નવી દિલ્હી, 14 જુલાઈ (હિ.સ.). રેલ મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે, ભારતીય રેલવેના આધુનિકીકરણ માટે મંગળવારે અનેક મહત્વપૂર્ણ માળખાકીય સુધારાઓની જાહેરાત કરતા જણાવ્યું કે, રેલવે જમીન સંપાદનની સંપૂર્ણ પ્રક્રિયાના ડિજિટલાઇઝેશન માટે 'રેલ ભૂમિ' પોર્ટલ શરૂ કરશે. આ વેબ-આધારિત પ્લેટફોર્મ જમીન સંપાદનની પ્રક્રિયાને વધુ પારદર્શક, ઝડપી અને અસરકારક બનાવશે તથા વિવિધ રેલવે પ્રણાલીઓને એકીકૃત કરીને પરિયોજનાઓની દેખરેખ, વળતર વિતરણ અને વૈધાનિક પ્રક્રિયાઓને ઑનલાઇન સંચાલિત કરશે.

વૈષ્ણવે રેલ ભવનમાં આયોજિત પત્રકાર પરિષદમાં જણાવ્યું કે, રેલવેમાં વ્યાપક સુધારાઓનું અભિયાન ચલાવવામાં આવી રહ્યું છે અને આ ક્રમમાં વર્ષ 2026 દરમિયાન 52 સુધારાઓ લાગુ કરવામાં આવી રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે, નિર્માણ, માલ પરિવહન, કૌશલ્ય વિકાસ, વેગન ડિઝાઇન અને કન્ટેનર નીતિ સહિત અનેક ક્ષેત્રોમાં મોટા ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે.

રેલ મંત્રીએ જણાવ્યું કે, ફ્લાય એશનું પરિવહન હવે ખુલ્લા વેગનોને બદલે કન્ટેનરોમાં કરવામાં આવશે. આનાથી પરિવહન, સંગ્રહ અને અનલોડિંગ દરમિયાન ધૂળથી થતા પર્યાવરણીય પ્રદૂષણ પર રોક લાગશે. તેમણે જણાવ્યું કે, દેશમાં દર વર્ષે લગભગ 340 મિલિયન મેટ્રિક ટન ફ્લાય એશ ઉત્પન્ન થાય છે, જેમાંથી 96 મિલિયન મેટ્રિક ટન સિમેન્ટ ઉદ્યોગમાં ઉપયોગ થાય છે, જ્યારે રેલમાર્ગથી ફક્ત 13 મિલિયન મેટ્રિક ટન એટલે કે લગભગ ચાર ટકા ફ્લાય એશનું પરિવહન થાય છે. કન્ટેનર આધારિત પ્રણાલીથી પ્રદૂષણ ઓછું થશે તથા સામગ્રીનો સુરક્ષિત સંગ્રહ અને સરળ હેન્ડલિંગ શક્ય બનશે.

તેમણે કહ્યું કે, રેલવેએ કન્ટેનર ટ્રેન ઑપરેટર (સીટીઓ) નીતિમાં પણ વ્યાપક ફેરફારો કર્યા છે. હવે સમગ્ર ભારતીય રેલવે નેટવર્ક માટે એકીકૃત અખિલ ભારતીય લાઇસન્સની વ્યવસ્થા હશે. તમામ માર્ગો માટે 25 કરોડ રૂપિયાની સમાન નોંધણી ફી લાગુ કરવામાં આવી છે તથા 20 વર્ષના સફળ સંચાલન પછી લાઇસન્સના નવીનીકરણ પર કોઈ વધારાનો શુલ્ક લેવામાં આવશે નહીં. આનાથી કન્ટેનર પરિવહન ક્ષેત્રમાં સ્પર્ધા વધશે અને લોજિસ્ટિક્સ વધુ સરળ અને સસ્તું બનશે.

રેલ મંત્રીએ જણાવ્યું કે, ખાતરોના પરિવહનમાં પણ સુધારા કરવામાં આવ્યા છે. હવે ખાતરોને કન્ટેનરોમાં પણ લઈ જઈ શકાશે. માલભાડાની સંરચનાને સરળ બનાવતા પ્રતિ ટન પ્રતિ કિલોમીટરના આધારે નવી વ્યવસ્થા લાગુ કરવામાં આવી છે. કન્ટેનર પ્રણાલીથી ખાતરોનો સુરક્ષિત સંગ્રહ, સરળ વિતરણ અને રેકની બિનજરૂરી રોકથામથી બચાવ શક્ય બનશે.

નિર્માણ ક્ષેત્રમાં સુધારાઓની જાણકારી આપતા વૈષ્ણવે કહ્યું કે, રેલવે પરિયોજનાઓમાં ઠેકેદારોને કાર્ય શરૂ થતા પહેલા 10 ટકા પ્રદર્શન સુરક્ષા જમા કરાવવી પડશે અને પછીથી ચાલુ બિલમાંથી કોઈ કપાત કરવામાં આવશે નહીં. જે ઠેકેદારોના પેન્ડિંગ કેસ તેમની ચોખ્ખી સંપત્તિના 50 ટકાથી વધુ હશે, તેઓ રેલવે ટેન્ડરોમાં ભાગ લઈ શકશે નહીં. આ સાથે કોન્ટ્રાક્ટર ઓલ રિસ્ક ઇન્સ્યોરન્સ અને પ્રોફેશનલ ઇન્ડેમ્નિટી ઇન્સ્યોરન્સને પણ ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યા છે. તેમનું કહેવું હતું કે, આ પગલાંથી ગંભીર અને સક્ષમ એજન્સીઓની ભાગીદારી વધશે તથા પરિયોજનાઓની ગુણવત્તામાં સુધારો થશે.

રેલ મંત્રીએ રેલવે પરિયોજનાઓ માટે કૌશલ્ય પ્રમાણન નીતિની પણ જાહેરાત કરી. આ અંતર્ગત વેલ્ડર, પ્લમ્બર, ફિટર, રાજમિસ્તરી, કોંક્રિટ પરીક્ષક અને અન્ય મહત્વપૂર્ણ તકનીકી કાર્યો સાથે સંકળાયેલા શ્રમિકોનું માનકીકૃત મૂલ્યાંકન કરવામાં આવશે. ક્યુઆર-કોડ આધારિત સ્કિલ કાર્ડ જારી કરવામાં આવશે અને આ વ્યવસ્થા મહત્તમ 24 મહિનામાં તમામ રેલવે પરિયોજનાઓમાં લાગુ કરી દેવામાં આવશે.

તેમણે કહ્યું કે, રેલવેએ વેગન ડિઝાઇન નીતિમાં પણ મોટો ફેરફાર કર્યો છે. હવે ઉદ્યોગ જગત પોતે માલ વેગનોની નવી ડિઝાઇન તૈયાર કરી શકશે. કોઈ પણ ડિઝાઇનર કે નિર્માતા પોતાનો પ્રસ્તાવ આરડીએસઓ (આરડીએસઓ) ને મોકલી શકશે. મૂલ્યાંકન, પ્રોટોટાઇપ પરીક્ષણ, ફિલ્ડ ટ્રાયલ અને સુરક્ષા પ્રમાણન પછી નવી ડિઝાઇનના વેગનોને રેલવે નેટવર્કમાં સામેલ કરવામાં આવશે. આનાથી વિવિધ ઉદ્યોગોની જરૂરિયાતો અનુસાર વિશેષ પ્રકારના વેગનોનો વિકાસ શક્ય બનશે તથા નવીનતાને પ્રોત્સાહન મળશે.

રેલવેએ પેટ્રોલિયમ, તેલ અને સ્નેહક (પીઓએલ) ના પરિવહનમાં પણ સુધારા કર્યા છે. નવી નીતિ હેઠળ તેલ કંપનીઓ પોતે વિશેષ ટેન્ક વેગન ખરીદી શકશે અથવા લીઝ પર લઈ શકશે તથા પોતાની જરૂરિયાતો અનુસાર નવી ડિઝાઇનના વેગનોનો ઉપયોગ કરી શકશે.

આ ઉપરાંત ખાદ્યાન્ન, લોટ અને દાળના પરિવહનને પણ કન્ટેનર આધારિત બનાવવામાં આવ્યું છે. રેલવેનું કહેવું છે કે, આનાથી માલની ગુણવત્તા જળવાઈ રહેશે, અશુદ્ધિની સંભાવના ઓછી થશે અને વિતરણ પ્રણાલી વધુ લવચીક અને કાર્યક્ષમ બનશે. આ સાથે માલભાડાની સંરચનાને પણ સરળ બનાવતા પ્રતિ ટન પ્રતિ કિલોમીટરનો દર લાગુ કરવામાં આવ્યો છે.

વૈષ્ણવે કહ્યું કે, ભારતીય રેલવેનો ઉદ્દેશ્ય ફક્ત માળખાકીય સુવિધાઓ વિકસાવવાનો નથી પરંતુ આધુનિક ટેકનોલોજી, નવીનતા, પારદર્શિતા અને કાર્યક્ષમતા દ્વારા ભવિષ્યની જરૂરિયાતો અનુસાર રેલવે પ્રણાલીનું નિર્માણ કરવાનો છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી સતત રેલવેમાં સુધારાઓને ગતિ આપવા માટે પ્રેરિત કરતા રહ્યા છે અને આ જ પ્રયાસોના પરિણામ સ્વરૂપ આ વ્યાપક સુધારા અભિયાન લાગુ કરવામાં આવી રહ્યું છે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / સુશીલ કુમાર / સંજીવ પાશ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / ડો.હિતેશ એન.વ્યાસ