નવી દિલ્હી, 16 સપ્ટેમ્બર (હિ.સ.). રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાએ જણાવ્યું કે, 2000 રૂપિયાથી વધુના યુપીઆઈ વ્યવહારો પર 0.4 ટકાનો શુલ્ક (એમડીઆર) લાગુ કરવો ભારતના ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમની લાંબા સમય સુધીની સાતત્યતાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.

આરબીઆઈએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘એક્સ’ પર જારી કરેલી એક પોસ્ટમાં જણાવ્યું કે, ઇકોસિસ્ટમમાં એમડીઆરનું યોગ્ય અને સાચું વિતરણ ટેકનોલોજી, માળખાકીય સુવિધાઓ અને સ્વીકૃતિ તંત્રમાં સતત રોકાણને પ્રોત્સાહન આપશે. કેન્દ્રીય બેંકે કહ્યું કે, આનાથી યુપીઆઈને દેશભરમાં ગ્રાહકો અને વ્યવસાયો માટે આગળ વધવામાં, નવીનતા લાવવામાં અને સેવાઓ પૂરી પાડવામાં મદદ મળશે.

આરબીઆઈએ કહ્યું કે, આનાથી યુપીઆઈને વ્યાપક સ્વીકૃતિ, ગ્રાહકોની સંખ્યા વધારવામાં અને વ્યવહારોના જથ્થામાં સતત વૃદ્ધિ કરવામાં મદદ મળી શકે છે. આમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે તમામ યુપીઆઈ વ્યવહારો (વ્યક્તિ-થી-વ્યક્તિ અને વ્યક્તિ-થી-વેપારી અથવા મર્ચન્ટ) વપરાશકર્તાઓ માટે મફત રહેશે અને 2000 રૂપિયાથી ઓછાના વ્યક્તિથી વેપારીને થતા વ્યવહારો વેપારી માટે પણ મફત રહેશે.

કેન્દ્રીય બેંકે ખાતરી આપી, રિઝર્વ બેંક એ સુનિશ્ચિત કરવા માટે પણ પ્રતિબદ્ધ છે કે યુપીઆઈ સુરક્ષિત, અવિરત, સસ્તું અને સુલભ રહે. આ સાથે ભારતના વિશ્વસ્તરીય ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમની લાંબા સમય સુધીની સાતત્યતા અને વિકાસને પણ પ્રોત્સાહન મળે.

આના એક દિવસ પહેલા ભારતીય રાષ્ટ્રીય ચુકવણી નિગમ (એનપીસીઆઈ) એ જણાવ્યું કે, સરકારે મોટા ડિજિટલ પેમેન્ટ માટે જારી કરાયેલી નવી વ્યવસ્થા હેઠળ 2 હજાર રૂપિયાથી વધુના યુપીઆઈ વ્યવહારો મેળવવા પર વેપારીઓ પાસેથી 0.4 ટકા ‘મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ’ (એમડીઆર) શુલ્ક લેવાનું નક્કી કર્યું છે. જોકે, યુપીઆઈ પેમેન્ટ પર આવા ચાર્જ લાગવાથી સામાન્ય ગ્રાહકો પર કોઈ અસર નહીં થાય.

જ્યારે, નાણા મંત્રાલયે જારી કરેલા એક નિવેદનમાં જણાવ્યું કે, નવી વ્યવસ્થા હેઠળ 2 હજાર રૂપિયાથી વધુના યુપીઆઈ ચૂકવણી મેળવવા પર વેપારીઓ પાસેથી 0.4 ટકાનો એમડીઆર શુલ્ક લેવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. આમાં 75 હજાર રૂપિયા કે તેથી વધુની ચૂકવણી પર મહત્તમ શુલ્ક 300 રૂપિયા હશે. નવા ફેરફારો 15 ઓક્ટોબર, 2026 થી અમલમાં આવશે. રેલવે, દૂરસંચાર અને ઇંધણ જેવા આવશ્યક ક્ષેત્રોમાં પ્રતિ વ્યવહાર 5 રૂપિયાનો એકસમાન શુલ્ક લાગશે, જ્યારે મૂડી બજારમાં ચૂકવણી માટે એમડીઆરનો દર 0.02 ટકા હશે.

ઉલ્લેખનીય છે કે, યુપીઆઈનું સંચાલન નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (એનપીસીઆઈ) કરે છે, જે રિઝર્વ બેંક અને ઇન્ડિયન બેંક્સ એસોસિએશનની પહેલ છે. આ લોકો વચ્ચે રિયલ-ટાઇમ પેમેન્ટની સુવિધા પૂરી પાડે છે અને ગ્રાહકોને ખરીદી કરતી વખતે સીધા મર્ચન્ટને પેમેન્ટ કરવામાં મદદ કરે છે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર/પ્રજેશ શંકર/અમરેશ દ્વિવેદી

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / ડો.હિતેશ એન.વ્યાસ