નવી દિલ્હી, 12 નવેમ્બર (હિ.સ.) કેન્દ્રીય આદિવાસી બાબતોના મંત્રી જુઆલ ઓરામે જણાવ્યું હતું કે, આદિવાસી બોલીઓ અને ભાષાઓના સાહિત્ય, લોકગીતો અને લોકકથાઓનું વ્યવસ્થિત દસ્તાવેજીકરણ તેમને સાચવવા માટે સમયની જરૂરિયાત છે.

જુલ ઓરામે, ગુરુવારે દિલ્હીના ઇન્ડિયા હેબિટેટ સેન્ટર ખાતે આદિવાસી બાબતોના મંત્રાલય દ્વારા આયોજિત બે દિવસીય રાષ્ટ્રીય આદિવાસી સાહિત્ય મહોત્સવના ઉદ્ઘાટન પ્રસંગે આ નિવેદન આપ્યું હતું. દેશભરના આદિવાસી લેખકો, સંશોધકો અને ભાષા નિષ્ણાતોની હાજરીમાં આયોજિત આ ફોરમમાં આદિવાસી ભાષાઓ, બોલીઓ અને સમૃદ્ધ મૌખિક પરંપરાઓના સંરક્ષણ અંગે ચર્ચા કરવામાં આવી હતી.

જુલ ઓરામે જણાવ્યું હતું કે, આદિવાસી ભાષાઓ અને બોલીઓનું વ્યવસ્થિત દસ્તાવેજીકરણ તેમના સાહિત્ય, લોકગીતો, લોકકથાઓ અને મૌખિક પરંપરાઓના સંરક્ષણ માટે જરૂરી છે. આ કાર્યમાં માત્ર લેખકો જ નહીં, પણ ગીતકારો, સંગીતકારો, લોક કલાકારો અને ડિજિટલ સામગ્રી નિર્માતાઓની પણ સંડોવણી જરૂરી છે. ઘણી આદિવાસી ભાષાઓમાં પોતાની લિપિનો અભાવ છે, અને કેટલીક લુપ્ત થવાની આરે છે. આવી સ્થિતિમાં, લિપિનો અભાવ દસ્તાવેજીકરણમાં અવરોધ ન બનવા દેવો જોઈએ. ઉપલબ્ધ ભારતીય ભાષાઓ દ્વારા પણ મૌખિક પરંપરાઓનું સંરક્ષણ કરી શકાય છે. તેમણે આદિવાસી ભાષાઓના લેખકો માટે વિશેષ પુરસ્કારોની પણ હાકલ કરી.

રાજ્યમંત્રી દુર્ગાદાસ ઉઇકેએ કહ્યું કે, આદિવાસી સમાજની મૌખિક પરંપરામાં લોકકથાઓ, લોકગીતો, શૌર્યકથાઓ, પૌરાણિક કથાઓ, કહેવતો, કોયડાઓ, ધાર્મિક વિધિઓ અને પ્રાર્થનાઓનો સમાવેશ થાય છે. તેમનું સંરક્ષણ જરૂરી છે. તેમણે આદિવાસી નાયકો, સ્વાતંત્ર્ય સેનાનીઓ અને તેમના સંઘર્ષોને સાહિત્ય દ્વારા લોકોના ધ્યાન પર લાવવાના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો.

ભારતીય ભાષા સમિતિના અધ્યક્ષ ચામુ કૃષ્ણ શાસ્ત્રીએ કહ્યું કે, ભારતની ભાષાકીય વિવિધતા તેની એકતાની તાકાત છે. 2011 ની વસ્તી ગણતરીના ડેટાને ટાંકીને તેમણે કહ્યું કે દેશમાં મોટી સંખ્યામાં માતૃભાષાઓ અને બોલીઓ છે. ભાષાના વિકાસ માટે, બોલાતી ભાષા, સાહિત્ય, શિક્ષણ અને ટેકનોલોજીમાં તેનો ઉપયોગ જરૂરી છે. તેમણે કહ્યું કે ભારતમાં ક્યારેય ભાષા વિવાદ થયો નથી; ભાષા વિવાદ અંગ્રેજોનો વારસો છે.

નીતિ આયોગના સભ્ય જોરામ અન્યાએ જણાવ્યું હતું કે, આદિવાસી સાહિત્યનો મોટો હિસ્સો પેઢી દર પેઢી લોકગીતો, લોરીઓ અને વાર્તાઓના રૂપમાં પસાર થયો છે. હવે, આદિવાસી લોકો પોતાની વાર્તાઓ અને ઇતિહાસ લખી રહ્યા છે. મંત્રાલયના સચિવ રંજના ચોપરાએ જણાવ્યું હતું કે આ ઉત્સવ આદિવાસી લેખકો અને પ્રકાશકો માટે એક પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે, તેમજ વરિષ્ઠ અને યુવા લેખકો વચ્ચે સંવાદની તક પણ પૂરી પાડે છે. દેશના 800 થી વધુ આદિવાસી સમુદાયોની ભાષાઓ અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓનું જતન કરવું મહત્વપૂર્ણ છે. મૌખિક પરંપરાઓ લુપ્ત થાય તે પહેલાં તેનું દસ્તાવેજીકરણ કરવું આવશ્યક છે. આ ઉત્સવનો ઉદ્દેશ આદિવાસી વારસા માટે રાષ્ટ્રીય માન્યતા મેળવવાનો અને ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે તેને સાચવવાનો છે.

મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ અનંત પ્રકાશ પાંડેએ જણાવ્યું હતું કે, આપણે આદિવાસી જ્ઞાન માટે રાષ્ટ્રીય માન્યતા મેળવવાની જરૂર છે, અને આ માટે, નવા અને યુવા આદિવાસી લેખકોએ સેતુ તરીકે કાર્ય કરવું પડશે. આ ઉત્સવ દ્વારા, આદિવાસી વારસાને સમકાલીન સમાજની સામે લાવવામાં આવશે, જેનાથી તેઓ તેની સાથે વધુ સરળતાથી જોડાઈ શકશે.

મહોત્સવનું પ્રથમ સત્ર આદિવાસી સાહિત્ય પર હતું. તે અનિલ કુમાર બોરોની અધ્યક્ષતામાં સમુદાયિક સ્મૃતિથી સમકાલીન અભિવ્યક્તિ સુધી થીમ પર આધારિત હતું. આ સત્રમાં મૌખિક પરંપરાઓ, સમુદાય જ્ઞાન પ્રણાલીઓ, પ્રદર્શન, સાંસ્કૃતિક સ્મૃતિ અને સમકાલીન સાહિત્યિક સર્જનાત્મકતાના સાતત્ય દ્વારા આદિવાસી સાહિત્યનું પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું. કે. વસમલ્લી (ટોડ સમુદાય), દમયંતી બેસરા (સાંતલી), અને ધર્મેન્દ્ર પારેએ આ સત્રમાં પોતાના વિચારો રજૂ કર્યા.

બીજા સત્રમાં આદિવાસી કવિઓ દ્વારા કવિતા વાંચન કરવામાં આવ્યું. વિવિધ આદિવાસી ભાષાઓના કવિઓએ કવિતાઓ રજૂ કરી. તેનું સંકલન કાનજી પટેલ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, અને યશોદા મુર્મુ (સાંતલી), જોમીર જીની (ગાલો), સ્નેહલતા નેગી (કિન્નૌરી) અને પાર્વતી તિર્કી (કુરુખ) એ તેમની કવિતાઓ રજૂ કરી હતી.

આદિવાસી લોકકથા, ગીતો, દંતકથાઓ, વાર્તાઓ, કહેવતો અને મૌખિક વાર્તાઓ ના અંતિમ સત્રનું સંકલન સિલ્વાનસ લેમેટ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને લિસા લોમડાક, અનુજ મોહન પ્રધાન અને સ્વાતિ આનંદે તેમના મંતવ્યો રજૂ કર્યા હતા.

આ સત્રમાં આદિવાસી મૌખિક પરંપરાઓની વિવિધતા પર વિચાર કરવામાં આવ્યો હતો. આમાં ગીતો, ધાર્મિક ગીતો, દંતકથાઓ, દંતકથાઓ, લોકકથાઓ, કહેવતો, કોયડાઓ, બાળકોની પરંપરાઓ, મોસમી વાર્તાઓ અને મહિલાઓની મૌખિક પરંપરાઓનો સમાવેશ થાય છે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / શ્રદ્ધા દ્વિવેદી / પવન કુમાર

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / માધવી વ્યાસ