કાઠમંડુ, નવી દિલ્હી, 11 સપ્ટેમ્બર (હિ.સ.). ગયા મહિને 26 ઓગસ્ટે તિબેટમાંથી ભોટેકોશી નદીમાં આવેલા વિનાશકારી પૂરથી થયેલા નુકસાન પછી પુનર્નિર્માણ અને પુનર્સ્થાપના માટે 7.23 લાખ કરોડ નેપાળી રૂપિયાની જરૂરિયાત હોવાનો અંદાજ લગાવવામાં આવ્યો છે. સરકારના રેપિડ ડેમેજ એન્ડ નીડ્સ એસેસમેન્ટ (આરડીએનએ) રિપોર્ટ અનુસાર, ભોટેકોશી પૂરથી ક્ષતિગ્રસ્ત ભૌતિક માળખાકીય સુવિધાઓના પુનર્નિર્માણ માટે 7 ખરબ 23 અબજ 31 કરોડ 52 લાખ રૂપિયાની આવશ્યકતા રહેશે.

અત્યાર સુધીમાં 1,377 લોકોનો ભોગ લઈ ચૂકેલા આ વિનાશકારી પૂરે રસુવા, નુવાકોટ અને ધાદિંગ સહિતના અનેક વિસ્તારોમાં ભારે તબાહી મચાવી છે. પૂરમાં લોકોના ઘર, ખેતરો, વ્યવસાયો, રસ્તાઓ, પુલ, ડ્રાય પોર્ટ, માલવાહક કન્ટેનર અને સરહદી ચોકી પર પહોંચેલા વાહનો પણ તણાઈ ગયા. રાષ્ટ્રીય યોજના આયોગ અને રાષ્ટ્રીય આપત્તિ જોખમ ઘટાડવા તથા વ્યવસ્થાપન પ્રાધિકરણ સહિત વિવિધ સંસ્થાઓની સંયુક્ત ટેકનિકલ ટીમે આ પ્રારંભિક આકલન તૈયાર કર્યું છે. રિપોર્ટ અનુસાર, આપત્તિથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત માળખાકીય સુવિધા ક્ષેત્રના પુનરુત્થાન માટે 4 ખરબ 3 અબજ 57 કરોડ 19 લાખ રૂપિયાની જરૂરિયાત રહેશે, જે કુલ પુનરુત્થાન આવશ્યકતાના લગભગ 75 ટકા છે.

ઊર્જા ક્ષેત્રને સૌથી વધુ નુકસાન: પૂરથી ઊર્જા અને માર્ગ માળખાકીય સુવિધાઓને વ્યાપક નુકસાન થયું છે. 759 મેગાવોટ ક્ષમતાવાળી 13 જળવિદ્યુત પરિયોજનાઓ અને 24 મેગાવોટ ક્ષમતાના 5 સૌર પ્લાન્ટ પ્રભાવિત થયા છે. ઊર્જા અને ગ્રીડ પ્રણાલીના પુનરુત્થાન માટે એકલા 3 ખરબ 90 અબજ 62 કરોડ 30 લાખ 40 હજાર રૂપિયાની આવશ્યકતા હોવાનો અંદાજ છે. આ જ રીતે 69 કિલોમીટર રસ્તાઓ ક્ષતિગ્રસ્ત થયા છે. 33 મોટરેબલ પુલ તણાઈ ગયા, જ્યારે ચાર પુલોને આંશિક નુકસાન થયું છે. પૂર પ્રભાવિત વિસ્તારના 64 ઝૂલા પુલોમાંથી 53 ક્ષતિગ્રસ્ત થયા છે. સમગ્ર પરિવહન માળખાકીય સુવિધાઓના પુનરુત્થાન માટે 73 અબજ 34 કરોડ 29 લાખ 60 હજાર રૂપિયાની જરૂરિયાત રહેશે.

7,570 ખાનગી ઘરો ક્ષતિગ્રસ્ત: પૂરે સામાજિક અને ઉત્પાદન ક્ષેત્રોને પણ ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું છે. રસુવા, નુવાકોટ, ધાદિંગ, ગોરખા અને ચિતવનમાં 7,570 ખાનગી ઘરો ક્ષતિગ્રસ્ત થયા છે. આ ઉપરાંત 48 સરકારી ભવનો, 18 શાળાઓ, 7 આરોગ્ય સંસ્થાઓ અને 30 સાંસ્કૃતિક વારસાના સ્થળો પ્રભાવિત થયા છે. આ વિસ્તારોના પુનર્નિર્માણ અને પુનર્સ્થાપના માટે 1 ખરબ 3 અબજ 54 કરોડ 99 લાખ રૂપિયાની જરૂરિયાત રહેશે. વેપાર, વ્યવસાય, બેંકિંગ અને કૃષિ સહિતના ઉત્પાદક ક્ષેત્રના પુનરુત્થાન માટે 50 અબજ 77 કરોડ 49 લાખ રૂપિયાની આવશ્યકતા હોવાનો અંદાજ છે. આ ક્ષેત્રમાં 1,806 હેક્ટર કૃષિ પાક, 17 બેંક શાખાઓ અને 4,800 વ્યાવસાયિક સંસ્થાઓ પ્રભાવિત થઈ છે. પાંચ જિલ્લાના 15 પ્રભાવિત સ્થાનિક એકમોમાંથી ફક્ત નુવાકોટના વિદુર નગરપાલિકા ક્ષેત્રમાં 3,026 ઘરો ક્ષતિગ્રસ્ત થયા છે. રિપોર્ટમાં આપત્તિ જોખમ ઘટાડવા અને નદી વ્યવસ્થાપન માટે 94 અબજ 75 કરોડ 31 લાખ રૂપિયા, જ્યારે કાદવ અને કાટમાળ વ્યવસ્થાપન માટે 51 કરોડ 54 લાખ રૂપિયાની જરૂરિયાત દર્શાવવામાં આવી છે.

બે તબક્કામાં થશે પુનર્નિર્માણ: રિપોર્ટ અનુસાર, પુનર્નિર્માણને બે તબક્કામાં વહેંચવામાં આવ્યું છે. આગામી છ મહિનામાં તાત્કાલિક રાહત અને અલ્પકાલીન પુનર્નિર્માણ માટે 8 અબજ 73 કરોડ 50 લાખ રૂપિયા ખર્ચ થવાનો અંદાજ છે. જ્યારે દીર્ઘકાલીન પુનર્નિર્માણ માટે 7 ખરબ 14 અબજ 58 કરોડ 2 લાખ રૂપિયાની આવશ્યકતા રહેશે. રાષ્ટ્રીય આપત્તિ જોખમ ઘટાડવા તથા વ્યવસ્થાપન પ્રાધિકરણના વરિષ્ઠ ડિવિઝનલ એન્જિનિયર અને સમિતિના સભ્ય સુશીલ કુમાર શ્રેષ્ઠે જણાવ્યું કે સંબંધિત મંત્રાલયો, વિભાગો અને સંસ્થાઓ પાસેથી આંકડા અને વિગતો એકત્રિત કરીને તેમનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે. આના આધારે નુકસાન અને પુનર્નિર્માણ માટે જરૂરી સંસાધનોનો પ્રારંભિક રિપોર્ટ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.

પીડીએનએ પ્રક્રિયા શરૂ, ત્રણ મહિનામાં રિપોર્ટ આવવાની અપેક્ષા: સરકારે આપત્તિ પછી પુનર્નિર્માણ અને પુનર્સ્થાપના માટે પોસ્ટ-ડિઝાસ્ટર નીડ્સ એસેસમેન્ટ (પીડીએનએ) પ્રક્રિયા પણ શરૂ કરી દીધી છે. રાષ્ટ્રીય યોજના આયોગે તેની પ્રક્રિયા આગળ વધારી છે. આયોગના પ્રવક્તા હરિશરણ પુડાસૈની અનુસાર, લગભગ ત્રણ મહિનામાં પીડીએનએ રિપોર્ટ તૈયાર થઈ શકે છે. હાલમાં આયોગ પ્રશ્નાવલી તૈયાર કરવા અને ફિલ્ડમાં જઈને વિસ્તૃત અભ્યાસ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. તેમણે જણાવ્યું કે રાષ્ટ્રીય આપત્તિ પ્રાધિકરણ દ્વારા પ્રારંભિક તબક્કાનું રેપિડ ડેમેજ એન્ડ લોસ એસેસમેન્ટ પૂર્ણ કરીને રિપોર્ટ તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. હવે તેના આધારે વિસ્તૃત રિપોર્ટ તૈયાર કરવામાં આવશે.

કયા ક્ષેત્ર માટે કેટલી રકમ જોઈએ?

-ઊર્જા અને ગ્રીડ પ્રણાલી: 3 ખરબ 90 અબજ 62 કરોડ 30 લાખ 40 હજાર રૂપિયા.

-પરિવહન માળખાકીય સુવિધાઓ: 73 અબજ 34 કરોડ 29 લાખ 60 હજાર રૂપિયા.

-ખાનગી ઘરો, જાહેર ભવનો, શાળાઓ, આરોગ્ય સંસ્થાઓ અને સાંસ્કૃતિક વારસો: 1 ખરબ 3 અબજ 54 કરોડ 99 લાખ રૂપિયા.

-વેપાર, વ્યવસાય, બેંક અને કૃષિ સહિત ઉત્પાદક ક્ષેત્ર: 50 અબજ 77 કરોડ 49 લાખ રૂપિયા.

-આપત્તિ જોખમ ઘટાડવા અને નદી વ્યવસ્થાપન: 94 અબજ 75 કરોડ 31 લાખ રૂપિયા.

-કાદવ અને કાટમાળ વ્યવસ્થાપન: 51 કરોડ 54 લાખ રૂપિયા.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / પંકજ દાસ / મુકુંદ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / ડો.હિતેશ એન.વ્યાસ