
કાઠમંડુ, 16 નવેમ્બર (હિ.સ.) : નેપાળના પ્રધાનમંત્રી બાલેન્દ્ર શાહની પ્રસ્તાવિત ભારત મુલાકાત પહેલા બંને દેશો વચ્ચે હવાઈ માર્ગને લઈને એક નવી રાજદ્વારી પહેલ કરવામાં આવી છે. નેપાળ લાંબા સમયથી ભારતથી આંતરરાષ્ટ્રીય ઉડાનો માટે ચાર વધારાના હવાઈ માર્ગો માટે પરવાનગી માંગી રહ્યું છે. દરમિયાન, પ્રથમ વખત ભારતે નેપાળની સામે તેના હવાઈ ક્ષેત્રને જોડતા બે હવાઈ માર્ગોની પણ માંગ કરી છે.
ભારતે રક્સૌલ અને બાગડોગરા માટે નેપાળી હવાઈ ક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી માંગી છે.
બંને દેશો વચ્ચે હવાઈ માર્ગ પર પરસ્પર સમજૂતી થવાની શક્યતાઓ વધી રહી છે. નેપાળ હાલમાં બાગડોગરા હવાઈ માર્ગ માટે તેના હવાઈ ક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવા તૈયાર હોવાનું જણાય છે. બદલામાં, ઉત્તરાખંડ સાથેની નેપાળ સરહદ દ્વારા નેપાળમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનોને પ્રવેશવાની મંજૂરી આપવાના મુદ્દે પણ ભારત સકારાત્મક હોવાનું જણાય છે.
નેપાળ ચાર હવાઈ માર્ગોની માંગ કરી રહ્યું છે. તેમાં બનબાસા-મહેન્દ્રનગર, ગોરખપુર-ભૈરહવા, સીતામઢી-જનકપુર અને બાગડોગરા-ચંદ્રાગઢી હવાઈ માર્ગનો સમાવેશ થાય છે. આ મંજૂરી સાથે નેપાળના પશ્ચિમ, મધ્ય અને પૂર્વીય પ્રદેશોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ઉડાનોનું સંચાલન કરવું વધુ અનુકૂળ બનશે.
ગોરખપુર-ભૈરહવા હવાઈ માર્ગ ભૈરહવા આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથક માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. નેપાળનું માનવું છે કે આ માર્ગને મંજૂરી આપવાથી ભૈરહવા હવાઇમથકનો આંતરરાષ્ટ્રીય ઉપયોગ વધશે અને ભારતીય અને અન્ય વિદેશી પ્રવાસીઓની અવરજવર સરળ બનશે.
બીજી તરફ, ભારતે રાજદ્વારી વાટાઘાટો દરમિયાન પ્રથમ વખત રક્સૌલ અને બાગડોગરા માટે નેપાળ પાસેથી તેના હવાઈ ક્ષેત્રનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી માંગી છે. ભારતીય પક્ષે પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે કે બાગડોગરા અને રક્સૌલની આંતરરાષ્ટ્રીય ઉડાનોને નેપાળી હવાઈ ક્ષેત્રમાં પ્રવેશ મળે.
બે દિવસ પહેલા નવી દિલ્હીમાં નેપાળના નાગરિક ઉડ્ડયન સત્તામંડળના મહાનિદેશક મુકેશ ડાંગોલ સહિત નેપાળી અધિકારીઓની ટીમે આ પ્રસ્તાવ પર પ્રાથમિક હોમવર્ક કર્યું હતું. વાટાઘાટો દરમિયાન નેપાળી પક્ષે હાલમાં બાગડોગરા હવાઈ માર્ગ માટે સકારાત્મક સંકેતો આપ્યા છે, જ્યારે રક્સૌલના કેસનો વધુ અભ્યાસ કરવાની જરૂર છે.
રક્સૌલના કિસ્સામાં, અમે થોડા સમય માટે અભ્યાસ કરવાની જરૂરિયાત વિશે વાત કરી છે, ડાંગોલે કહ્યું. હાલમાં, એવું માની શકાય છે કે અમે બાગડોગરા માટે સંમત છીએ
મંગળવારે પ્રવાસન અને નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રી ગણેશ પૌડલની ભારતની મુલાકાત દરમિયાન પણ આ વિષય પર વધુ ચર્ચા થવાની સંભાવના છે. વધુમાં, પ્રધાનમંત્રી બાલેન્દ્ર શાહની નવી દિલ્હીની પ્રસ્તાવિત મુલાકાત દરમિયાન બંને દેશો વચ્ચે હવાઈ માર્ગો પર સમજૂતી તરફ પ્રગતિ થઈ શકે છે.
બાગડોગરા હવાઈ માર્ગ માટે નેપાળના સકારાત્મક સંકેતો પાછળ બંને દેશો વચ્ચે પારસ્પરિકતાના આધારે સર્વસંમતિ બનાવવાના પ્રયાસને નિર્ણાયક માનવામાં આવે છે.
નેપાળ ઇચ્છે છે કે ભારત ઉત્તરાખંડની સરહદ સાથે બનબાસા-મહેન્દ્રનગર વિસ્તારમાંથી નેપાળમાં આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનોને પ્રવેશવાની મંજૂરી આપવા અંગે સકારાત્મક નિર્ણય લે. આનાથી નેપાળને લાંબા સમયથી ચાલતા પશ્ચિમી હવાઈ માર્ગના મુદ્દા પર રાહત મળી શકે છે.
ભૈરહવા આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઇમથકને સંપૂર્ણ ક્ષમતા સાથે સંચાલિત કરવા માટે નેપાળ માટે ભારતીય હવાઈ ક્ષેત્રનો ઉપયોગ મહત્વપૂર્ણ છે. તેવી જ રીતે, મહેન્દ્રનગર થઈને આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનોને પ્રવેશની મંજૂરી આપવાથી નેપાળને પશ્ચિમી પ્રદેશ માટે વૈકલ્પિક હવાઈ માર્ગ મળી શકે છે.
સરકારી આંકડાઓ અનુસાર, એશિયા-પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં ઉડતા થોડા વિમાનો બાગડોગરાની અંદર અને બહાર ઉડાન ભરે છે, અને તેમની સંખ્યા બહુ વધારે નથી. તેથી નેપાળ માટે આ માર્ગનો ઉપયોગ કરવાની મંજૂરી આપવી વ્યવહારીક રીતે શક્ય લાગે છે.
જો કે, નેપાળને એ વાતની પણ ચિંતા છે કે ભારતીય વિમાનો નેપાળી હિમાલયની ખૂબ નજીક મોટી સંખ્યામાં કાર્યરત નથી. આ માટે નેપાળ ભારતનો સહયોગ માંગે છે.
ભારત દ્વારા માંગવામાં આવેલા રક્સૌલ હવાઈ માર્ગ અંગે નેપાળે હજુ સુધી કોઈ અંતિમ સંમતિ આપી નથી. નેપાળી અધિકારીઓનું કહેવું છે કે માર્ગના તકનીકી અને અન્ય પાસાઓનો અભ્યાસ કર્યા પછી જ નિર્ણય લેવામાં આવશે.
નેપાળ અને ભારત વચ્ચે હવાઈ માર્ગને લઈને અનેક તબક્કાની વાતચીત થઈ ચૂકી છે. નેપાળ પક્ષ મહેન્દ્રનગર થઈને આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનોના પ્રવેશ માટે 39 હજાર ફૂટથી વધુ ઊંચાઈની શરતનો મુદ્દો ઉઠાવે છે.
નેપાળી પક્ષનું કહેવું છે કે વ્યવહારીક રીતે, તુર્કી અને પાકિસ્તાની એરલાઇન્સ સિવાય, અન્ય વિમાનો સામાન્ય રીતે 29 હજારથી 35 હજાર ફૂટની ઊંચાઈએ ઉડાન ભરે છે. ભારત આ તકનીકી સ્થિતિના આધારે સુરક્ષાની ચિંતાઓ ઉઠાવતું રહ્યું છે.
હવાઈ માર્ગ ઉપરાંત બંને દેશો વચ્ચે પ્રવાસન અને હવાઈ જોડાણ વધારવા માટે પણ વાતચીત ચાલી રહી છે. પ્રવાસન મંત્રાલયે ભારતીય પક્ષની વિનંતી પર જનકપુર અને ભૈરહવા વચ્ચે સ્થાનિક ઉડાનો ચલાવવા માટે બુદ્ધ એર સાથે ચર્ચા કરી છે. બુદ્ધ એર ભારતીય પ્રવાસીઓને નેપાળના પ્રવાસન બજારમાં લાવવામાં ભૂમિકા ભજવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
તે જ સમયે, પોખરા આંતરરાષ્ટ્રીય હવાઇમથકના સંચાલન અને ત્યાં ભારતીય વિમાનોના પ્રવેશ અંગે ભારત તરફથી હજુ સુધી કોઈ સ્પષ્ટ જવાબ નથી મળ્યો.
જોકે, ભૈરહવા-પોખારા ફાસ્ટ ટ્રેકના નિર્માણ અને મુક્તિનથ સુધી પ્રવાસીઓની સરળ પહોંચ માટે જરૂરી નિર્ણયો લેવામાં આવે તેવી અપેક્ષા છે.
બંને દેશો એક વ્યાપક પેકેજ હેઠળ હવાઈ માર્ગો, પ્રવાસન અને હવાઈ જોડાણ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર સર્વસંમતિ સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં લાંબા સમયથી અટકેલા હવાઈ માર્ગના વિવાદને ઉકેલવા માટે પ્રધાનમંત્રી બાલેન્દ્ર શાહની પ્રસ્તાવિત ભારત મુલાકાતને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
નેપાળની પ્રાથમિકતા તેના ચાર પ્રસ્તાવિત હવાઈ માર્ગો માટે ભારતની મંજૂરી મેળવવાની છે, જ્યારે ભારતની રક્સૌલ અને બાગડોગરા માટે પ્રથમ વખત નેપાળી હવાઈ ક્ષેત્રની માંગએ વાટાઘાટોને નવો આધાર આપ્યો છે. હવે એ જોવાનું બાકી છે કે બંને દેશો પરસ્પર સંમતિ દ્વારા આ મુદ્દાનું કાયમી સમાધાન શોધી શકે છે કે કેમ.
હિન્દુસ્થાન સમાચાર/પંકજ દાસ/મુકુંદ મુકુંદ
હિન્દુસ્થાન સમાચાર / હર્ષ શાહ