કાઠમંડુ, નવી દિલ્હી, 24 જૂન (હિ.સ.) નેપાળ અને ચીન વચ્ચે પ્રથમ આંતરદેશીય વિદ્યુત પ્રસારણ લાઇન બનવાની આશા વધુ મજબૂત થઈ છે. સરકાર દ્વારા ‘ચિલિમે–કેરુંગ–જિલોંગ 220 કેવી આંતરદેશીય પ્રસારણ લાઇન’ના અમલીકરણ માટે ચીનને ‘લેટર ઓફ રિપ્લાય’ મોકલવાનો નિર્ણય લેવાતા લાંબા સમયથી ચર્ચામાં રહેલો આ પ્રોજેક્ટ હવે નિર્ણાયક તબક્કામાં પહોંચી ગયો છે.

આ નિર્ણય સાથે નેપાળે ભારત અને બાંગ્લાદેશ બાદ ઉત્તર પડોશી ચીન સાથે પણ વીજ વેપારની દિશામાં વ્યૂહાત્મક પગલું આગળ વધાર્યું છે. હાલમાં નેપાળનો આંતરદેશીય વીજ વેપાર ભારતીય પ્રસારણ સિસ્ટમ મારફતે થાય છે. આવી સ્થિતિમાં ચીન સાથે સીધી પ્રસારણ લાઇન જોડાવાને ઊર્જા ક્ષેત્રની ઐતિહાસિક સિદ્ધિ માનવામાં આવી રહી છે.

પ્રસ્તાવિત પ્રસારણ લાઇન ચીનના તિબેટ સ્વાયત્ત ક્ષેત્રના સિગાત્સે સ્થિત જિલોંગ કાઉન્ટીથી શરૂ થશે. જિલોંગ નેપાળ-ચીન સરહદના ઉત્તરી વિસ્તારમાં આવેલું એક મુખ્ય વ્યાપારી કેન્દ્ર છે.

આ પ્રસારણ લાઇન ચીન તરફથી લગભગ 94 કિલોમીટર અને નેપાળ તરફથી લગભગ 26 કિલોમીટર લાંબી હશે, જેની કુલ લંબાઈ અંદાજે 120 કિલોમીટર રહેશે. આ લાઇન રસુવાગઢી થઈને રસુવાના ચિલિમે હબ સુધી પહોંચશે.

નેપાળ-ચીન આંતરદેશીય પ્રસારણ લાઇન પ્રોજેક્ટના પ્રમુખ કોમલનાથ આત્રેયના જણાવ્યા અનુસાર, બંને દેશો વચ્ચે અંતિમ અમલીકરણ કરારની તૈયારી ચાલી રહી છે. તેમણે કહ્યું, “વિદેશ મંત્રીની ચીન યાત્રા દરમિયાન આ વિષયને ઉચ્ચ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી હતી. હવે બંને પક્ષો વચ્ચે અંતિમ કરાર થવો બાકી છે. સરકારનું પત્ર સ્વીકૃતિ પ્રક્રિયામાં છે અને અમને આશા છે કે ટૂંક સમયમાં કરાર પૂર્ણ થઈ જશે.”

આત્રેયના અનુસાર, પ્રારંભિક યોજનામાં બંને દેશોને પોતાના-પોતાના ભૂભાગમાં બાંધકામ કાર્ય સ્વયં કરવાનું હતું. પરંતુ બાદમાં ચીને નેપાળવાળા ભાગને પણ અનુદાન હેઠળ બનાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો, જેના કારણે પ્રોજેક્ટની અમલીકરણ પદ્ધતિમાં ફેરફાર કરવો પડ્યો.

નેપાળ લાંબા સમયથી ચીન સાથે આ પ્રસારણ લાઇનના નિર્માણ માટે ઔપચારિક પહેલ કરતો આવ્યો છે. સન્ 2017માં તત્કાલીન ઉપપ્રધાનમંત્રી અને વિદેશ મંત્રી કૃષ્ણ બહાદુર મહરાની ચીન યાત્રા દરમિયાન આ પ્રોજેક્ટને આગળ વધારવા પર પ્રારંભિક સહમતિ બની હતી. ત્યાર બાદ 2018માં તત્કાલીન પ્રધાનમંત્રી કેપી શર્મા ઓલીની ચીન યાત્રા દરમિયાન આગળની કાર્યવિધિ નક્કી થઈ.

2023માં તત્કાલીન પ્રધાનમંત્રી પુષ્પકમલ દાહાલની ચીન યાત્રા દરમિયાન બંને દેશોએ જિલોંગ/કેરુંગ–રસુવાગઢી–ચિલિમે 220 કે.વી. પ્રસારણ લાઇનને ઝડપથી નિર્માણ કરવા પર સહમતિ વ્યક્ત કરી. ત્યાર બાદ 2025માં પ્રધાનમંત્રી કેપી શર્મા ઓલીની ચીન યાત્રા દરમિયાન આ પ્રોજેક્ટને બેલ્ટ એન્ડ રોડ ઇનિશિએટિવ (બી.આર.આઈ.) હેઠળ સામેલ કરવામાં આવ્યો.

બી.આર.આઈ. અમલીકરણ ફ્રેમવર્કમાં સામેલ 10 પ્રોજેક્ટોમાં તેને સૌથી આગળ વધેલો પ્રોજેક્ટ માનવામાં આવી રહ્યો છે. આ જ કારણે તેને નેપાળમાં બી.આર.આઈ. હેઠળ અમલમાં આવનારી પ્રથમ ઠોસ આધારભૂત ઢાંચા પ્રોજેક્ટ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / પંકજ દાસ / સંજીવ પાશ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / ડો.હિતેશ એન.વ્યાસ