નવી દિલ્હી, 22 સપ્ટેમ્બર (હિ.સ.) જળ સંરક્ષણને સામૂહિક જવાબદારી ગણાવતા ઉપરાષ્ટ્રપતિ સી. પી. રાધાકૃષ્ણને મંગળવારે કહ્યું કે, માત્ર જળ સુરક્ષા જ જાહેર અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાની ખાતરી કરશે. તેમણે કહ્યું હતું કે, આબોહવા પરિવર્તન, ઝડપી શહેરીકરણ અને વસ્તી વૃદ્ધિએ જળ વ્યવસ્થાપનના પડકારોમાં વધારો કર્યો છે. આવી સ્થિતિમાં જળ સંસાધનોના સંરક્ષણ, સંગ્રહ, વ્યવસ્થાપન અને વિવેકપૂર્ણ ઉપયોગ માટે એક સર્વગ્રાહી અભિગમ જરૂરી છે.

ઉપરાષ્ટ્રપતિ રાધાકૃષ્ણન મંગળવારે ભારત મંડપમ ખાતે આયોજિત 9મા ભારત આંતરરાષ્ટ્રીય જળ સપ્તાહ-2026ના ઉદ્ઘાટન સમારોહને સંબોધિત કરી રહ્યા હતા. ઉદ્ઘાટન સમારોહમાં જલ શક્તિ મંત્રી સી.આર.પાટીલ, જલ શક્તિ રાજ્ય મંત્રી વી. સોમન્ના અને રાજભૂષણ ચૌધરી સાથે મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને ભારત અને વિદેશના પ્રતિનિધિઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આ વર્ષના કાર્યક્રમમાં 35 થી વધુ દેશોના પ્રતિનિધિઓ ભાગ લઈ રહ્યા છે.

ઉપરાષ્ટ્રપતિએ કહ્યું કે, પાણી જીવન અને સંસ્કૃતિનો આધાર છે. નદીઓ અને સમુદાયોની આસપાસ વિકસિત ભારતની પ્રાચીન સંસ્કૃતિઓએ જળ સંરક્ષણ, વહેંચણી અને વ્યવસ્થાપનની સમૃદ્ધ પરંપરાઓ વિકસાવી. તેમણે કહ્યું કે, વિકસિત ભારતના લક્ષ્ય તરફ આગળ વધતા આ પરંપરાગત ડહાપણમાંથી શીખવાની જરૂર છે.

તેમણે કહ્યું કે ભારત પાસે વિશ્વની લગભગ 2.4 ટકા જમીન છે, જ્યારે તે વિશ્વની લગભગ 18 ટકા વસ્તીનું ઘર છે અને વિશ્વના તાજા પાણીના સંસાધનોમાં માત્ર 4 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. આબોહવા પરિવર્તનને કારણે વરસાદની પ્રકૃતિ અનિશ્ચિત બની રહી છે. તેથી ભારે વરસાદ અને લાંબા દુકાળ બંનેનો સામનો કરવા માટે સક્ષમ પ્રણાલીઓ વિકસાવવી પડશે.

ઉપરાષ્ટ્રપતિએ સંકલિત અભિગમ હેઠળ નદીના તટપ્રદેશ વ્યવસ્થાપન, ભૂગર્ભજળ પુનર્ભરણ, વરસાદી પાણીનો સંગ્રહ અને સિંચાઈમાં કાર્યક્ષમતા વધારવા પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે, આ વર્ષના ભારત આંતરરાષ્ટ્રીય જળ સપ્તાહની થીમ આબોહવા સ્થિતિસ્થાપક જળ વ્યવસ્થાપન વર્તમાન સંજોગોમાં અત્યંત સુસંગત છે.

રાજ્યો વચ્ચે પાણીની વહેંચણીના વિવાદોનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું હતું કે, દેશના કેટલાક ભાગોમાં દુષ્કાળ જેવી સ્થિતિ છે, જ્યારે અન્ય ભાગોમાં પૂર જેવી સ્થિતિ છે. તેમણે કહ્યું કે, મોદી સરકાર હેઠળ પાણીની વહેંચણી અંગે 10 આંતરરાજ્ય સમજૂતી કરારો પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. તેમણે કેન-બેતવા અને કિશાઉ પરિયોજનાઓને આંતર-રાજ્ય સહયોગના ઉદાહરણ તરીકે ટાંક્યા હતા.

જળ સંરક્ષણને જન આંદોલન બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂકતા ઉપરાષ્ટ્રપતિએ કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રીએ 2024માં 'જલ પંચાયતી જન ભાગીદારી' નું આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે માહિતી આપી હતી કે, મે 2026 સુધીમાં દેશમાં 1.5 કરોડથી વધુ ભૂગર્ભજળ રિચાર્જ માળખાઓનું નિર્માણ કરવામાં આવ્યું છે.

પ્રધાનમંત્રી કૃષિ સિંચાઈ યોજના, જલ જીવન મિશન અને રાષ્ટ્રીય જળ મિશન જેવી પહેલોનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું કે જળ સુરક્ષા માટે વ્યાપક અને સર્વગ્રાહી અભિગમ જરૂરી છે.

ઉપરાષ્ટ્રપતિએ કહ્યું કે, પાણી સંબંધિત પડકારોનો ઉકેલ કોઈ એક સંસ્થા, પ્રદેશ અથવા રાજ્ય દ્વારા જ ઉકેલી શકાતો નથી. આ માટે ટેકનોલોજીકલ નવીનીકરણ, અસરકારક નીતિઓ, વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન, સ્થાનિક અનુભવ અને સામુદાયિક ભાગીદારીને એકસાથે લાવવી પડશે.

તે યાદ કરી શકાય છે કે ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય જળ સ્પર્ધાની કલ્પના 2012 માં 'ભારત જળ સપ્તાહ' ના નામ હેઠળ એક મુખ્ય કાર્યક્રમ તરીકે કરવામાં આવી હતી. તેનો ઉદ્દેશ વૈશ્વિક જળ પડકારોનો સામનો કરવાનો, ટકાઉ વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને જળ ક્ષેત્રમાં નવીન ઉકેલો પ્રદર્શિત કરવાનો હતો.

સમય જતાં, આ કાર્યક્રમ વિશ્વભરના નીતિ ઘડવૈયાઓ, સંશોધકો, ઉદ્યોગ અગ્રણીઓ અને સમુદાયોને એક સાથે લાવવાનું મુખ્ય વૈશ્વિક મંચ બની ગયું છે.

2012 થી ભારત જળ સપ્તાહની આઠ આવૃત્તિઓ યોજવામાં આવી છે. આ વર્ષ 2012, 2013, 2015, 2016, 2017, 2019, 2022 અને 2024 છે. હવે તેનું આયોજન 'ભારત આંતરરાષ્ટ્રીય જળ સપ્તાહ' ના નામ હેઠળ કરવામાં આવી રહ્યું છે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર /સંજીવ પાશ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / માધવી વ્યાસ