નવી દિલ્હી, 29 સપ્ટેમ્બર (હિ.સ.). વિકાસશીલ દેશો માટે સંશોધન અને સૂચના પ્રણાલી (આરઆઈએસ) અને દિલ્હી યુનિવર્સિટીના દિલ્હી સ્કૂલ ઓફ ઇકોનોમિક્સ દ્વારા સંયુક્ત રીતે ઇન્ડિયા એન્ડ ઇમર્જિંગ ઇકોનોમિક ઓર્ડર ફોરમ (આઈઈઓએફ) નો શુભારંભ કરવામાં આવ્યો. ફોરમનો ઉદ્દેશ્ય વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં થઈ રહેલા વ્યાપક બદલાવો પર સતત બૌદ્ધિક અને નીતિગત વિચાર-વિમર્શ માટે મંચ ઉપલબ્ધ કરાવવાનો છે.

વડાપ્રધાનના પ્રધાન સચિવ અને ભારતીય રિઝર્વ બેંકના પૂર્વ ગવર્નર શક્તિકાંત દાસે ફોરમનો ઔપચારિક શુભારંભ કર્યો. તેમણે ‘ગ્લોબલ સાઉથ: નવી ભૂ-આર્થિક વ્યવસ્થાને આકાર આપવામાં ભારતની ભૂમિકા’ વિષય પર ઉદ્ઘાટન સંબોધન આપ્યું. કાર્યક્રમની અધ્યક્ષતા દિલ્હી યુનિવર્સિટીના કુલપતિ પ્રો. યોગેશ સિંહે કરી.

શક્તિકાંત દાસે જણાવ્યું કે, વૈશ્વિક અર્થતંત્ર આ સમયે ઊંડા ભૂ-રાજકીય અને ભૂ-આર્થિક બદલાવોના તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. વૈશ્વિક આર્થિક ગતિવિધિઓના કેન્દ્રનું પૂર્વ તરફ સ્થળાંતરણ અને ગ્લોબલ સાઉથની વધતી આર્થિક અને ભૂ-રાજકીય ભૂમિકા આ બદલાવોના મુખ્ય પાસાં છે. તેમણે કહ્યું કે, આ પરિસ્થિતિઓથી વિકાસશીલ દેશો સામે નવી તકો ઊભી થઈ રહી છે અને તેનો લાભ ઉઠાવવા માટે નવા વિચારો અને વ્યૂહરચનાઓની જરૂર છે. આઈઈઓએફ આ દિશામાં ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા સંશોધન અને સાર્થક સંવાદનું મહત્વપૂર્ણ મંચ બની શકે છે.

તેમણે કહ્યું કે, વર્ષ 2000 માં ઉભરતા બજાર અને વિકાસશીલ અર્થતંત્રોનું કુલ આર્થિક ઉત્પાદન આશરે 7.3 ટ્રિલિયન અમેરિકી ડોલર હતું, જે 2025 માં વધીને 48.8 ટ્રિલિયન ડોલરથી વધુ થઈ ગયું. ગ્લોબલ સાઉથ હાલમાં વિશ્વની આશરે 85 ટકા વસ્તી અને વૈશ્વિક આર્થિક ઉત્પાદનના લગભગ 40 ટકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. વૈશ્વિક ઉત્પાદન ઉત્પાદનમાં તેની ભાગીદારી 45 ટકા, વસ્તુ નિકાસમાં 46 ટકા અને પ્રત્યક્ષ વિદેશી રોકાણ પ્રવાહમાં 57 ટકા છે.

દાસે જણાવ્યું કે, આ હોવા છતાં ગ્લોબલ સાઉથના વિકાસની યાત્રા હજુ પૂરી થઈ નથી. ગરીબી, દેવાનું જોખમ, માળખાકીય સુવિધાઓનો અભાવ, આબોહવા પરિવર્તન, ખાદ્ય અને ઊર્જા અસુરક્ષા, ટેકનોલોજી સુધી અસમાન પહોંચ અને સંરક્ષણવાદી નીતિઓ મોટા પડકારો છે. તેમણે ખાદ્ય સુરક્ષા, વેપાર વૈવિધ્યકરણ, વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં ભાગીદારી, ઊર્જા સંક્રમણ, સમષ્ટિ આર્થિક સ્થિરતા અને રોજગાર સર્જનને મુખ્ય પ્રાથમિકતા ગણાવી.

ભારતના સંદર્ભમાં તેમણે સમષ્ટિ આર્થિક અને નાણાકીય સ્થિરતા, માળખાકીય સુધારા, માળખાકીય સુવિધાઓ, ઔદ્યોગિક વિકાસ અને વૈશ્વિક એકીકરણ પર ભાર મૂક્યો. તેમણે ડિજિટલ જાહેર માળખાકીય સુવિધાઓ, અવકાશ, પરમાણુ ઊર્જા અને અપતટીય સંશોધન સહિતના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં ભારતની પહેલોનો ઉલ્લેખ કર્યો.

તેમણે ગ્લોબલ સાઉથમાં ભારતની વિકાસ ભાગીદારી, ક્ષમતા નિર્માણ, રાહત દરે ધિરાણ અને પરસ્પર સહયોગને પણ રેખાંકિત કર્યા. તેમના મતે, વિકાસશીલ દેશો વચ્ચે સહયોગ વધવાથી વેપાર, આબોહવા ધિરાણ, ટેકનોલોજી હસ્તાંતરણ, સપ્લાય ચેઇન અને વૈશ્વિક નાણાકીય સંસ્થાઓમાં સુધારા જેવા મુદ્દાઓ પર સામૂહિક અવાજ મજબૂત થઈ શકે છે.

આઈઈઓએફના ભાવિ એજન્ડા હેઠળ સપ્લાય ચેઇન અને નવીનતા, નીતિ અને કાર્યક્રમ મૂલ્યાંકન, આબોહવા ધિરાણ અને આર્થિક સુદ્રઢતા, શહેરીકરણ અને માળખાકીય ધિરાણ, સ્થાનિક ચલણમાં ધિરાણ તથા નાણાકીય સમાવેશનને પ્રાથમિક ક્ષેત્રોમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. દાસે ભારતના આધાર, યુપીઆઈ અને ડિજીલોકર, કેન્યાના એમ-પેસા તથા બ્રાઝિલના સામાજિક સુરક્ષા કાર્યક્રમો જેવા સફળ પ્રયોગોમાંથી પરસ્પર શીખને પ્રોત્સાહન આપવાની જરૂરિયાત જણાવી.

આ પહેલા આરઆઈએસના મહાનિર્દેશક પ્રો. સચિન કુમાર શર્માએ સ્વાગત પ્રવચન આપ્યું. દિલ્હી સ્કૂલ ઓફ ઇકોનોમિક્સના નિર્દેશક પ્રો. રામ સિંહ, ગવર્નિંગ કાઉન્સિલના સભ્ય ડો. શેષાધ્રિ ચારી અને દિલ્હી યુનિવર્સિટીના કુલપતિ પ્રો. યોગેશ સિંહે પણ સંબોધન કર્યું.

ફોરમના શુભારંભ પછી, ‘વૈશ્વિક આર્થિક સહયોગનું બદલાતું પરિદ્રશ્ય’ વિષય પર પેનલ ચર્ચા થઈ. તેની અધ્યક્ષતા ભારતીય સામાજિક વિજ્ઞાન સંશોધન પરિષદના સભ્ય સચિવ પ્રો. ધનંજય સિંહે કરી. ચર્ચામાં શ્રી રામ કોલેજ ઓફ કોમર્સના આચાર્ય પ્રો. સિમરિત કૌર, જવાહરલાલ નેહરુ યુનિવર્સિટીના સ્કૂલ ઓફ ઇન્ટરનેશનલ સ્ટડીઝના ડીન પ્રો. અમિતાભ મટ્ટુ, બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડના સંપાદકીય નિર્દેશક અશોક કે. ભટ્ટાચાર્ય અને આરઆઈએસના પ્રોફેસર ડો. પ્રબીર ડેએ ભાગ લીધો.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / માધવી ત્રિપાઠી / અનૂપ શર્મા

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / માધવી વ્યાસ