કાઠમંડુ, નવી દિલ્હી, 02 સપ્ટેમ્બર (હિ.સ.). નેપાળના રસુવાગઢીમાં વિનાશકારી પૂરનું કારણ મનાઈ રહેલા હિમપર્વત ધસી પડવાની (ગ્લેશિયર કોલેપ્સ) ભયાનકતાનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે લગભગ 2.5 કરોડ ઘન મીટર બરફ અને હિમખંડ લગભગ 2,000 મીટર નીચે આવીને પડ્યા. નિષ્ણાતોના મતે, આ ઘટનાથી આસપાસના વિસ્તારમાં ભારે ઊર્જા ઉત્પન્ન થઈ, જેની અસર બોમ્બ વિસ્ફોટ જેવી હતી.

લાંગટાંગ લેરુંગના ઉત્તરમાં હિમસ્ખલન અને પૂરનો અભ્યાસ કરી રહેલા ત્રિભુવન યુનિવર્સિટીના ભૂસ્તરશાસ્ત્ર કેન્દ્રીય વિભાગના પ્રોફેસર ડો. રંજન કુમાર દાહલના જણાવ્યા અનુસાર, બરફનો વિશાળ ઢગલો ફક્ત નીચે જ ન પડ્યો, પરંતુ આસપાસ વ્યાપક નુકસાન પહોંચાડનારો વિસ્ફોટ પણ થયો.

ડો. દાહલે જણાવ્યું કે, સેટેલાઇટ ડેટાના વિશ્લેષણ અને ખૂબ ઓછા અનુમાનના આધારે પણ લગભગ 2.5 કરોડ ઘન મીટર બરફ નીચે પડવાની પુષ્ટિ થાય છે. તેમના મતે, લગભગ 2,000 મીટર નીચે પડવા દરમિયાન આ બરફના ઢગલાથી ઉત્પન્ન થયેલી ઊર્જાની અસર બોમ્બ વિસ્ફોટ જેવી રહી હશે. આ ઘટનાથી ઉત્પન્ન થયેલા કંપનને 5.2 રિક્ટર સ્કેલના ભૂકંપ તરીકે પણ નોંધવામાં આવ્યું હતું.

ત્રિભુવન યુનિવર્સિટીના એન્જિનિયરિંગ ભૂસ્તરશાસ્ત્રી ડો. દાહલ સાથે ચીનના શાંઘાઈ સ્થિત ટોંગજી યુનિવર્સિટી, બ્રિટનની કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટી અને કિંગ્સ કોલેજ લંડન, તથા ઇટાલીની પાદુઆ યુનિવર્સિટીના પ્રોફેસરોએ લગભગ એક વર્ષ પહેલાથી હિમાલય અને હિમાલયી ક્ષેત્રોમાં થઈ રહેલી ગતિવિધિઓનો અભ્યાસ શરૂ કર્યો હતો.

અભ્યાસ દરમિયાન જાણવા મળ્યું હતું કે, રસુવાગઢીના ઉપલા તિબેટીયન ક્ષેત્રમાં સ્થિત પ્યુરેપુ હિમતાલના સુપ્રાગ્લેશિયલ લેક એટલે કે ગ્લેશિયર પર તાજેતરમાં બનેલા નાના-નાના જળકુંડ અને તળાવો ફાટી ગયા હતા. આના કારણે ગયા વર્ષે પણ ભોટેકોશી નદીમાં પૂર આવ્યું હતું.

આ પછી ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓ અને વૈજ્ઞાનિકોની ટીમે હિમાલયી ક્ષેત્રના ગ્લેશિયરોમાં થઈ રહેલી હલચલ અને ગતિવિધિઓનો અભ્યાસ શરૂ કર્યો. આ અભ્યાસ દરમિયાન જ ગયા બુધવારે અચાનક વિનાશકારી પૂર આવી ગયું, જેના પછી ટીમના કેટલાક સભ્યો હિમસ્ખલન અને પૂરના અભ્યાસમાં લાગી ગયા.

પ્રોફેસર દાહલના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રાપ્ત સેટેલાઇટ ડેટાના વિશ્લેષણથી જાણવા મળે છે કે હિમસ્ખલનની લંબાઈ લગભગ 1.3 કિલોમીટર હતી. તેણે નીચેની તરફ લગભગ 500 થી 800 મીટર વિસ્તારને પોતાની ઝપેટમાં લેતા સાફ કરી દીધો.

જોકે, વૈજ્ઞાનિકો હજુ બરફના ઢગલાની વાસ્તવિક જાડાઈ સ્પષ્ટપણે નક્કી કરી શક્યા નથી. ઉપલબ્ધ વિગતોના આધારે તેમનો અંદાજ છે કે પડેલો બરફનો ઢગલો લગભગ 60 થી 70 મીટર જાડો રહ્યો હશે.

આ આધારે બરફ અને હિમખંડના કદનો અંદાજ લગાવતા લગભગ 4 કરોડ ઘન મીટર સામગ્રી નીચે પડવાની સંભાવના સામે આવે છે. જોકે, પ્રોફેસર દાહલ ખૂબ ઓછા અનુમાનના આધારે પણ ઓછામાં ઓછો 2.5 કરોડ ઘન મીટર બરફ નીચે પડવાની વાત કહે છે. જ્યારે, કેટલાક અન્ય નિષ્ણાતોએ પ્રારંભિક રીતે 10 કરોડ ઘન મીટર સુધી બરફ પડવાનો અંદાજ લગાવ્યો છે.

2.5 કરોડ ઘન મીટર બરફનું કદ કેટલું વિશાળ છે, તેનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે તેનાથી લંડનના વેમ્બલી સ્ટેડિયમને લગભગ 22 વાર ભરી શકાય છે. આ માત્રા ઇજિપ્તના પ્રસિદ્ધ પિરામિડથી લગભગ 10 ગણી વધુ હોવાનું જણાવાઈ રહ્યું છે.

બરફના કદનો વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ કરી રહેલા નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે, વાસ્તવિક રીતે નીચે પડેલા બરફની માત્રા આ શરૂઆતી અનુમાનોથી ક્યાંય વધુ પણ હોઈ શકે છે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / પંકજ દાસ / મુકુંદ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / ડો.હિતેશ એન.વ્યાસ