
-જોબ કાર્ડ, વેતન ચૂકવણી અને રોજગાર સંબંધિત ફરિયાદોની કરશે સુનાવણી-દર મહિને ત્રણ સામાજિક ઓડિટની જનસુનાવણી કે ગ્રામસભામાં થવું પડશે સામેલ
નવી દિલ્હી, 18 નવેમ્બર (હિ.સ.) વિકસિત ભારત–રોજગાર અને આજીવિકા ગેરંટી મિશન (ગ્રામીણ) અધિનિયમ, 2025 હેઠળ ગ્રામીણ શ્રમિકોની ફરિયાદોના નિકાલ માટે જિલ્લા સ્તરે 'ફરિયાદ નિવારણ અધિકારી' (ઓમ્બડ્ઝપર્સન)ની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. આ ફરિયાદ નિવારણ અધિકારી જોબ કાર્ડ, રોજગાર, વેતન ચૂકવણી, કામમાં વિલંબ બદલ વળતર અને કાર્યસ્થળ પર સુવિધાઓ સંબંધિત ફરિયાદોની સુનાવણી કરશે. ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયે આ માટે ફરિયાદ નિવારણ અધિકારી અને અપીલ સત્તામંડળ સંબંધિત માર્ગદર્શિકા બહાર પાડી છે.
ગ્રામીણ વિકાસ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ માર્ગદર્શિકાનો ઉદ્દેશ યોજનાના અમલીકરણમાં પારદર્શિતા અને જવાબદેહી વધારવી તેમજ ગ્રામીણ શ્રમિકોના કાનૂની અધિકારોનું રક્ષણ કરવાનો છે. આ અંતર્ગત ફરિયાદ નોંધાવવાથી લઈને તેના નિકાલ અને તેના પર થયેલી કાર્યવાહીની દેખરેખ સુધીની વ્યવસ્થાને મજબૂત કરવામાં આવી છે.
'ફરિયાદ નિવારણ અધિકારી'ના અધિકાર ક્ષેત્રમાં જોબ કાર્ડ, રોજગાર પૂરો પાડવો, વેતન ચૂકવણીમાં વિલંબ, વિલંબ બદલ વળતર, કાર્યસ્થળ પર સુવિધાઓ, મસ્ટર રોલ અને અન્ય કાનૂની લાભોથી વંચિત રાખવા સંબંધિત ફરિયાદોનો સમાવેશ થશે. આ ઉપરાંત ભેદભાવ, પજવણી અને મહિલાઓ તેમજ નબળા વર્ગના શ્રમિકોના અધિકારોના ઉલ્લંઘન સાથે સંકળાયેલા કેસો પર પણ સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવશે.
માર્ગદર્શિકામાં 'ફરિયાદ નિવારણ અધિકારી' માટે પાત્ર ઉમેદવારોનો વ્યાપ વધારવામાં આવ્યો છે. ગ્રામીણ વિકાસ, જાહેર વહીવટ, કાયદો, શિક્ષણ, સામાજિક કાર્ય અને સંચાલન (મેનેજમેન્ટ) ક્ષેત્રે અનુભવ ધરાવતા લોકો આ જવાબદારી માટે પાત્ર બનશે. તેમના કાર્યકાળ અને મહેનતાણા સંબંધિત જોગવાઈઓમાં પણ સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. 'ફરિયાદ નિવારણ અધિકારી'એ ક્ષેત્રીય મુલાકાતો કરવા, સ્થાનિક સમુદાયો સાથે સંવાદ સાધવા અને ડિજિટલ મંચોના ઉપયોગની જાણકારી રાખવા પર પણ ધ્યાન આપવું પડશે.
ફરિયાદોની દેખરેખ અને નિકાલ માટે ફરિયાદ નિવારણ અધિકારીને સમર્પિત ડિજિટલ મંચ પૂરું પાડવામાં આવશે. તેના પર ફરિયાદોની ઑનલાઇન નોંધણી અને તેની સ્થિતિનું નિરીક્ષણ કરી શકાશે. સુનાવણીની કાર્યવાહી નોંધવા, નિર્ણયો અપલોડ કરવા અને તેના પર થયેલી કાર્યવાહીની વિગતો પણ આ મંચ પર ઉપલબ્ધ રહેશે. ક્ષેત્રીય મુલાકાતો દરમિયાન જિયો-ટેગ અને સમય નોંધાયેલી તસવીરો અપલોડ કરવાની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી છે. આનાથી ફરિયાદ નિવારણ પ્રક્રિયાનો રેકોર્ડ રાખવામાં અને તેની દેખરેખ રાખવામાં મદદ મળશે.
સામાજિક ઓડિટની વ્યવસ્થાને પણ આ માર્ગદર્શિકામાં સામેલ કરવામાં આવી છે. 'ફરિયાદ નિવારણ અધિકારી'એ દર મહિને ઓછામાં ઓછી ત્રણ સામાજિક ઓડિટની જનસુનાવણી અથવા ગ્રામસભાઓમાં સામેલ થવું પડશે. તેનાથી તેઓ ગ્રામજનોની સમસ્યાઓ સીધી રીતે સાંભળી શકશે. સામાજિક ઓડિટના તારણો અને સમુદાય તરફથી મળેલા સૂચનોના આધારે ગેરરીતિઓની ઓળખ કરીને નિર્ધારિત પ્રક્રિયા મુજબ સુધારાત્મક પગલાં લઈ શકાશે.
મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, 'ફરિયાદ નિવારણ અધિકારી' અને અપીલ સત્તામંડળની વ્યવસ્થા યોજના હેઠળ અગાઉથી અમલમાં રહેલા ડિજિટલ મોનિટરિંગ, સાર્વજનિક માહિતી અને સામાજિક ઓડિટ જેવા ઉપાયોને વધુ મજબૂત બનાવશે. આ વ્યવસ્થાઓ દ્વારા ગ્રામીણ શ્રમિકોને ફરિયાદોના નિવારણ માટે સંસ્થાકીય મંચ મળશે અને યોજનાના અમલીકરણમાં જવાબદેહી સુનિશ્ચિત કરવામાં મદદ મળશે.
હિન્દુસ્થાન સમાચાર / પ્રશાંત શેખર / સંજીવ પાશ
હિન્દુસ્થાન સમાચાર / માધવી વ્યાસ