કાઠમંડુ, નવી દિલ્હી, 27 એપ્રિલ (હિ.સ.) નેપાળ સરકારે વર્ષ 2035 સુધીમાં સરકારી, જાહેર અને ખાનગી ક્ષેત્રના સંયુક્ત રોકાણથી કુલ 24,500 મેગાવોટ વીજ ઉત્પાદનનો લક્ષ્યાંક રાખીને 'ઉર્જા વપરાશ વૃદ્ધિ અને નિકાસ વ્યૂહરચના' જાહેર કરી છે. આ વ્યૂહરચનામાં અગાઉથી સૂચિત, અભ્યાસ હેઠળની, નિર્માણાધીન અને નિર્માણ માટે તૈયાર યોજનાઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.

જળાશય અને અર્ધ-જળાશય આધારિત યોજનાઓ ઉપરાંત સૌર ઉર્જા યોજનાઓને પણ આ વ્યૂહરચનામાં સામેલ કરવામાં આવી છે. વ્યૂહરચના અનુસાર બહુચર્ચિત બુઢીગંડકી જળવિદ્યુત યોજનાને વર્ષ 2030 સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે. આશરે 1,200 મેગાવોટ ક્ષમતા ધરાવતી આ યોજનાના નિર્માણની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે. રોકાણનું મોડેલ નક્કી થઈ ગયું છે, પરંતુ હજુ તેનું અમલીકરણ શરૂ થયું નથી. સરકારે તેને અગ્રતા આપી છે.

વ્યૂહરચનામાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે, નજીકના ભવિષ્યમાં રઘુગંગા જળવિદ્યુત યોજના પૂર્ણ થશે. 40 મેગાવોટ ક્ષમતા ધરાવતી આ યોજના નિર્માણના અંતિમ તબક્કામાં છે. તેવી જ રીતે 140 મેગાવોટ ક્ષમતા ધરાવતી તનહુ જળવિદ્યુત યોજનાને નાણાકીય વર્ષ 2028 સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે. વ્યૂહરચના મુજબ, 42 મેગાવોટ ક્ષમતા ધરાવતી અપર મોદી એ, 18.2 મેગાવોટ ક્ષમતા ધરાવતી અપર મોદી અને 37 મેગાવોટ ક્ષમતા ધરાવતી અપર ત્રિશૂલી 3 બી યોજના પણ પૂર્ણ કરવામાં આવશે.

નિર્માણની તૈયારીમાં રહેલી 670 મેગાવોટ ક્ષમતાની દૂધકોશી જળવિદ્યુત યોજનાને વર્ષ 2032 સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્યાંક છે. આ ઉપરાંત 1,061 મેગાવોટ ક્ષમતાની અપર અરુણ જળવિદ્યુત યોજના અને 417 મેગાવોટ ક્ષમતાની નલગાડ જળવિદ્યુત યોજનાને પણ તે જ વર્ષ સુધીમાં પૂર્ણ કરવાની યોજના છે. તે જ સમયે, 490 મેગાવોટ ક્ષમતા ધરાવતી અરુણ ચોથી અને 439 મેગાવોટ ક્ષમતા ધરાવતી બેતન કર્ણાલી જળવિદ્યુત યોજનાને વર્ષ 2032 સુધીમાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે. સરકારનો લક્ષ્યાંક 210 મેગાવોટ ક્ષમતાની ચૈનપુર સેતી યોજનાને વર્ષ 2030 સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનો છે.

આ ઉપરાંત 99 મેગાવોટ ક્ષમતાની તામાકોશી પાંચમી, 281 મેગાવોટ ક્ષમતાની નૌમુરે અને 828 મેગાવોટ ક્ષમતાની ઉત્તરગંગા જળવિદ્યુત યોજનાને પણ વિશેષ અગ્રતા આપવામાં આવી છે. ઉત્તરગંગા યોજનાને વર્ષ 2092 સુધીમાં પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે. નેપાળ વિદ્યુત પ્રાધિકરણ દ્વારા પ્રમોટ કરાયેલી 1,000 મેગાવોટ ક્ષમતાની સૌર યોજનાઓ વર્ષ 2028 સુધીમાં પૂર્ણ થશે.

ખાનગી ક્ષેત્રના રોકાણથી સૌર યોજનાઓની પસંદગી સ્પર્ધાના આધારે કરવામાં આવી રહી છે. ઉર્જા મિશ્રણની વિભાવનાને લાગુ કરવા માટે સૌર યોજનાઓને આગળ વધારવામાં આવી રહી છે. આ ઉપરાંત સરકારી કંપનીઓ, નેપાળ વિદ્યુત પ્રાધિકરણ અને અન્ય પેટા કંપનીઓ દ્વારા વિકસિત 3,500 મેગાવોટ ક્ષમતાની યોજનાઓ પણ વર્ષ 2035 સુધીમાં પૂર્ણ થશે.

ખાનગી ક્ષેત્ર દ્વારા પ્રમોટ કરાયેલી સૌર અને નિકાસલક્ષી યોજનાઓ પણ તે જ સમય સુધીમાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે. આ યોજનાઓની કુલ ક્ષમતા 14,000 મેગાવોટ છે. સરકારનો લક્ષ્યાંક ગ્રાહકોને ગુણવત્તાયુક્ત વીજળી પૂરી પાડવાનો, વ્યાપાર વિસ્તરણ કરવાનો અને વીજ નિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. વ્યૂહરચનામાં 14 આંતરિક ટ્રાન્સમિશન લાઇન અને 10 આંતરદેશીય ટ્રાન્સમિશન લાઇન બનાવવાનો લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો છે. ભૂગર્ભ વિતરણ પ્રણાલી વર્ષ 2027 સુધીમાં પૂર્ણ કરવામાં આવશે.

ઘરેલું સ્તરે ઇલેક્ટ્રિક ચૂલાના વિસ્તરણ માટે સબસિડી આપવામાં આવશે. દેશભરમાં ચાર્જિંગ સ્ટેશનોનો વિસ્તાર કરીને પરિવહન ક્ષેત્રને ઇલેક્ટ્રિક બનાવવાની યોજના છે. સાથે જ કોલસા આધારિત બોઈલરોને ઇલેક્ટ્રિક બોઈલરોમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવશે. કૃષિ ક્ષેત્રને આધુનિક બનાવવા માટે વીજળીના દરમાં રાહત આપવામાં આવશે અને સિંચાઈ માટે 100 ટકા ઇલેક્ટ્રિક પંપમાં ફેરફાર કરવામાં આવશે. આ ઉપરાંત રાસાયણિક ખાતર અને ડેટા સેન્ટર જેવા ઉર્જા-સઘન ઉદ્યોગોના સંચાલન માટે ખાસ વીજ દર નક્કી કરવાની પણ સરકારની યોજના છે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / પંકજ દાસ / મુકુંદ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / ડો.હિતેશ એન.વ્યાસ