નવી દિલ્હી, 07 જૂન (હિ.સ.) કેન્દ્રીય ગ્રાહક બાબતોના વિભાગના ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ 'ઈ-જાગૃતિ'ને ગ્રાહક ફરિયાદ નિવારણ પ્રણાલીમાં ડિજિટલ પરિવર્તન અને સરકારી પ્રક્રિયાઓને સરળ તથા ઝડપી બનાવવા માટે વહીવટી સુધારણા અને જાહેર ફરિયાદ વિભાગ (ડીએઆરપીજી) દ્વારા રાષ્ટ્રીય ઈ-ગવર્નન્સ પુરસ્કાર-2026માં રજત સન્માન પ્રદાન કરવામાં આવ્યું છે. આ પુરસ્કાર 'ટેકનોલોજીના ઉપયોગથી સરકારી પ્રક્રિયાઓનું પુનર્ગઠન અને ડિજિટલ પરિવર્તન' શ્રેણીમાં આપવામાં આવ્યો છે. 341 નોમિનેશન વચ્ચે થયેલા મૂલ્યાંકન પછી ઈ-જાગૃતિની પસંદગી કરવામાં આવી.

કેન્દ્રીય ગ્રાહક બાબતો, ખાદ્ય અને જાહેર વિતરણ મંત્રાલયે રવિવારે જણાવ્યું કે, 01 જાન્યુઆરી 2025ના રોજ શરૂ કરાયેલા ઈ-જાગૃતિ પ્લેટફોર્મે ગ્રાહક ફરિયાદ નિવારણ પ્રણાલીને ડિજિટલ, પારદર્શક અને વધુ સુલભ બનાવી છે. આ પ્લેટફોર્મ દ્વારા અત્યાર સુધીમાં 2.29 લાખથી વધુ ગ્રાહક કેસ નોંધવામાં આવ્યા છે, જેમાંથી 2.07 લાખ કેસોનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો છે. પ્લેટફોર્મનો કુલ નિકાલ દર 90.75 ટકા રહ્યો છે.

મંત્રાલય અનુસાર, ઈ-જાગૃતિએ ઓસીએમએસ, ઈ-દાખિલ, એનસીડીઆરસી સીએમએસ અને કન્ફોનેટ જેવી ચાર જૂની પ્રણાલીઓને એકીકૃત કરીને કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (એઆઈ) સક્ષમ અને સંપૂર્ણપણે પેપરલેસ પ્લેટફોર્મ ઉપલબ્ધ કરાવ્યું છે. હાલમાં તેના પર 4.15 લાખથી વધુ વપરાશકર્તાઓ નોંધાયેલા છે.

નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન ગ્રાહક આયોગોમાં 1.65 લાખથી વધુ કેસ નોંધાયા, જ્યારે 1.52 લાખથી વધુ કેસોનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો. આ સમયગાળામાં નિકાલ દર વધીને 92.30 ટકા થયો, જે નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં 89.47 ટકા હતો.

મંત્રાલયે જણાવ્યું કે, વર્ચ્યુઅલ સુનાવણી વ્યવસ્થામાં પણ નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ નોંધાઈ છે. વીડિયો કોન્ફરન્સિંગ (દ્રશ્ય-શ્રાવ્ય સંવાદ) દ્વારા 30,683 કેસોનું સંચાલન કરવામાં આવ્યું, જ્યારે 87,083 સુનાવણી ઓનલાઈન થઈ. વર્ચ્યુઅલ માધ્યમથી 4,941 કેસોનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો.

ઈ-જાગૃતિ પ્લેટફોર્મ દ્વારા ગ્રાહકો દેશ અને વિદેશથી ઓનલાઈન ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે, દસ્તાવેજો અપલોડ કરી શકે છે, કેસની પ્રગતિની માહિતી મેળવી શકે છે અને વર્ચ્યુઅલ સુનાવણીમાં ભાગ લઈ શકે છે. પ્લેટફોર્મ પર બહુભાષી સુવિધા, કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (AI) ચેટબોટ, વોઈસ-ટુ-ટેક્સ્ટ (અવાજથી લખાણ), ઓનલાઈન ચુકવણી, એસએમએસ (લઘુ સંદેશ સેવા) અને ઈ-મેલ (ઈલેક્ટ્રોનિક મેલ) એલર્ટ જેવી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ છે.

મંત્રાલય અનુસાર, બિન-નિવાસી ભારતીયો (એનઆરઆઈ) માટે પણ આ પ્લેટફોર્મ ઉપયોગી સાબિત થયું છે. અત્યાર સુધીમાં 3,312 એનઆરઆઈ વપરાશકર્તાઓ નોંધાયા છે અને 751 ફરિયાદો નોંધવામાં આવી છે. તેમાંથી 61 કેસોનો નિકાલ કરવામાં આવ્યો છે.

નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં રાષ્ટ્રીય ગ્રાહક વિવાદ નિવારણ આયોગ (એનસીડીઆરસી) સહિત ઉત્તરાખંડ, છત્તીસગઢ, ચંદીગઢ, મધ્ય પ્રદેશ, પંજાબ, મેઘાલય, રાજસ્થાન, કર્ણાટક અને અરુણાચલ પ્રદેશે 100 ટકાથી વધુ નિકાલ દર નોંધાવ્યો છે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / પ્રશાંત શેખર / સંજીવ પાશ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / માધવી વ્યાસ