કાઠમંડુ, 05 નવેમ્બર (હિ.સ.) : નેપાળ સરકારે પત્રકારત્વ અને સામાજિક મીડિયાને નિયંત્રિત કરવા માટે કાયદામાં સુધારો કરતો એક વટહુકમ રાષ્ટ્રપતિને મંજૂરી માટે મોકલ્યો છે, જેમાં નેપાળી પ્રેસ કાઉન્સિલને તપાસ કરવા, પગલાં લેવા અને જાહેર માફીનો દંડ લાદવાની સત્તા આપવામાં આવી છે.

આ વટહુકમમાં પત્રકારો, મીડિયા સંગઠનો, સામગ્રી નિર્માતાઓ અને પ્રભાવકોનો સમાવેશ આચારસંહિતાના દાયરામાં થાય છે, વારંવાર ઉલ્લંઘન કરનારાઓ માટે સરકારી લાભો પાછા ખેંચવાની ભલામણ કરવામાં આવે છે અને ઉલ્લંઘન કરનારાઓની યાદી જાહેર કરવામાં આવે છે.

રાષ્ટ્રપતિ પૌડેલ દ્વારા પ્રમાણિત થયા પછી આ વટહુકમ અમલમાં આવશે.

નેપાળ પત્રકાર ફેડરેશન દ્વારા રાષ્ટ્રપતિ રામચંદ્ર પૌડેલને વટહુકમ પ્રમાણિત ન કરવા વિનંતી કરવામાં આવી છે, આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે કે સરકાર સંસદીય પ્રક્રિયાઓને બાયપાસ કરીને પ્રેસ પર નિયંત્રણ વધારવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.

આ વટહુકમમાં ઓનલાઈન, સોશિયલ મીડિયા દ્વારા અને ડિજિટલ ચેનલો દ્વારા પત્રકારત્વમાં રોકાયેલા વ્યક્તિઓ અને મીડિયા સંગઠનોનો પણ સમાવેશ થાય છે, અને પત્રકારત્વ આચારસંહિતાના અમલીકરણની પણ જોગવાઈ છે. સરકાર દ્વારા જારી કરાયેલા વટહુકમમાં જણાવાયું છે કે કોઈ વ્યક્તિ પોતાને કોમ્યુનિકેટર, કન્ટેન્ટ ક્રિએટર, પ્રેઝન્ટર, ઇન્ફ્લુએન્સર અથવા અન્ય કોઈ નામથી ઓળખાવે છે કે નહીં, જો તેઓ પત્રકારત્વમાં જોડાય છે, તો તેઓ પત્રકારત્વ માટેની નૈતિકતા સંહિતાને આધીન રહેશે.

પ્રસ્તાવિત સિસ્ટમ અનુસાર, નૈતિકતા સંહિતા, ફરિયાદ નિવારણ અને કાયદા હેઠળ કાર્યવાહી સંબંધિત જોગવાઈઓ હાલમાં અથવા ભવિષ્યમાં વિકસિત ઑનલાઇન પ્લેટફોર્મ, સોશિયલ મીડિયા, મોબાઇલ એપ્લિકેશન અને અન્ય ડિજિટલ અને ઇલેક્ટ્રોનિક માધ્યમો દ્વારા પત્રકારત્વમાં રોકાયેલા વ્યક્તિઓ અને મીડિયા સંગઠનોને પણ લાગુ પડશે નેપાળી કાયદા મુજબ, પત્રકારત્વ માટેની નૈતિકતા સંહિતા, નેપાળમાં વિદેશી મીડિયા સંગઠનો અથવા સમાચાર એજન્સીઓ માટે કામ કરતા નેપાળી અને વિદેશી પત્રકારો તેમજ નેપાળમાં સ્વતંત્ર રીતે કામ કરતા વિદેશી પત્રકારો પર લાગુ કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. જો કે, પ્રસ્તાવિત સિસ્ટમ નૈતિકતા સંહિતાના અવકાશમાંથી વ્યક્તિગત અભિવ્યક્તિને બાકાત રાખે છે.

વ્યક્તિ દ્વારા તેમના વ્યક્તિગત સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ દ્વારા વ્યક્ત કરાયેલા વ્યક્તિગત મંતવ્યો, ધારણાઓ, અનુભવો અથવા પ્રતિક્રિયાઓ, તેમજ વર્તમાન મુદ્દાઓ પર વ્યક્તિગત ટિપ્પણી, વિશ્લેષણ અથવા ટીકા, પત્રકારત્વ કાર્ય ગણવામાં આવશે નહીં. પત્રકારત્વ માટેની નૈતિકતા સંહિતા આવી સામગ્રી પર લાગુ થશે નહીં. તેવી જ રીતે, રમૂજ, વ્યંગ, કલા, સાહિત્ય અને મનોરંજન સંબંધિત સામગ્રીને પણ નૈતિક સંહિતાના કાર્યક્ષેત્રમાંથી બાકાત રાખવાનો પ્રસ્તાવ છે.

સરકારની પ્રસ્તાવિત સિસ્ટમ પત્રકારત્વની વ્યાખ્યાને ડિજિટલ મીડિયા સુધી વિસ્તૃત કરતી દેખાય છે, અને સામગ્રી બનાવતી અને પ્રસારિત કરતી વ્યક્તિઓને નિયમનના કાર્યક્ષેત્રમાં લાવવાનો પણ પ્રયાસ કરે છે.

આ વટહુકમમાં મીડિયા સંગઠનના સંપાદકીય નિયંત્રણ હેઠળ સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સમાંથી પ્રકાશિત અથવા પ્રસારિત સામગ્રીની જવાબદારી સંબંધિત મીડિયા સંગઠન પર મૂકવાની જોગવાઈ છે.

પ્રસ્તાવિત કાનૂની માળખા અનુસાર, સંબંધિત મીડિયા સંગઠન પાસે મીડિયા સંગઠનના સંપાદકીય નિયંત્રણ હેઠળ સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સમાંથી પ્રકાશિત અથવા પ્રસારિત સમાચાર, હેડલાઇન્સ, ફોટોગ્રાફ્સ, વિડિઓઝ, થંબનેલ્સ, કૅપ્શન્સ અને લાઇવ પ્રસારણ માટે સંપાદકીય જવાબદારી રહેશે.

સમાચાર એજન્સી અથવા સમાચાર સમિતિ દ્વારા તૈયાર અને સબમિટ કરાયેલ સામગ્રીના કિસ્સામાં, એજન્સી અથવા સમિતિ અને સામગ્રી પ્રકાશિત અથવા પ્રસારિત કરતી મીડિયા સંસ્થાએ તેમની સંબંધિત સંપાદકીય ભૂમિકાઓની હદ સુધી પત્રકારત્વ માટેની નૈતિકતા સંહિતાનું પાલન કરવાની જરૂર પડશે.

પ્રસ્તાવિત જોગવાઈમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું છે કે જો કોઈ સ્થાનિક કે વિદેશી સમાચાર એજન્સી અથવા સમિતિ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવેલી સામગ્રીમાં તથ્યપૂર્ણ ભૂલો અથવા ગેરમાર્ગે દોરનારી રજૂઆતોની પુષ્ટિ થાય છે, તો સંબંધિત એજન્સી અથવા સમિતિએ સામગ્રી સુધારવી જોઈએ અને તાત્કાલિક મીડિયા સંગઠનોને જાણ કરવી જોઈએ કે જેને સામગ્રી પૂરી પાડવામાં આવી હતી.

જો કોઈ મીડિયા સંગઠને પહેલાથી જ કોઈ સમાચાર એજન્સી અથવા સમિતિ પાસેથી પ્રાપ્ત તથ્યપૂર્ણ રીતે ખોટી અથવા ગેરમાર્ગે દોરનારી સામગ્રી પ્રકાશિત અથવા પ્રસારિત કરી હોય, તો તેણે જરૂરી સુધારા પ્રકાશિત અથવા પ્રસારિત કરવા જોઈએ અને તેના વિશે માહિતી પ્રદાન કરવી જોઈએ.

પ્રસ્તાવિત વટહુકમ ફરિયાદ અને કાર્યવાહી પદ્ધતિમાં સુધારો કરવાનો પણ પ્રયાસ કરે છે.

આચારસંહિતાના ઉલ્લંઘન કરનારાઓને જાહેર કરવા અને સુવિધાઓ રોકવાનો પ્રસ્તાવ

વટહુકમમાં પત્રકારત્વની આચારસંહિતાના ઉલ્લંઘન કરનારા પત્રકારો અને મીડિયા સંગઠનોને જાહેર કરવા અને સરકારી છૂટછાટો અને સુવિધાઓ પાછી ખેંચવાની ભલામણ કરવાની જોગવાઈ છે.

જો કોઈ પત્રકાર, સંપાદક, મીડિયા સંગઠન અથવા સંપાદકીય જવાબદારી ધરાવતા તેના ડિરેક્ટર આચારસંહિતાનું ઉલ્લંઘન કરે છે તો કોઈપણ વ્યક્તિ પ્રેસ કાઉન્સિલમાં ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે. ફરિયાદ મળ્યા પછી અથવા પોતાની જાતે માહિતી મેળવ્યા પછી કાઉન્સિલ જરૂરી તપાસ કરી શકે છે. જો આચારસંહિતાના ઉલ્લંઘનનો ખુલાસો થાય છે, તો કાઉન્સિલ વિવિધ પગલાં લઈ શકશે. કાઉન્સિલ સંબંધિત મીડિયા સંગઠનને અસરગ્રસ્ત પક્ષનો પક્ષ પ્રકાશિત કરવા અથવા પ્રસારિત કરવા, માફી માંગવા અને પીડિત પક્ષની ટિપ્પણીઓ, લેખો અથવા અન્ય સામગ્રી પ્રકાશિત કરવા માટે નિર્દેશ આપી શકશે.

તે પ્રકાશિત અથવા પ્રસારિત સામગ્રીમાં ખોટી અથવા ગેરમાર્ગે દોરતી રજૂઆતોને સુધારવા અને સુધારા પ્રકાશિત અથવા પ્રસારિત કરવાનો પણ પ્રસ્તાવ મૂકે છે.

પ્રસ્તાવિત કાનૂની માળખા મુજબ, વારંવાર આચારસંહિતાનું ઉલ્લંઘન કરનારા પત્રકારો અથવા મીડિયા સંગઠનોને ચોક્કસ સમયગાળા માટે સરકારી છૂટછાટો અથવા સુવિધાઓથી આંશિક અથવા સંપૂર્ણપણે સસ્પેન્ડ કરવામાં આવશે.

નેપાળ સરકારને સસ્પેન્શનની ભલામણ કરી શકાય છે. આવા પત્રકારો અથવા મીડિયા સંગઠનોને ઉલ્લંઘન કરનારાઓની યાદીમાં સમાવી શકાય છે અને જાહેર કરી શકાય છે.

કાઉન્સિલ પાસે મૂળ સામગ્રીની પ્રકૃતિ, ગંભીરતા, રજૂઆત અને ઉલ્લંઘનની અસરના આધારે સુધારો, માફી અથવા અન્ય સામગ્રી પ્રકાશિત કરવા અથવા પ્રસારિત કરવા માટે સ્થળ, ફોર્મેટ, કદ અને સમયમર્યાદા નક્કી કરવાનો અધિકાર હોવાનો પ્રસ્તાવ છે.

પ્રસ્તાવિત વટહુકમમાં પત્રકાર, સંપાદક, મીડિયા સંગઠન અથવા સંપાદકીય જવાબદારી ધરાવતા ઓપરેટર દ્વારા જાહેર માફી માંગવાની અને ફરિયાદના પ્રકાશન અથવા પ્રસારણની જોગવાઈ છે જે પ્રેસ કાઉન્સિલના નિર્ણયનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે.

જો કે, આવો નિર્ણય લેવામાં આવે તે પહેલાં, સંબંધિત પત્રકાર, સંપાદક, મીડિયા સંગઠન અથવા ઓપરેટરને ફરિયાદ અથવા આરોપની જાણ કરવી જોઈએ અને તેમનો ખુલાસો અને પુરાવા રજૂ કરવાની વાજબી તક આપવી જોઈએ.

પ્રસ્તાવિત વટહુકમ પ્રેસ કાઉન્સિલને તેની વેબસાઇટ અથવા અન્ય યોગ્ય માધ્યમ પર આચારસંહિતાના ઉલ્લંઘન અંગેની ફરિયાદોનું સંક્ષિપ્ત વર્ણન, લેવામાં આવેલી કાર્યવાહીની સ્થિતિ, પક્ષના પ્રતિભાવનો સારાંશ, નિર્ણય, નિર્ણય માટેના કારણો અને તેના અમલીકરણની સ્થિતિ જાહેરમાં પ્રકાશિત કરવાનો અધિકાર પણ આપે છે.

જો કે, હાલના કાયદા હેઠળ ગુપ્ત ગણાતી માહિતી જાહેર કરવામાં આવશે નહીં.

નેપાળ પત્રકાર ફેડરેશનએ પ્રસ્તાવિત વટહુકમની જોગવાઈઓ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો છે અને રાષ્ટ્રપતિને તેને પ્રમાણિત ન કરવા વિનંતી કરી છે. ફેડરેશનનો દલીલ છે કે પ્રસ્તાવિત કાનૂની માળખું પ્રેસ અને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાને અંકુશમાં લેશે. એક નિવેદનમાં, ફેડરેશને હિસ્સેદારો સાથે મૂળભૂત પરામર્શના અભાવે પણ અસંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર/પંકજ દાસ/સચિન બુધૌલિયા

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / હર્ષ શાહ