નવી દિલ્હી, 03 ઓક્ટોબર (હિ.સ.). ઉપરાષ્ટ્રપતિ સી.પી. રાધાકૃષ્ણને શનિવારે જણાવ્યું કે, ઝડપથી બદલાતી પરિસ્થિતિઓના સમયમાં નિર્ણય લેવાની ક્ષમતાને વ્યાપક સહમતિ સાથે જોડવી જરૂરી છે અને લોકશાહીમાં ચર્ચા-વિચારણા આખરે એવા નિર્ણયો તરફ દોરી જવી જોઈએ જેને વ્યાપક સ્વીકૃતિ પ્રાપ્ત થાય.

પાંચમા કૌટિલ્ય આર્થિક સંમેલનના ઉદ્ઘાટન સત્રને સંબોધિત કરતા રાધાકૃષ્ણને કહ્યું કે, બદલાતી વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે ભારતને એવી આર્થિક નીતિઓની જરૂર છે જે લવચીક, સમાવેશી અને પરિસ્થિતિઓને અનુરૂપ હોય. તેમણે કહ્યું કે, સ્વતંત્ર અને પારદર્શક ચર્ચા લોકશાહીને મજબૂત બનાવે છે પરંતુ અધિકારો અને કર્તવ્યો સાથે-સાથે ચાલવા જોઈએ.

રાજ્યસભાના સભાપતિએ કહ્યું કે, ભારતે દર્શાવ્યું છે કે લોકશાહી અને વિકાસ એકસાથે આગળ વધી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે, લોકશાહી માળખામાં આર્થિક વૃદ્ધિ અને સમાવેશી પ્રગતિ સાથે સહમતિ નિર્માણે આર્થિક સુધારાઓને વધુ ટકાઉ બનાવ્યા છે. તેમણે તેને 2047 સુધીમાં વિકસિત ભારતના લક્ષ્યની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ આધાર ગણાવ્યો.

રાધાકૃષ્ણને કહ્યું કે, આર્થિક લવચીકતાને સામાજિક લવચીકતાથી અલગ કરી શકાય નહીં. તેમણે નાણાકીય સમાવેશન, પારદર્શિતા અને અર્થતંત્રના ઔપચારિકીકરણને મજબૂત કરવામાં જનધન-આધાર-મોબાઇલ (જેએએમ), પ્રત્યક્ષ લાભ હસ્તાંતરણ અને માલ અને સેવા કર (જીએસટી) ની ભૂમિકાનો ઉલ્લેખ કર્યો.

તેમણે કહ્યું કે, ઓગસ્ટ સુધીમાં 59 કરોડથી વધુ જનધન ખાતા ખોલવામાં આવ્યા છે, જ્યારે જીએસટી નોંધણી 2017 માં લગભગ 66.5 લાખથી વધીને મે મહિનામાં 1.65 કરોડ થઈ ગઈ છે. તેમણે કહ્યું કે આ પહેલો લોકોને ઔપચારિક અર્થતંત્ર સાથે જોડવાની સાથે પારદર્શિતા અને નાણાકીય સમાવેશનને મજબૂત કરવામાં મદદ કરી રહી છે.

ઉપરાષ્ટ્રપતિએ કહ્યું કે, સમાવેશનનો અર્થ ફક્ત લોકોને ઔપચારિક અર્થતંત્રમાં સામેલ કરવા પૂરતો નથી, પરંતુ તેમને મૂલ્ય સર્જન કરવા, આવક કમાવવા અને ઉદ્યોગસાહસિક બનવા સક્ષમ બનાવવાનો પણ છે. તેમણે લગભગ 92 લાખ સ્વયં સહાય જૂથો સાથે જોડાયેલી 10 કરોડથી વધુ ગ્રામીણ મહિલાઓ અને 3.46 કરોડથી વધુ 'લખપતિ દીદીઓ' નો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે, શિક્ષણ અને અર્થતંત્રમાં મહિલાઓની વધતી ભાગીદારી ભારતમાં મહિલા સશક્તિકરણથી મહિલા-નેતૃત્વવાળા વિકાસ તરફના પરિવર્તનને દર્શાવે છે.

રાધાકૃષ્ણને કહ્યું કે, લવચીકતા ફક્ત મોટા વ્યાપારી સંસ્થાઓ અને નાણાકીય બજારોમાં જ નથી બનતી પરંતુ ત્યારે પણ મજબૂત થાય છે જ્યારે ગામની એક મહિલાનું બેંક ખાતું હોય, તેને સરકારી લાભ સીધા મળે, તે ઔપચારિક અર્થતંત્ર સાથે જોડાય અને પોતાના સ્વયં સહાય જૂથને ઉદ્યોગમાં પરિવર્તિત કરી શકે. તેમણે કહ્યું કે 25 કરોડથી વધુ ભારતીયો અત્યંત ગરીબીમાંથી બહાર આવ્યા છે અને તેને એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ ગણાવી.

તેમણે કહ્યું કે દેશની વિકાસ યાત્રામાં દરેક રાજ્ય, જિલ્લા અને ગામને સમાન ભાગીદાર બનાવવા પડશે. તેમણે નીતિઓ તૈયાર કરતી વખતે જમીની વાસ્તવિકતાઓને સમજવા અને બદલાતી પરિસ્થિતિઓને અનુરૂપ તેમને લવચીક અને જવાબદાર રાખવા પર ભાર મૂક્યો.

ઉપરાષ્ટ્રપતિએ સંશોધન અને સંસ્થાકીય સહયોગને પણ મહત્વપૂર્ણ ગણાવ્યો તથા દિલ્હી યુનિવર્સિટી, દિલ્હી સ્કૂલ ઓફ ઇકોનોમિક્સ, લંડન સ્કૂલ ઓફ ઇકોનોમિક્સ અને ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઇકોનોમિક ગ્રોથ વચ્ચેના સહયોગનું સ્વાગત કર્યું. તેમણે કહ્યું કે આવા સહયોગથી સંશોધન, શિક્ષણ, નવીનતા અને ઉદ્યોગસાહસિકતાને મજબૂતી મળી શકે છે.

તેમણે કહ્યું કે, ભારતની લવચીકતા પરિવર્તનનો વિરોધ કરવાથી નહીં પરંતુ આત્મવિશ્વાસ, સમાવેશન અને સામૂહિક પ્રયાસની ભાવના સાથે તેને સ્વીકારવાથી આવશે. પાંચમા કૌટિલ્ય આર્થિક સંમેલનનું આયોજન 'બદલાવના સમયમાં લવચીકતા' વિષય પર કરવામાં આવ્યું છે. ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઇકોનોમિક ગ્રોથના અધ્યક્ષ એન. કે. સિંહ, બોર્ડ ઓફ ગવર્નર્સના અધ્યક્ષ ડો. માઇકલ દેબબ્રત પાત્રા સહિત અન્ય મહાનુભાવો આ પ્રસંગે ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / સુશીલ કુમાર / સંજીવ પાશ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / ડો.હિતેશ એન.વ્યાસ