અમદાવાદ,23 ઓકટોબર (હિ.સ.) કાઉન્સિલ ઓન એનર્જી, એન્વાયરમેન્ટ એન્ડ વોટર (CEEW), નવી દિલ્હી સ્થિત સ્વદેશી સંસ્થા અને વિશ્વની અગ્રણી ક્લાઈમેટ થિંક ટેન્ક્સમાંની એક, એનર્જી ટ્રાન્ઝિશન અને સોલિડ-વેસ્ટ.

આજે અમદાવાદમાં આત્મનિર્ભર અને આબોહવા-પ્રતિરોધક ભારત બનાવવાની તકો પર એક રાઉન્ડ ટેબલનું આયોજન કર્યું હતું. આમાં CEEW સંશોધકો સમજાવે છે કે સ્વચ્છ ઊર્જા તરફ ભારતનું પગલું કેવી રીતે ફરક લાવી રહ્યું છે અને ઊર્જા પુરવઠાને વધુ સુરક્ષિત બનાવી રહ્યું છે.

માત્ર 30 વર્ષમાં ભારતે બે મોટી છલાંગ લગાવી છે. લગભગ તમામ ઘરોમાં હવે વીજળી જોડાણો છે, અને પાવર ગ્રીડમાં સ્વચ્છ ઊર્જાનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે.

વર્ષ 2022 સુધીમાં 99 ટકા ઘરોમાં વીજળી પહોંચી જશે. માથાદીઠ પહેલા કરતાં 3.5 ગણી વધુ વીજળીનો ઉપયોગ કરવાનું શરૂ કર્યું. પાવર લાઇનની લંબાઈ ત્રણ ગણી થઈ. વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા છ ગણી વધી છે, જેમાં પુનઃપ્રાપ્ય ઊર્જાનો હિસ્સો સતત વધ્યો છે.

CEEW ના સિનિયર પ્રોગ્રામ લીડ ધ્રુવક અગ્રવાલે જણાવ્યું હતું કે સપ્ટેમ્બર 2026માં ગુજરાતમાં 55.5 ગીગાવોટ (GW) રિન્યુએબલ એનર્જી સંભવિત છે. આ કોઈપણ રાજ્યમાં સૌથી વધુ છે અને ભારતની કુલ રિન્યુએબલ એનર્જીનો 18 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે.

ગુજરાતમાં સપ્ટેમ્બર 2026માં 17 GWની ભારતની સૌથી વધુ પવન ઉર્જા ક્ષમતા પણ છે. PM સૂર્ય ઘર હેઠળ રાજ્યમાં 6.8 લાખથી વધુ ઘરોમાં રૂફટોપ સોલાર ઇન્સ્ટોલ કરવામાં આવ્યું છે. રાજ્યનું લક્ષ્ય 2030 સુધીમાં 100 GW નવીનીકરણીય ઉર્જા ક્ષમતા સુધી પહોંચવાનું છે.

સ્વચ્છ ઉર્જા સંક્રમણ માત્ર ઘરો અને ઉદ્યોગો માટે સ્વચ્છ ઉર્જા પહોંચાડે છે, પરંતુ નવી નોકરીઓનું સર્જન પણ કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, CEEW અને NRDCનો 2026નો અભ્યાસ, 'ડ્રાઇવિંગ એનર્જી ટ્રાન્ઝિશન: વર્કફોર્સ, સ્કિલ્સ અને જેન્ડર ઇન ઇન્ડિયાઝ રિન્યુએબલ એનર્જી સેક્ટર', એવો અંદાજ મૂકે છે કે ભારતના 500 GW નોન-ફોસિલ ક્ષમતા લક્ષ્ય અને નેશનલ ગ્રીન હાઇડ્રોજન મિશન લક્ષ્યોને પૂર્ણ કરવાથી 4 મિલિયનથી વધુ નોકરીઓનું સર્જન થઈ શકે છે. સમકક્ષ રોજગાર પેદા કરી શકાય છે. બાયોમાસ પાવર અને નાના હાઇડ્રો પ્રતિ MWh સૌથી વધુ નોકરીઓ ઉત્પન્ન કરે છે, અને એકલા રૂફટોપ સોલર અંદાજિત નોકરીઓમાં લગભગ 43 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે.

આ સત્રમાં વેસ્ટ મેનેજમેન્ટમાં રોજગાર અને આર્થિક તકો પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે. ભારતીય શહેરો દરરોજ 1,71,000 ટન કચરો પેદા કરે છે, જેમાંથી અડધો ભાગ ઓર્ગેનિક છે. CEEW અભ્યાસ, 'ઓર્ગેનિક વેસ્ટ સર્ક્યુલર ઈકોનોમી ફોર ડેવલપ્ડ ઈન્ડિયા: જોબ્સ, ઈન્વેસ્ટમેન્ટ એન્ડ એમિશન પાથવેઝ ટુ 2047' દર્શાવે છે કે સક્ષમ નીતિના માહોલમાં, ભારતના કાર્બનિક કચરા માટે પરિપત્ર અર્થતંત્ર 2047 સુધીમાં 26 લાખ સીધી નોકરીઓનું સર્જન કરી શકે છે અને લગભગ $51 અબજના બજારને અનલૉક કરી શકે છે.

નાના પાયે, તેને ખાતરમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે, જે રાસાયણિક ખાતરોને બદલી શકે છે અને જમીનને સુધારી શકે છે. મોટા પાયે, તેને પરિવહન, રસોઈ અને વીજળી માટે બાયોગેસમાં રૂપાંતરિત કરી શકાય છે, જે કાર્બનિક ખાતર પણ બનાવે છે.

પ્રિયંકા સિંઘ, સીનિયર પ્રોગ્રામ લીડ, CEEW, જણાવ્યું હતું કે, ભારતે પહેલાથી જ ઓર્ગેનિક વેસ્ટ મેનેજમેન્ટ માટે એક મજબૂત પોલિસી બેઝ બનાવ્યો છે. અમારા અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે લગભગ 16 મંત્રાલયો અને સરકારી સંસ્થાઓ નવ કાર્યક્રમો, ત્રણ નીતિ દિશાનિર્દેશો અને સાત યોજનાઓ દ્વારા સંકળાયેલા છે. સ્વચ્છ ભારત મિશન-શહેરી, રાષ્ટ્રીય બાયોએનર્જી પ્રોગ્રામ અને ગોબરધનને પુનઃપ્રાપ્ત કરવામાં મદદની ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

આગામી પડકાર સંકલન અને અમલીકરણ છે, શહેરોએ કચરાના વિશ્વસનીય ડેટા, જથ્થાને બદલે ગુણવત્તાને પુરસ્કાર આપતા કરારો અને ખાતર, આથોવાળા કાર્બનિક ખાતર અને બાયો-સીએનજી માટે ભરોસાપાત્ર ઑફટેક માર્કેટ બનાવવાની જરૂર છે.CEEW ની કાર્ટૂન શ્રેણી What On Earth! તે આજથી શરૂ થઈ રહેલા અમદાવાદ સાંસ્કૃતિક સપ્તાહનો એક ભાગ છે. આ ચાર દિવસીય ઈવેન્ટ ક્લાઈમેટ કાર્ટૂન, પ્રેક્ટિકલ વર્કશોપ અને ચર્ચા સત્રો દ્વારા વિદ્યાર્થીઓ અને સામાન્ય લોકો સમક્ષ વિવિધ આબોહવા મુદ્દાઓ રજૂ કરશે. તેના તમામ સત્રો નિ:શુલ્ક છે અને 26 ઓક્ટોબર 2026 સુધી શ્રેયસ ફાઉન્ડેશન, આંબાવાડી, અમદાવાદ ખાતે યોજાશે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / હર્ષ શાહ