કાઠમંડુ, 19 સપ્ટેમ્બર (હિ.સ.) તિબેટ થઈને નેપાળના રાસુવા ખાતે ભોટેકોશી નદીમાં આવેલા વિનાશક પૂરનો અભ્યાસ અને સંશોધન કરતા વૈજ્ઞાનિકો સતત નવી હકીકતો સાથે આગળ આવી રહ્યા છે. આને અનુરૂપ, વિશ્વ હવામાન ઘટનાઓનો અભ્યાસ કરતી આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા વર્લ્ડ વેધર એટ્રિબ્યુશન (ડબ્લ્યુડબ્લ્યુએ) એ ભોટેકોશી પૂરની ગતિ વિશે નવા તારણો બહાર પાડ્યા છે.

અગાઉ નેપાળના પૂર નિષ્ણાતોએ ભોટેકોશી પૂરની ગતિને અત્યાર સુધીની સૌથી ઝડપી ગણાવી હતી. 27 ઓગસ્ટના રોજ, પૂર પછીના દિવસે, પૂર નિષ્ણાત દિનકર કાયસ્થએ તેની ઝડપ 55 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક હોવાનો અંદાજ મૂક્યો હતો.તેમણે કહ્યું હતું કે આ સંભવતઃ નેપાળમાં અત્યાર સુધીનું સૌથી ખરાબ પૂર હોઈ શકે છે.

જો કે, ડબ્લ્યુડબ્લ્યુએના અભ્યાસમાં પૂરની ઝડપ બમણાથી વધુ હોવાનું દર્શાવવામાં આવ્યું છે. ડબ્લ્યુડબ્લ્યુએ અનુસાર, 26 ઓગસ્ટના રોજ, રાસુવાના લાંગટાંગ લિરુંગ હિમાલયમાં 5,150 મીટરથી વધુની ઊંચાઈ પર સ્થિત એક વિશાળ ખડક વિભાગ તૂટી પડ્યો અને નીચે પડી ગયો. આ સાથે ઉપર હાજર ગ્લેશિયરનો એક ભાગ પણ નીચે પડી ગયો. મોટા પ્રમાણમાં ખડક અને બરફ એકસાથે નીચે પડવાને કારણે પાણી, કાદવ, પથ્થર અને બરફનું વિશાળ મિશ્રણ ઝડપી ગતિએ વહેવા લાગ્યું.

અહેવાલ મુજબ, જ્યારે કાટમાળ લેંડે ખોલા પહોંચ્યો ત્યાં સુધીમાં તે શક્તિશાળી પૂરમાં ફેરવાઈ ગયું હતું. આ પૂરની સરેરાશ ઝડપ લગભગ 188 કિમી/કલાક હતી.

આ અભ્યાસમાં વિવિધ દેશોના 20 થી વધુ વૈજ્ઞાનિકો સામેલ છે. આ અહેવાલ બેન ક્લાર્ક, મરિયમ ઝકારિયા, બેથાન ડેવિસ, રેઝિન હક અને વોલ્ટર ઇમર્ઝીલ સહિત વિવિધ દેશોના સંશોધકો અને નિષ્ણાતોના સહયોગથી તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.

22 કિમીનું અંતર માત્ર 7 મિનિટમાં કાપવામાં આવે છે

અહેવાલ મુજબ, પૂર માત્ર 7 મિનિટમાં લંગતાંગ વિસ્તારથી રસુવાગઢી સરહદી વિસ્તાર સુધી લગભગ 22 કિલોમીટરનું અંતર કાપ્યું હતું. આ ઝડપ સામાન્ય ટ્રેનની ઝડપ જેટલી હોવાનું કહેવાય છે.

વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર નેપાળની નદીઓમાં આ પ્રકારની હિલચાલ અગાઉ ક્યારેય જોવા મળી નથી. તે જ ઝડપે, ખડક, બરફ, કાદવ અને પાણીનું મિશ્રણ ભોટેકોશી નદી સુધી પહોંચ્યું અને પછી નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં ભારે વિનાશ કર્યો.

પાંચ જિલ્લામાં ધોધમાર વરસાદ

બરફ ખડકો અને કાટમાળ સાથે આવ્યો હતો અને તેનો પ્રવાહ ભોટેકોશી થઈને ત્રિશુલી નદી સુધી પહોંચ્યો હતો. રાસુવા, નુવાકોટ, ઢાડિંગ સહિત પાંચ જિલ્લાના 15 સ્થાનિક સ્તરે જાહેર સંપત્તિ અને ભૌતિક માળખાને ભારે નુકસાન થયું હતું. આ આપત્તિમાં અત્યાર સુધીમાં 1,400 થી વધુ લોકોના મોતની પુષ્ટિ થઈ છે, જ્યારે 6,000 ની નજીકના લોકો ગુમ થયાના અહેવાલ છે. પૂરને કારણે અબજો રૂપિયાની ભૌતિક રચનાઓનો પણ નાશ થયો છે. મૂશળધાર વરસાદને કારણે તિમુર, સ્યફ્રુંગસી, મૈલુંગ, બેત્રાવતી, સોલે, તુપચે, ભૈંસા, ત્રિશુલી ધુંગે અને દેવીઘાટ સહિત ઘણા વિસ્તારોમાં જમીનનું ભારે ધોવાણ થયું હતું અને વિનાશ થયો હતો.

200 કિમી દૂર દેવઘાટ પહોંચવામાં 7 કલાકથી પણ ઓછો સમય લાગ્યો હતો.

વૈજ્ઞાનિકોના અભ્યાસ અનુસાર, પૂરનો પ્રવાહ સાત કલાકથી પણ ઓછા સમયમાં લગભગ 200 કિલોમીટર દૂર ચિતવાનના દેવઘાટ સુધી પહોંચ્યો હતો. દેવઘાટ ખાતે નદીનો પ્રવાહ વધીને લગભગ 5,850 ક્યુબિક મીટર પ્રતિ સેકન્ડ થઈ ગયો હતો.

વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર, ચાર કલાકથી ઓછા સમયમાં લગભગ 20 મિલિયન ક્યુબિક મીટર વધારાનું પાણી નદીમાં વહી ગયું હતું. વધુમાં, લગભગ 35 મિલિયન ક્યુબિક મીટર માટી, પથ્થરો અને અન્ય કાટમાળ પણ પૂરમાં ધોવાઈ ગયા હતા અને વિવિધ વિસ્તારોમાં એકઠા થયા હતા. આનાથી ભોટેકોશી અને ત્રિશુલી નદીની આસપાસના વિસ્તારોમાં વિનાશનું સ્તર વધુ વધ્યું હતું.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર/પંકજ દાસ/સંજીવ પાશ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / હર્ષ શાહ