નવી દિલ્હી, 11 ઓગસ્ટ (હિ.સ.) : કોંગ્રેસ સંસદીય દળના અધ્યક્ષ સોનિયા ગાંધીએ પૂર્વ વડાપ્રધાન ડૉ. મનમોહન સિંહ પર તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન લગાવવામાં આવેલા આરોપોને રાજનીતિથી પ્રેરિત ગણાવ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે આ બધા છતાં ઇતિહાસ પૂર્વ પ્રધાનમંત્રીને આદર સાથે યાદ રાખશે. તેમણે કહ્યું કે પ્રધાનમંત્રી તરીકેના તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન આર્થિક નીતિઓ, સામાજિક યોજનાઓ અને લોકશાહી સંસ્થાઓને મજબૂત કરવામાં ડૉ. સિંહના યોગદાનને અવગણી ન શકાય.

મંગળવારે એક અંગ્રેજી અખબારમાં લખેલા એક લેખમાં સોનિયા ગાંધીએ પ્રધાનમંત્રી તરીકે ડૉ. મનમોહન સિંહના કાર્યકાળ, આર્થિક નીતિઓ, સામાજિક કલ્યાણ યોજનાઓ અને લોકશાહી સંસ્થાઓને મજબૂત કરવામાં તેમના યોગદાન પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે ડૉ. સિંહ સામે લગાવવામાં આવેલા આરોપો અને તેમને બદનામ કરવાના પ્રયાસો છતાં પ્રધાનમંત્રી તરીકે તેમના કામનો રેકોર્ડ તેમના પક્ષમાં છે. ડૉ. સિંહે આર્થિક પરિવર્તનની સાથે સાથે સામાજિક ક્ષેત્રમાં પણ નોંધપાત્ર કામ કર્યું હતું અને તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન ઘણા નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા હતા, જેની અસર લાંબા સમય સુધી રહી હતી. તેમણે ડૉ. સિંહની સરખામણી એવા નેતાઓ સાથે પણ કરી જેમના વારસાને તે સમયના રાજકીય વિવાદોને બદલે તેમના કામ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.

સોનિયાએ 29 જુલાઈ, 2026ના રોજ લેખમાં થયેલા વિકાસનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો, જ્યારે સુપ્રીમ કોર્ટે કોલસાની ફાળવણીના કૌભાંડ સંબંધિત કેસમાં સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (સીબીઆઈ) ના ભૂતપૂર્વ ડિરેક્ટર આલોક વર્મા સામેના તેના અવલોકનો અંગે સરકારના વલણ પર સવાલ ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે અદાલતના અવલોકનો એ સમયની યાદ અપાવે છે જ્યારે ડૉ. મનમોહન સિંહ સરકાર પર ભ્રષ્ટાચારનો આરોપ લગાવવામાં આવી રહ્યો હતો અને તેમની વ્યક્તિગત પ્રામાણિકતા અને છબી પર પણ રાજકીય હુમલા થયા હતા.

સોનિયા ગાંધીએ કહ્યું કે ડૉ. સિંહની આર્થિક નીતિઓનું મૂલ્યાંકન કરતી વખતે તેઓ વડાપ્રધાન બન્યા તે પહેલાના સમયગાળાને પણ ધ્યાનમાં લેવો જોઈએ. 2004માં જ્યારે ડૉ. સિંહ પ્રધાનમંત્રી બન્યા ત્યારે અગાઉના આર્થિક સુધારાઓ પછી ભારતીય અર્થતંત્ર ઝડપથી વિકસી રહ્યું હતું. આ લેખમાં તેમણે ડૉ. સિંહની વ્યક્તિગત કાર્યપદ્ધતિનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો અને તેમને શાંત, વિદ્વાન અને સૈદ્ધાંતિક નેતા તરીકે વર્ણવ્યા હતા. તેમણે કહ્યું કે રાજકીય આક્ષેપો અને ટીકાઓ છતાં ડૉ. સિંહે પોતાની જવાબદારીઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું.

તેમણે ડૉ. સિંહની સરકારની કેટલીક મુખ્ય યોજનાઓ અને નીતિગત પહેલોનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આમાં મહાત્મા ગાંધી રાષ્ટ્રીય ગ્રામીણ રોજગાર ગેરંટી કાયદો (મનરેગા), માહિતીનો અધિકાર કાયદો, ખાદ્ય સુરક્ષા કાયદો અને શિક્ષણનો અધિકાર જેવા પગલાંનો સમાવેશ થાય છે. સોનિયા ગાંધીએ કહ્યું કે આ પહેલોએ સામાન્ય નાગરિકોને અધિકારો અને સામાજિક સુરક્ષા આપીને લોકશાહી વ્યવસ્થામાં તેમની ભાગીદારીને મજબૂત કરી છે.

ડૉ. સિંહ સરકાર દરમિયાન માહિતીના અધિકારને એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ ગણાવતા સોનિયા ગાંધીએ કહ્યું કે તેનાથી શાસનમાં પારદર્શિતા વધે છે અને નાગરિકોને સરકાર પાસેથી જવાબ માંગવાનો અધિકાર મળે છે. તેમણે કહ્યું હતું કે, મનરેગા ગ્રામીણ પરિવારોને રોજગારીની બાંયધરી આપે છે, જ્યારે ખાદ્ય સુરક્ષા કાયદાએ ગરીબ અને જરૂરિયાતમંદ પરિવારોને ભોજનનો અધિકાર પૂરો પાડવા માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે.

તેમણે ડૉ. સિંહના કાર્યકાળ દરમિયાન શિક્ષણ અને સામાજિક ન્યાય માટે લેવામાં આવેલા પગલાંનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ લેખમાં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે શિક્ષણના અધિકારને કાયદાકીય અધિકારનો દરજ્જો આપવો, અનુસૂચિત જાતિ, અનુસૂચિત જનજાતિ, અન્ય પછાત વર્ગો અને લઘુમતીઓ સહિત વિવિધ વર્ગો માટે યોજનાઓને આગળ વધારવી એ તે સરકારની સામાજિક નીતિઓનો એક ભાગ હતો.

સોનિયા ગાંધીએ ડૉ. સિંહના કાર્યકાળને લોકશાહી સંસ્થાઓ અને નાગરિક અધિકારોની દ્રષ્ટિએ પણ મહત્વપૂર્ણ ગણાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે તે સમય દરમિયાન સંસદ, મીડિયા અને નાગરિક સમાજ માટે સરકાર પર સવાલ ઉઠાવવા અને નીતિઓ પર ચર્ચા કરવાની પૂરતી તક હતી. તેમણે કહ્યું કે ડૉ. સિંહના વારસાને તે સમયના રાજકીય આક્ષેપોના આધારે નહીં, પરંતુ તેમના નિર્ણયો, આર્થિક નીતિઓ અને સામાજિક ક્ષેત્રમાં કરવામાં આવેલા કાર્યોના આધારે જોવું જોઈએ. સમય જતાં પ્રધાનમંત્રી તરીકે ડૉ. સિંહના યોગદાનનું ચિત્ર વધુ સ્પષ્ટ થશે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર/પ્રશાંત શેખર/મુકુંદ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / હર્ષ શાહ