- નારાયણ સાવને મળશે 'દક્ષિણ ભારત શબ્દ હિન્દી સેવી સન્માન'

બેંગલુરુ, નવી દિલ્હી, 28 સપ્ટેમ્બર (હિ.સ.). બેંગલુરુની સાહિત્યિક સંસ્થા ‘શબ્દ’એ વર્ષ 2026ના પ્રતિષ્ઠિત પુરસ્કારોની ઘોષણા કરી દીધી છે. આ વર્ષે ‘અજ્ઞેય શબ્દ સૃજન સન્માન’ સંયુક્ત રીતે જીવનચરિત્રકાર સુભાષ રાય અને કવિ-લેખક લીલાધર મંડલોઈને આપવામાં આવશે. જ્યારે, ‘દક્ષિણ ભારત શબ્દ હિન્દી સેવી સન્માન’ માટે ભાષા-સેવી નારાયણ સાવની પસંદગી કરવામાં આવી છે. સંસ્થાએ આ વર્ષથી ‘રાજસ્થાન ગૌરવ પુરસ્કાર’ શરૂ કરવાની પણ ઘોષણા કરી છે. તેનું પ્રથમ સન્માન જયપુરના પ્રસિદ્ધ લોક ગાયિકા સીમા મિશ્રાને આપવામાં આવશે.

‘શબ્દ’ના અધ્યક્ષ ડૉ. શ્રીનારાયણ સમીરે સોમવારે જણાવ્યું કે, એક લાખ રૂપિયાનું ‘અજ્ઞેય શબ્દ સૃજન સન્માન’ સુભાષ રાયને તેમની કૃતિ ‘દિગમ્બર વિદ્રોહિણી અક્ક મહાદેવી’ અને લીલાધર મંડલોઈને તેમની આત્મકથા ‘જબ સે આંખ ખુલી હૈં’ માટે આપવામાં આવશે. બંને સાહિત્યકારોને 51-51 હજાર રૂપિયાની રોકડ રકમ સાથે પરંપરાગત મૈસૂર પૅટા, સ્મૃતિચિહ્ન, શ્રીફળ અને અંગવસ્ત્રમ્ પ્રદાન કરવામાં આવશે.

‘દક્ષિણ ભારત શબ્દ હિન્દી સેવી સન્માન’ હેઠળ નારાયણ સાવને સન્માન પ્રતીકો ઉપરાંત 25 હજાર રૂપિયાની પુરસ્કાર રાશિ આપવામાં આવશે. આ રાશિ બેંગલુરુ અને ચેન્નઈથી પ્રકાશિત ‘દક્ષિણ ભારત રાષ્ટ્રમત’ અખબાર સમૂહના સૌજન્યથી પ્રદાન કરવામાં આવશે. નિર્ણાયક મંડળ અનુસાર, પાવર ગ્રીડના દક્ષિણ ક્ષેત્ર અને હિન્દીતર પ્રદેશોના ઘણા મહત્વપૂર્ણ પ્રતિષ્ઠાનોના કામકાજમાં હિન્દીને પ્રભાવી ભાષા બનાવવામાં નારાયણ સાવનું યોગદાન ઉલ્લેખનીય રહ્યું છે.

ડૉ. સમીરે જણાવ્યું કે, ‘શબ્દ’ તરફથી હવે દર વર્ષે એક લાખ રૂપિયાનો ‘રાજસ્થાન ગૌરવ પુરસ્કાર’ આપવામાં આવશે. આ સન્માન રાજસ્થાનમાં કલા, સંસ્કૃતિ, સંગીત અને સમાજ સેવા સહિત વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ઉલ્લેખનીય યોગદાન આપનાર કોઈ એક હસ્તીને પ્રદાન કરવામાં આવશે. પ્રથમ પુરસ્કાર લોક ગાયિકા સીમા મિશ્રાને મળશે. નિર્ણાયક મંડળે કહ્યું કે, તેમની ગાયકી અને લોક-સંગીતની પ્રસ્તુતિ રાજસ્થાન તથા સીમાવર્તી ગુજરાતના મરુ-જીવનમાં વિશેષ પ્રભાવ ધરાવે છે.

આ વર્ષે ‘અજ્ઞેય શબ્દ સૃજન સન્માન’ માટે 53 અને ‘દક્ષિણ ભારત શબ્દ હિન્દી સેવી સન્માન’ માટે 11 પ્રવિષ્ટિઓ પ્રાપ્ત થઈ હતી. બાબુલાલ ગુપ્તા, શ્રીકાંત પારાશર, નલિની પોપટ, ડૉ. ઉષારાણી રાવ અને ડૉ. શ્રીનારાયણ સમીરના નિર્ણાયક મંડળે પ્રવિષ્ટિઓ પર વિચાર કર્યા પછી સર્વસંમતિથી પુરસ્કાર વિજેતાઓની પસંદગી કરી.

નિર્ણાયક મંડળે સુભાષ રાયની કૃતિને 12મી સદીની કર્ણાટકની સ્વાધીનચેતા સાધ્વી અક્ક મહાદેવીના જીવન અને તેમના સો વચનોના હિન્દી ભાવાંતરણ માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાવી. મંડળ અનુસાર, કૃતિમાં સ્ત્રી જીવનની યાતના અને વિદ્રોહને કેન્દ્રમાં લાવીને હિન્દીના જીવનચરિત્ર સાહિત્યને સમૃદ્ધ કરવામાં આવ્યું છે. જ્યારે, લીલાધર મંડલોઈની આત્મકથામાં વિસ્થાપિત ખાણ-મજૂરો, દલિતો, આદિવાસીઓ અને પછાત વર્ગોના સંઘર્ષને સામે લાવવાની વાત કહેવામાં આવી છે.

‘અજ્ઞેય શબ્દ સૃજન સન્માન’ અને ‘રાજસ્થાન ગૌરવ પુરસ્કાર’ની રોકડ રાશિ બેંગલુરુના સમાજસેવી અને અજ્ઞેય સાહિત્યના મર્મજ બાબુલાલ ગુપ્તા અને દેવિકા ગુપ્તાના ફાઉન્ડેશનના સૌજન્યથી પ્રદાન કરવામાં આવશે. તમામ પુરસ્કારો 10 જાન્યુઆરી, 2027ના રોજ બેંગલુરુમાં આયોજિત ‘શબ્દ’ના વાર્ષિકોત્સવ સહ પુરસ્કાર અર્પણ સમારોહમાં આપવામાં આવશે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / વીરેન્દ્ર સિંહ / ઉદય કુમાર

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / માધવી વ્યાસ