીબીએમ 6 કિલોમીટર લાંબી સિંગલ-ટ્યુબ ટનલ ખોદશે, જે બુલેટ ટ્રેનના ઉપર અને નીચે બંને ટ્રેકને સમાવવા માટે રચાયેલ છે. આ મશીન બહુમાળી ઇમારતો, રસ્તાઓ, મીઠી નદી અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ માળખાકીય સુવિધાઓ સહિત ગીચ શહેરી વિસ્તારોની નીચેથી પસાર થશે.

આ ટીબીએમ ભારતમાં રેલ ટનલ બનાવવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા સૌથી મોટા મશીનોમાંનું એક છે. તેમાં 13.6 મીટર (ચાર માળની ઇમારતની ઊંચાઈ જેટલી) વ્યાસ ધરાવતું વિશાળ કટરહેડ છે, તેનું વજન 3,100 ટન (500 એશિયન હાથીઓ જેટલું) છે, અને તેની કુલ લંબાઈ 96 મીટર (ફૂટબોલ મેદાનની લંબાઈ જેટલી) છે (105 મીટર).

આ મશીનમાં ઘણા મુખ્ય ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે, જેમાં કટર વ્હીલ/હેડ, મુખ્ય બેરિંગ્સ, જડબાના ક્રશર, ઇરેક્ટર, મુખ્ય શીલ્ડ, ટેઇલ શીલ્ડ અને ચાર વિશિષ્ટ ગેન્ટ્રીનો સમાવેશ થાય છે જે ટનલિંગ કામગીરીને ટેકો આપે છે.

કટર વ્હીલ પ્રતિ મિનિટ 4 રિવોલ્યુશનની ઝડપે ફરે છે. ઉપયોગમાં લેવાતું મશીન મિક્સશીલ્ડ ટીબીએમ છે, જે એક અદ્યતન સ્લરી-પ્રકારની ટનલીંગ સિસ્ટમ છે. જે ખાસ કરીને મિશ્ર ભૂપ્રદેશ અને ઉચ્ચ ભૂગર્ભજળ દબાણની સ્થિતિમાં મોટા વ્યાસની ટનલ ખોદવા માટે રચાયેલ છે.

મિક્સશીલ્ડ ટેકનોલોજી ખોદકામ દરમિયાન, ટનલ ફેસને સ્થિર કરવા માટે દબાણયુક્ત બેન્ટોનાઇટ સ્લરીનો ઉપયોગ કરે છે. આ સાબિત ટેકનોલોજી ખાસ કરીને જટિલ ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય પરિસ્થિતિઓ અને પડકારજનક શહેરી વાતાવરણ માટે યોગ્ય છે.

આ અદ્યતન ટનલીંગ પદ્ધતિ ખાસ કરીને મુંબઈ ઉપનગરીય વિભાગ માટે પસંદ કરવામાં આવી હતી કારણ કે તેની જમીનના ભૂગર્ભને નિયંત્રિત કરવાની અને ગીચ વસ્તીવાળા વિસ્તારોમાં જમીનની સપાટી પર વિક્ષેપ અથવા અસુવિધા ઘટાડવાની શ્રેષ્ઠ ક્ષમતા છે.

આ ટીબીએમનો મુખ્ય ફાયદો એ છે કે તે એકસાથે ટનલ ખોદી શકે છે અને સેગમેન્ટ રિંગ્સ ઇન્સ્ટોલ કરી શકે છે. આ એક સાથે પ્રક્રિયા સલામતીમાં વધારો કરે છે અને ટનલીંગ ગતિમાં નોંધપાત્ર સુધારો કરે છે, જે પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થવામાં મદદ કરે છે.

ટીબીએમ લોન્ચ કરવા માટે, મુંબઈના વિક્રોલીમાં 56-મીટર-ઊંડો શાફ્ટ - ભૂગર્ભમાં 20 માળની ઇમારતની સમકક્ષ - બનાવવામાં આવ્યો છે.

શાફ્ટ વિસ્તારમાં ટીબીએમ કામગીરી માટે જરૂરી અસંખ્ય સપોર્ટ સિસ્ટમ્સ છે, જેમાં વોટર ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ, સ્લરી ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ, બેન્ટોનાઈટ સ્ટોરેજ ટાંકી, સમર્પિત પાવર સબસ્ટેશન, બેકઅપ જનરેટર સેટ, ગ્રાઉટિંગ માટે રેડી-મિક્સ કોંક્રિટ પ્લાન્ટ, સ્લરી ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ, સીવેજ ટ્રીટમેન્ટ પ્લાન્ટ, બેકઅપ ગેન્ટ્રી અને અન્ય લોજિસ્ટિક્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનો સમાવેશ થાય છે.

સલામત ટનલીંગ અને આસપાસના માળખાઓની સલામતી સુનિશ્ચિત કરવા માટે એક વ્યાપક રીઅલ-ટાઇમ મોનિટરિંગ સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. ઉપયોગમાં લેવાતા સાધનોમાં સપાટી સેટલમેન્ટ પોઇન્ટ, ઓપ્ટિકલ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ સેન્સર/ટિલ્ટ મીટર, બાય-રિફ્લેક્ટિવ ટાર્ગેટ, સ્ટ્રેન ગેજ અને કંપન અને ભૂકંપના તરંગોનું નિરીક્ષણ કરવા માટે સિસ્મોગ્રાફનો સમાવેશ થાય છે.

થાણે જિલ્લાના માપેમાં 11.17 હેક્ટરમાં ફેલાયેલું એક વિશિષ્ટ કાસ્ટિંગ યાર્ડ, 16-કિલોમીટર લાંબા ટીબીએમ વિભાગ માટે ટનલ લાઇનિંગ સેગમેન્ટ્સનું ઉત્પાદન કરી રહ્યું છે.

કુલ 77,000 કોંક્રિટ સેગમેન્ટ્સ કાસ્ટ કરીને 7,700 ટનલ રિંગ્સ બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. દરેક રિંગમાં નવ વક્ર સેગમેન્ટ્સ અને એક મુખ્ય સેગમેન્ટ હોય છે. દરેક સેગમેન્ટ 2 મીટર પહોળો અને 500 મીમી જાડો છે, જ્યારે સંપૂર્ણ ટનલ રિંગનું વજન આશરે 100 ટન છે.

ટીબીએમ નો ઉપયોગ કરીને ખોદવામાં આવેલા ટનલ વિભાગોને સંપૂર્ણપણે વોટરપ્રૂફ સ્ટ્રક્ચર તરીકે ડિઝાઇન કરવામાં આવી રહ્યા છે. સ્ટ્રક્ચરના પ્રદર્શન, ભૂગર્ભજળના વર્તન અને એકંદર બાંધકામ સલામતીનું વાસ્તવિક સમયમાં સતત નિરીક્ષણ કરવા માટે સિસ્ટમ્સ પણ ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવી છે.

પાણીના લિકેજને રોકવા માટે, ટનલ લાઇનિંગ લાંબા ગાળાની માળખાકીય મજબૂતાઈ અને સલામતી સુનિશ્ચિત કરવા માટે હાઇડ્રોફિલિક સીલ સાથે જોડાયેલા ડબલ-લેયર ઇથિલિન પ્રોપીલીન ડાયેન મોનોમર (ઇપીડીએમ) ગાસ્કેટનો ઉપયોગ કરે છે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / સચિન બુધૌલિયા / રામાનુજ શર્મા

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / માધવી વ્યાસ