કોલકતા, નવી દિલ્હી, 29 માર્ચ (હિ.સ.). રાજસ્થાન દિવસની ઉજવણી માટે રાજસ્થાન કાઉન્સિલ દ્વારા આયોજિત વંદે માતરમ 150 વર્ષ મહિમા સ્મરણ ના ભવ્ય સમારોહમાં, રાજસ્થાન સરકારના શિક્ષણ અને પંચાયતી રાજ મંત્રી મદન દિલાવરે જણાવ્યું હતું કે, વંદે માતરમ માત્ર એક ગીત નથી પરંતુ રાષ્ટ્રવાદનો જીવંત મંત્ર છે, જે હંમેશા સુસંગત રહેશે અને દેશવાસીઓને પ્રેરણા આપશે. તેમણે કહ્યું કે, આ ગીતે સ્વતંત્રતા ચળવળ દરમિયાન દેશવાસીઓમાં નવી ચેતના જગાવી હતી, અને આજે પણ તેનો પડઘો રાષ્ટ્રીય એકતા અને દેશભક્તિની ભાવનાને મજબૂત બનાવે છે.

કોલકતાના રાષ્ટ્રીય પુસ્તકાલયના સભાગૃહમાં આયોજિત આ પ્રતિષ્ઠિત કાર્યક્રમમાં મોટી સંખ્યામાં પ્રવાસી રાજસ્થાની સમુદાયના સભ્યો, લેખકો, શિક્ષણવિદો અને મહાનુભાવો હાજર રહ્યા હતા. સમારોહની અધ્યક્ષતા સામાજિક કાર્યકર અને ઉદ્યોગપતિ વેણુ ગોપાલ બાંગરે કરી હતી.

મંત્રી મદન દિલાવરે પોતાના સંબોધનમાં કહ્યું કે, આ ઐતિહાસિક દિવસે (29 માર્ચ, 1857) મહાન ક્રાંતિકારી મંગલ પાંડેએ, પ્રથમ સ્વતંત્રતા સંગ્રામનું બ્યુગલ વગાડ્યું હતું. તેમણે બંગાળની આ પવિત્ર ભૂમિને ભારતીય જનસંઘના પ્રથમ રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ ડૉ. શ્યામા પ્રસાદ મુખર્જી, સુભાષચંદ્ર બોઝ અને સ્વામી વિવેકાનંદનું જન્મસ્થળ ગણાવ્યું હતું અને તેને રાષ્ટ્રવાદી વિચારધારા માટે ફળદ્રુપ ભૂમિ ગણાવી હતી.

તેમણે કહ્યું કે, સ્વતંત્રતા સંગ્રામ દરમિયાન વંદે માતરમ એક દેશભક્તિનો સૂત્ર બની ગયું હતું. આ ગીત એટલું પ્રેરણાદાયક છે કે, હતાશ વ્યક્તિ પણ તેને સાંભળીને પુનર્જીવિત થઈ શકે છે. તેમણે કહ્યું કે, ઇતિહાસમાં એવા સમય આવ્યા જ્યારે આ ગીતનો વિરોધ કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ તેમ છતાં તે લોકોના મનમાં જીવંત રહ્યું.

તેમણે કહ્યું કે, જ્યારે મુસ્લિમ લીગે વંદે માતરમનો વિરોધ કર્યો, ત્યારે તત્કાલીન વડા પ્રધાન જવાહરલાલ નહેરુએ તેના લેખક સામે તપાસ શરૂ કરી. જ્યારે આ જ લોકોએ કટોકટી લાદી અને દેશને જેલમાં ફેરવી દીધો, ત્યારે દરેક જેલમાં આ જ વંદે માતરમ ગાવામાં આવ્યું, જેના પછી અંધકાર દૂર થયો.

દિલાવરે કહ્યું કે, કટોકટીના મુશ્કેલ સમયમાં પણ દેશભક્તોએ જેલમાં વંદે માતરમ ગાઈને લોકશાહીની જ્યોતને પ્રજ્વલિત રાખી હતી. તેમણે કહ્યું કે, આ ગીત ભારતના આત્માનો અવાજ છે અને તેનું મહત્વ ક્યારેય ઓછું થઈ શકે નહીં.

તેમણે કહ્યું કે, વંદે માતરમને દેશમાં ક્યારેય તે સન્માન મળ્યું નથી જે તે મેળવવા યોગ્ય છે, પરંતુ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તેને સંપૂર્ણ રીતે ગાવાનો નિર્ણય લઈને તેને તે સન્માન આપ્યું છે.

તેમણે એમ પણ કહ્યું કે, કેન્દ્ર સરકારે વર્તમાન સમયમાં આ ગીતને તે સન્માન મળે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે મહત્વપૂર્ણ પગલાં લીધાં છે.

કાર્યક્રમના વિશેષ અતિથિ, રાજસ્થાનના શહેરી વિકાસ અને સ્વશાસન મંત્રી, ઝાબર સિંહ ખર્રાએ પોતાના સંબોધનમાં બંગાળની ક્રાંતિકારી પરંપરાનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે, આ ભૂમિ પરથી જ રાસ બિહારી બોઝ અને નેતાજી સુભાષચંદ્ર બોઝે આઝાદ હિંદ ફોજની રચના કરી હતી અને સ્વતંત્રતા સંગ્રામને નવી દિશા આપી હતી. તેમણે કહ્યું કે, રાજસ્થાને હંમેશા બહાદુરી, સાહિત્ય અને બલિદાનની પરંપરામાં દેશને માર્ગદર્શન આપ્યું છે.

મહારાણા પ્રતાપ અને રાણા કુંભા જેવા મહાન યોદ્ધાઓને યાદ કરતા તેમણે કહ્યું કે, રાજસ્થાને આઝાદી પછી પણ દેશને સૌથી બહાદુર સૈનિકો અને શહીદો આપ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે, આજે રાજસ્થાની સમાજ માત્ર દેશમાં જ નહીં પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં પોતાની પ્રતિભા અને મહેનતનો ધ્વજ લહેરાવી રહ્યો છે.

કાર્યક્રમમાં મુખ્ય વક્તા તરીકે, વરિષ્ઠ સાહિત્યકાર ડૉ. પ્રેમ શંકર ત્રિપાઠીએ વંદે માતરમના સાહિત્યિક, સાંસ્કૃતિક અને રાષ્ટ્રીય મહત્વ વિશે વિગતવાર વાત કરી. તેમણે કહ્યું કે આ ગીત ભારતીય આત્માની અભિવ્યક્તિ છે, જે માતૃભૂમિ પ્રત્યે ભક્તિ અને આદરના અનોખા સંગમને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

આ પ્રસંગે, વંદે માતરમના 150 વર્ષ પૂર્ણ થવાના અવસરે રાજસ્થાન પરિષદ દ્વારા પ્રકાશિત એક સંગ્રહિત સંભારણું પણ બહાર પાડવામાં આવ્યું. આ સંભારણું યુવા પત્રકારો સચ્ચિદાનંદ પારીક અને ભગીરથ સારસ્વત દ્વારા વરિષ્ઠ સાહિત્યકાર ડૉ. પ્રેમ શંકર ત્રિપાઠીના માર્ગદર્શન હેઠળ સંપાદિત કરવામાં આવ્યું હતું. તે વંદે માતરમની મુખ્ય ભાવના, તેના રાષ્ટ્રીય સંદેશ અને તેના ઐતિહાસિક મહત્વ પર પ્રખ્યાત સાહિત્યકારો, કવિઓ અને લેખકોના મંતવ્યો સંકલિત કરે છે.

કાર્યક્રમ દરમિયાન, પ્રખ્યાત ગાયિકા મારુતિ મોહતા અને તેમના સાથી કલાકારોએ વંદે માતરમના મધુર ગીતથી શ્રોતાઓને મંત્રમુગ્ધ કર્યા. વધુમાં, રાજસ્થાની લોકગીતોના મનમોહક પ્રદર્શને કાર્યક્રમને સાંસ્કૃતિક સ્પર્શ આપ્યો.

રાજસ્થાન પરિષદના મહાસચિવ અરુણ પ્રકાશ મલ્લાવતે પરિષદની પ્રવૃત્તિઓ વિશે માહિતી આપતા જણાવ્યું હતું કે, સંસ્થા તેની સ્થાપનાથી જ રાજસ્થાની કલા, સંસ્કૃતિ અને સાહિત્યના જતન અને પ્રોત્સાહન માટે સતત કાર્યરત છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે, આવા કાર્યક્રમો માત્ર સાંસ્કૃતિક વારસાને જાળવવાના સાધન તરીકે જ નહીં પરંતુ નવી પેઢીને તેમના મૂળ સાથે જોડવાનો એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગ તરીકે પણ સેવા આપે છે.

રાષ્ટ્રીય પુસ્તકાલયના મહાનિર્દેશક અજય પ્રતાપ સિંહે જણાવ્યું હતું કે, રાષ્ટ્રીય પુસ્તકાલય ભારતના દૂરના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં લોકોને પુસ્તકાલયો અને માહિતીપ્રદ પુસ્તકો ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે પ્રતિબદ્ધ છે. તેમણે રાજસ્થાનના લોકોને આવું કરવા અપીલ કરી. સમારોહ રાષ્ટ્રગીત સાથે સમાપ્ત થયો.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / ઓમ પરાશર / સંતોષ મધુપ / અમરેશ દ્વિવેદી

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / માધવી વ્યાસ