નવી દિલ્હી, 01 નવેમ્બર (હિ.સ.). ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટની લોકપ્રિયતા સતત નવા આસમાનોને સ્પર્શી રહી છે. આ જ કડીમાં, યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ એટલે કે યુપીઆઈએ ઓક્ટોબર મહિનામાં ઐતિહાસિક સફળતા હાંસલ કરી છે. દેશમાં પહેલીવાર કોઈ એક મહિનાની અંદર યુપીઆઈ દ્વારા થતા દૈનિક લેણદેણનું સરેરાશ મૂલ્ય એક લાખ કરોડ રૂપિયાના રેકોર્ડ આંકડાને પાર કરી ગયું છે. એટલે કે, ઓક્ટોબર મહિનામાં દરરોજ એક લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુનું ડિજિટલ પેમેન્ટ કરવામાં આવ્યું. આ માહિતી નેશનલ પેમેન્ટ્સ કોર્પોરેશન ઓફ ઇન્ડિયા (એનપીસીઆઈ) દ્વારા જાહેર કરાયેલા તાજા આંકડાઓમાં આપવામાં આવી છે.

આ આંકડાઓ અનુસાર, તહેવારોના આ સિઝનમાં લોકોએ ભરપૂર ડિજિટલ ખરીદી કરી, જેના કારણે સમગ્ર ઓક્ટોબર મહિનામાં કુલ 31.53 લાખ કરોડ રૂપિયાનું રેકોર્ડ ટ્રાન્ઝેક્શન નોંધાયું. ભારતમાં ડિજિટલ પેમેન્ટના ઇતિહાસમાં આ પણ પહેલો પ્રસંગ છે, જ્યારે કોઈ એક મહિનાનું કુલ લેણદેણ 30 લાખ કરોડ રૂપિયાની સીમા પાર કરી ગયું હોય.

જો અગાઉના રેકોર્ડ્સ સાથે તેની સરખામણી કરીએ તો, તે પહેલા સપ્ટેમ્બર મહિનામાં દૈનિક લેણદેણનું સરેરાશ મૂલ્ય લગભગ 98,000 કરોડ રૂપિયાની આસપાસ નોંધાયું હતું. જ્યારે, સમગ્ર મહિનાના કુલ ટર્નઓવરનો અગાઉનો સર્વોચ્ચ રેકોર્ડ આ જ વર્ષે મે મહિનામાં બન્યો હતો, જ્યારે દેશભરમાં યુપીઆઈના માધ્યમથી આશરે 29.9 લાખ કરોડ રૂપિયાનું આદાન-પ્રદાન થયું હતું.

એવું કહેવાય છે કે, ઓક્ટોબર મહિનામાં આ શાનદાર વૃદ્ધિને માત્ર તહેવારોના સિઝનમાં વધેલી કન્ઝ્યુમર પર્ચેઝિંગ (ઉપભોક્તા ખરીદી) થી જ ટેકો મળ્યો નથી, પરંતુ આ મહિનામાં 31 દિવસ હોવાનો પણ આંકડાકીય ફાયદો મળ્યો છે. સામાન્ય રીતે મોટા મહિનાઓમાં (31 દિવસવાળા મહિના) ટ્રાન્ઝેક્શનની કુલ સંખ્યામાં વધારો જોવા મળે છે. વર્તમાનમાં, દેશના કુલ ડિજિટલ ચુકવણી ઇકોસિસ્ટમમાં એકલા યુપીઆઈનો હિસ્સો લગભગ 89 ટકાના અત્યંત મજબૂત સ્તરે જળવાઈ રહ્યો છે.

લેણદેણની કુલ સંખ્યાના મોરચે પણ ઓક્ટોબર મહિનાનો રેકોર્ડ શાનદાર રહ્યો. આ સમયગાળા દરમિયાન, સમગ્ર મહિનામાં કુલ 2,547 કરોડ ટ્રાન્ઝેક્શન નોંધાયા. એટલે કે, દેશવાસીઓએ દરરોજ સરેરાશ આશરે 82.1 કરોડ વખત યુપીઆઈ દ્વારા ચુકવણી કરી. આ પહેલા, દૈનિક સરેરાશ ટ્રાન્ઝેક્શનનો રેકોર્ડ સપ્ટેમ્બર મહિનામાં બન્યો હતો, જ્યારે આ સંખ્યા 80.2 કરોડ પ્રતિદિનના સ્તરે હતી, જ્યારે કુલ માસિક ટ્રાન્ઝેક્શનનો અગાઉનો રેકોર્ડ ઓગસ્ટ મહિનામાં આશરે 2,450 કરોડ લેણદેણ સાથે નોંધાયો હતો.

યુપીઆઈ ચુકવણીનો આ નવો કીર્તિમાન એવા સમયે સામે આવ્યો છે, જ્યારે ડિજિટલ પેમેન્ટ ઇકોસિસ્ટમની અંદર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (એમડીઆર શુલ્ક) લાગુ કરવાની ગંભીર વહીવટી તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. એનપીસીઆઈએ તાજેતરમાં મર્ચન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન પર શુલ્ક લગાવવાના પોતાના આ મોટા નિર્ણયને દિવાળીના તહેવાર પછી સુધી મુલતવી રાખ્યો હતો.

નોંધનીય છે કે, શરૂઆતની યોજના હેઠળ 2,000 રૂપિયાથી વધુના વ્યવસાયિક લેણદેણ પર 0.4 ટકાના દરે એમડીઆર શુલ્ક નક્કી કરવામાં આવ્યો છે, જેના લાગુ થયા પછી દર 10,000 રૂપિયાના મર્ચન્ટ પેમેન્ટ પર દુકાનદારોને આશરે 40 રૂપિયાનો શુલ્ક ચૂકવવો પડી શકે છે. આ વ્યવસ્થાથી બેંકો અને ડિજિટલ ચુકવણી કંપનીઓને વાર્ષિક આશરે 15,000 કરોડ રૂપિયાની વધારાની રેવન્યુ મળવાની અપેક્ષા છે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / યોગિતા પાઠક / સંજીવ પાશ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / માધવી વ્યાસ