નવી દિલ્હી, 03 ઓક્ટોબર (હિ.સ.) રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (આરબીઆઈ) ના ગવર્નર સંજય મલ્હોત્રાએ શનિવારે જણાવ્યું કે, ભારતે ક્રિપ્ટોકરન્સીને લઈને સાવચેતીભર્યું વલણ અપનાવ્યું છે. આ સાથે તેમણે કહ્યું કે, તેની સાથે સંકળાયેલી 'ડિસ્ટ્રિબ્યુટેડ લેજર ટેકનોલોજી' અને ટોકન વ્યવસ્થા જેવી ટેકનોલોજીને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવી રહ્યું છે.

આરબીઆઈના ગવર્નરે, નવી દિલ્હીમાં પાંચમા કૌટિલ્ય આર્થિક સંમેલનને સંબોધિત કરતા આ વાત કહી. મલ્હોત્રાએ જણાવ્યું કે, ભારત ક્રિપ્ટો અસ્કયામતો સાથે સંકળાયેલી ટેકનોલોજીમાં નવીનતાને સમર્થન આપે છે. તેમણે કહ્યું કે, આમાં 'ડિસ્ટ્રિબ્યુટેડ લેજર ટેકનોલોજી' એટલે કે વિકેન્દ્રિત ડિજિટલ બહી-ખાતા ટેકનિક અને ટોકન વ્યવસ્થા શામેલ છે, પરંતુ નાણાકીય સાર્વભૌમત્વ, નાણાકીય નીતિ અને મૂડી પ્રવાહ સાથે સંકળાયેલી ચિંતાઓને કારણે ક્રિપ્ટોકરન્સીને લઈને સાવચેત છે.

સંજય મલ્હોત્રાએ કૌટિલ્ય આર્થિક સંમેલનમાં કહ્યું, અમારો દૃષ્ટિકોણ મૂળભૂત ટેકનોલોજીને પ્રોત્સાહન આપવાનો રહ્યો છે. અમે આમાંથી કેટલીકનો ઉપયોગ કેન્દ્રીય બેંકની અંદર અને જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી (પીપીપી) હેઠળ બાહ્ય સ્તરે કરી રહ્યા છીએ. પરંતુ જ્યાં સુધી ક્રિપ્ટોનો સવાલ છે, અમે સાવચેતીભર્યું વલણ અપનાવ્યું છે.

તેમણે ક્રિપ્ટોકરન્સી સાથે સંકળાયેલી ચિંતાઓનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે, આ 'ચલણની એકરૂપતા' એટલે કે પૈસાનું એક સમાન મૂલ્ય અને નાણાકીય નીતિ પર તેની સંભવિત અસરો સાથે સંકળાયેલું છે. તેની અસર ખાસ કરીને તે ઉભરતી અર્થવ્યવસ્થાઓ પર પડી શકે છે, જ્યાં મૂડી પ્રવાહ પર પ્રતિબંધો છે.

આરબીઆઈ ગવર્નરે કહ્યું કે, વધુ મહત્વપૂર્ણ પડકાર સરહદ પારના ચુકવણીનો છે, જેના માટે કેન્દ્રીય બેંક ડિજિટલ ચલણ (સીબીડીસી) સહિત અન્ય વિકલ્પો પર વિચાર કરી શકાય છે. તેમણે દુનિયામાં વધતા જાહેર દેવા અને બોન્ડ પર વધતા વળતર દરો વિશે કહ્યું કે, વળતરમાં ફેરફાર મૂળભૂત રીતે માંગ અને પુરવઠા પર આધાર રાખે છે.

તેમણે કહ્યું કે, સરકાર અને ખાનગી ક્ષેત્રનો ખર્ચ વધી રહ્યો છે, જેમાં કૃત્રિમ મેધા (એઆઈ) ને કારણે વધતો ખર્ચ પણ શામેલ છે. મલ્હોત્રાએ કહ્યું, પૈસા મર્યાદિત છે, ખર્ચ વધી ગયો છે. સરકારની સાથે-સાથે ખાનગી કંપનીઓનો ખર્ચ પણ વધ્યો છે, જેમાં એઆઈની ભૂમિકા છે. આ જ બોન્ડના વળતર દરો અને દેવામાં વધારાનું કારણ બની રહ્યું છે.

આરબીઆઈ ગવર્નરે કહ્યું કે, કેન્દ્રીય બેંકની નાણાકીય નીતિ મુખ્યત્વે ઘરેલું વૃદ્ધિ અને ફુગાવાની સ્થિતિ પર કેન્દ્રિત રહે છે. જોકે, વૈશ્વિક વ્યાજ દરોની ભારત પર પણ અસર પડે છે, જેમાં દેશમાં વાસ્તવિક વ્યાજ દરો પર તેમની અસર શામેલ છે.

ઉલ્લેખનીય છે કે, વિકેન્દ્રિત ડિજિટલ બહી-ખાતા ટેકનિક એવી ડિજિટલ વ્યવસ્થા છે, જેમાં લેણદેણ અથવા અન્ય રેકોર્ડ એક જ જગ્યાએ રાખવાને બદલે વિકેન્દ્રિત હોય છે. એટલે કે નેટવર્કમાં ઘણા કમ્પ્યુટરો વચ્ચે શેર કરવામાં આવે છે. જ્યારે, ટોકન વ્યવસ્થા તે પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કોઈ વાસ્તવિક સંપત્તિની માલિકી અથવા સંવેદનશીલ ડેટા (જેમ કે ક્રેડિટ/ડેબિટ કાર્ડ નંબર) ને એક સુરક્ષિત ડિજિટલ કોડ અથવા ટોકનમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / પ્રજેશ શંકર / સંજીવ પાશ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / ડો.હિતેશ એન.વ્યાસ