મહેસાણા, 17 ઓક્ટોબર (હિ.સ.) ઉત્તર ગુજરાતના ધાર્મિક અને ઐતિહાસિક પ્રવાસન સ્થળોમાં અરવલ્લી જિલ્લામાં આવેલું શામળાજી મંદિર વિશેષ મહત્ત્વ ધરાવે છે. ભગવાન વિષ્ણુના શામળાજી સ્વરૂપને સમર્પિત આ પ્રાચીન મંદિર ગુજરાત સહિત રાજસ્થાનના શ્રદ્ધાળુઓ માટે આસ્થાનું કેન્દ્ર છે. મહેસાણાથી આશરે 140 કિમીના અંતરે આવેલા આ યાત્રાધામમાં વર્ષ દરમિયાન ભક્તોની અવરજવર રહે છે. ખાસ કરીને કારતક સુદ અગિયારસથી શરૂ થતા શામળાજીના મેળામાં મોટી સંખ્યામાં શ્રદ્ધાળુઓ ઉમટી પડે છે.

મંદિરનું પ્રાચીન સ્થાપત્ય, પથ્થરો પરની સુંદર કોતરણી અને ધાર્મિક પરંપરાઓ અહીંના ઐતિહાસિક વારસાની ઓળખ છે. મંદિરનું વર્તમાન સ્થાપત્ય આશરે 11મી સદીના સમયગાળા સાથે સંકળાયેલું હોવાનું માનવામાં આવે છે. ભગવાન વિષ્ણુની શ્યામવર્ણની ચતુર્ભુજ મૂર્તિનાં દર્શન કરવા ભક્તો દૂરદૂરથી આવે છે. મંદિરને 'ધોળી ધજાવાળા શામળાજી' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

શામળાજીનો મેળો ધાર્મિક આસ્થાની સાથે આદિવાસી સંસ્કૃતિની ઓળખ પણ છે. રાઠવા, ભીલ અને ગરાસિયા સહિતના આદિવાસી સમુદાયો માટે આ મેળાનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. પરંપરાગત વેશભૂષા, ઢોલ-વાદ્યો અને ભજનો સાથે યાત્રાળુઓ મેળામાં ભાગ લે છે. મેશ્વો નદીના વિસ્તાર અને આસપાસના કુદરતી વાતાવરણને કારણે આ સ્થળ પ્રવાસીઓ માટે પણ આકર્ષણનું કેન્દ્ર છે.

મહેસાણા સહિત ઉત્તર ગુજરાતના લોકો પરિવાર સાથે એક દિવસના ધાર્મિક પ્રવાસનું આયોજન કરી શકે છે. અહીં દર્શનની સાથે પ્રાચીન સ્થાપત્ય અને સ્થાનિક સંસ્કૃતિને નજીકથી જાણવાની તક મળે છે. આમ, શામળાજી મંદિર ધાર્મિક આસ્થા, ઇતિહાસ અને કુદરતી સૌંદર્યનો સંગમ બની રહ્યું છે.

---------------

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / RINKU AMITKUMAR THAKOR