સ્વાસ્થ્ય સેવાઓમાં ભાષાની અડચણ દૂર કરશે બહુભાષી એઆઈ ટેકનિક, એમ્સ અને જિપમરે દેખાડ્યા ઉપયોગના રીત-રિવાજો
નવી દિલ્હી, 21 નવેમ્બર (હિ.સ.) દેશની હોસ્પિટલોમાં ડૉક્ટરો અને દર્દીઓ વચ્ચે ભાષાની અડચણ દૂર કરવા માટે બહુભાષી કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (એઆઈ) ટેકનિકનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આના દ્વારા ડૉક્ટરો દર્દીઓ સાથે તેમની ભાષામાં વાતચીત કરી શકશે અને અવાજના માધ્
ગ્લોબલ ડિજિટલ હેલ્થ સમિટ 2026માં બહુભાષી એઆઈ ટેકનિકનું પ્રદર્શન


નવી દિલ્હી, 21 નવેમ્બર (હિ.સ.) દેશની હોસ્પિટલોમાં ડૉક્ટરો અને દર્દીઓ વચ્ચે ભાષાની અડચણ દૂર કરવા માટે બહુભાષી કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા (એઆઈ) ટેકનિકનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આના દ્વારા ડૉક્ટરો દર્દીઓ સાથે તેમની ભાષામાં વાતચીત કરી શકશે અને અવાજના માધ્યમથી મેડિકલ રેકોર્ડ, પ્રિસ્ક્રિપ્શન તથા ડિસ્ચાર્જ સૂચનાઓ તૈયાર કરી શકશે. એમ્સ પોંડીચેરી સ્થિત જવાહરલાલ સ્નાતકોત્તર ચિકિત્સા શિક્ષા એવં અનુસંધાન સંસ્થાન (જિપરમ) અને સેનાના ચિકિત્સા સેવા મહાનિદેશાલયે આ ટેકનિકના ઉપયોગનું પ્રદર્શન કર્યું છે.

કેન્દ્રીય ઇલેક્ટ્રોનિકી અને સૂચના પ્રૌદ્યોગિકી મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર ડિજિટલ ઇન્ડિયા ભાષિણી પ્રભાગે, 20 અને 21 નવેમ્બરના રોજ અહીં ભારત મંડપમમાં આયોજિત ગ્લોબલ ડિજિટલ હેલ્થ સમિટ 2026માં પોતાની બહુભાષી એઆઈ ટેકનિકનું પ્રદર્શન કર્યું. સમિટની થીમ 'આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સનું કાર્યાન્વયન-એઆઈ ઇન એક્શન' રાખવામાં આવી હતી. આમાં ભાષિણીએ પોતાના સંસ્થાકીય સહયોગીઓ સાથે સ્વાસ્થ્ય સેવાઓમાં ભાષા ટેકનોલોજીના ઉપયોગને પ્રદર્શિત કર્યો.

જિપમરમાં ઇ-ભાષિણીને ઇ-સુશ્રુત હોસ્પિટલ પ્રબંધન સૂચના પ્રણાલી (એચએમઆઈએસ) સાથે જોડવામાં આવી છે. આનાથી ડૉક્ટર અવાજ દ્વારા દર્દીઓની બીમારીનો ઇતિહાસ, આઈપીડી નોટ્સ અને ડિસ્ચાર્જ સૂચનાઓ નોંધી શકે છે. એમ્સમાં ભાષિણીની સ્પીચ ટેકનોલોજી દ્વારા અલગ-અલગ ભાષાઓ બોલનારા ડૉક્ટરો અને દર્દીઓ વચ્ચે સંવાદનું પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું.

સેનાના ચિકિત્સા સેવા મહાનિદેશાલયે ધન્વંતરિ પ્રણાલીમાં આ ટેકનિકનો ઉપયોગ દેખાડ્યો. આના અંતર્ગત ડૉક્ટરો દ્વારા બોલવામાં આવેલી ચિકિત્સકીય ટિપ્પણીઓને ટાઈપ કરેલા પાઠમાં બદલવામાં આવે છે. આનાથી મેડિકલ દસ્તાવેજો તૈયાર કરવામાં લાગતો સમય ઓછો કરવા અને દર્દીઓ સાથે તેમની પસંદગીની ભાષામાં સંવાદ કરવામાં મદદ મળી શકે છે.

સંમેલન દરમિયાન ભાષિણીની શ્રુતલેખ સુવિધાનું પણ પ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું. આના દ્વારા અલગ-અલગ ભાષાઓમાં વાસ્તવિક સમયમાં બોલવામાં આવેલી વાતોને લેખિત સ્વરૂપમાં નોંધવાની અને તેનો અનુવાદ કરવાની સુવિધા મળે છે. આ ઉપરાંત ભાષિણી મોબાઈલ એપ, ડેટા દાન અને ગ્રંથિકા મંચને પણ પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યા. ડેટા દાન દ્વારા ભારતીય ભાષાઓ સાથે જોડાયેલા આંકડા એકત્રિત કરવામાં સામુદાયિક ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે. જ્યારે ગ્રંથિકા લેખિત અને મૌખિક ભાષા સંસાધનોને એકત્રિત કરવા તથા ડિજિટલ સ્વરૂપ આપવાનું મંચ છે.

એમ્સના કોમ્પ્યુટર સુવિધા પ્રભારી ડૉ. વિવેક ટંડનના જણાવ્યા અનુસાર, એમ્સ નવી દિલ્હીએ ભાષિણીની સ્પીચ-ટૂ-ટેક્સ્ટ સુવિધાને રાષ્ટ્રીય સૂચના વિજ્ઞાન કેન્દ્ર (એનઆઈસી)ના ઇ-હોસ્પિટલ પ્રિસ્ક્રિપ્શન મોડ્યુલ સાથે જોડી છે. આનાથી ડૉક્ટર બોલીને પ્રિસ્ક્રિપ્શન તૈયાર કરી શકે છે. ન્યૂરોલોજી અને ન્યૂરોસર્જરી વિભાગોમાં આના પરીક્ષણ દરમિયાન ડૉક્ટરો પાસેથી સકારાત્મક પ્રતિક્રિયા મળી છે. હવે આને સંસ્થાનના અન્ય વિભાગોમાં પણ લાગુ કરવામાં આવી રહી છે.

જિપમરના ઉપ નિર્દેશક (આઈટી વિંગ) અને ડીએમએસ ડૉ. આનંદ એ કે અનુસાર આ સુવિધાથી ડૉક્ટર અંગ્રેજી અથવા સમર્થિત ભારતીય ભાષાઓમાં બોલીને દર્દીઓની કેસ હિસ્ટ્રી, વોર્ડમાં દાખલ દર્દીઓની નોટ્સ અને ડિસ્ચાર્જ સૂચનાઓ નોંધી શકે છે. આનાથી ચિકિત્સકીય દસ્તાવેજો તૈયાર કરવાનો બોજ ઓછો કરવામાં મદદ મળશે.

સેનાના ચિકિત્સા સેવા મહાનિદેશાલયના એડીજીએમએસ (આઈએસ, એચ અને પીએસ) મેજર જનરલ સંદીપ ભલ્લાએ કહ્યું કે, સેનાની હોસ્પિટલોમાં દેશના અલગ-અલગ હિસ્સાઓમાંથી આવતા દર્દીઓ અને તેમના પરિવારોને તેમની ભાષામાં ચિકિત્સા સુવિધા ઉપલબ્ધ કરાવવી જરૂરી છે. ભાષિણીની સ્પીચ-ટૂ-ટેક્સ્ટ ટેકનિકથી ડૉક્ટરોનો સમય બચશે અને દર્દીઓ પોતાની ભાષામાં મુશ્કેલી જણાવી શકશે.

ડિજિટલ ઇન્ડિયા ભાષિણી પ્રભાગના મુખ્ય કાર્યકારી અધિકારી અમિતાભ નાગે કહ્યું કે, સ્વાસ્થ્ય સેવાઓમાં ભાષાને અડચણ બનવા દેવી જોઈએ નહીં. એમ્સ, જિપમર અને સેનાના ચિકિત્સા સેવા મહાનિદેશાલય સાથેના કામથી એ દેખાયું છે કે બહુભાષી એઆઈ ટેકનિકને દર્દીઓના દસ્તાવેજીકરણ અને ચિકિત્સકીય કાર્યપ્રણાલીમાં સામેલ કરી શકાય છે.

મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, ભાષિણી 36 ભારતીય લેખિત ભાષાઓ, 23 ભારતીય વાણી ભાષાઓ અને 35 આંતરરાષ્ટ્રીય ભાષાઓને સમર્થન આપે છે. આના મંચ પર અત્યાર સુધીમાં 11 અબજથી વધુ ઇન્ફરન્સ નોંધવામાં આવ્યા છે અને પ્રતિદિન લગભગ 2.4 કરોડ ઇન્ફરન્સ પ્રક્રિયાધીન છે. આની ટેકનિકમાં અનુવાદ, વાણી ઓળખ, વાણી સંશ્લેષણ અને લિપ્યાંતરણ જેવી સુવિધાઓ સામેલ છે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / પ્રશાંત શેખર / પવન કુમાર

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / ડો.હિતેશ એન.વ્યાસ


 rajesh pande