કચ્છ, 01 મે (હિ.સ.) : ગુજરાતના કંડલા સ્થિત દેશના અગ્રણી બંદરોમાંના એક એવા દીનદયાળ પોર્ટ ઓથોરિટી (DPA) એ પર્યાવરણ સુરક્ષા અને ગ્રીન મેરિટાઇમ ટ્રાંઝિશન તરફ એક વધુ મજબૂત પગલું ભર્યું છે. બંદર તથા જહાજી કામગીરીમાંથી ઉત્પન્ન થતા ગ્રીનહાઉસ ગેસ (GHG) ઉત્સર્જન અને વાયુ પ્રદૂષણમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો લાવવા માટે DPA, કંડલાએ ઈન્ટરનેશનલ કાઉન્સિલ ઓન ક્લીન ટ્રાન્સપોર્ટેશન (ICCT India) સાથે વ્યૂહાત્મક સમજૂતી કરાર (MoU) કર્યો છે. આ ભાગીદારી કંડલા પોર્ટને માત્ર દેશનું વ્યાપારી ગેટવે નહીં પરંતુ “ગ્રીન પોર્ટ મોડલ” તરીકે ઉભરવામાં મદદરૂપ બનશે.

આ સમજૂતી હેઠળ બંદર પર ચાલી રહેલી વિવિધ પ્રવૃત્તિઓ — જેમ કે મોટા કાર્ગો જહાજો, માલસામાન હેન્ડલિંગ સાધનો, બંદર સાથે જોડાયેલ ટ્રક પરિવહન, ઇન-પોર્ટ મશીનરી અને ઈંધણ વપરાશ — તમામ ક્ષેત્રોમાં પ્રદૂષણ ઘટાડવાના વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ હાથ ધરાશે. ICCT India પોતાની વૈશ્વિક ટેકનિકલ કુશળતા અને ડેટા આધારિત સંશોધન દ્વારા કંડલાને એવી અમલયોગ્ય યોજનાઓ આપશે, જેના કારણે આગામી વર્ષોમાં કાર્બન ફૂટપ્રિન્ટમાં અસરકારક ઘટાડો શક્ય બનશે.

સૂત્રો મુજબ આ કરારમાં ખાસ કરીને ચાર મુખ્ય દિશાઓમાં કાર્ય થવાનું છે — ઓછું પ્રદૂષણ ફેલાવતા જહાજી ઈંધણનો ઉપયોગ, ઝીરો અથવા લો-એમિશન કાર્ગો હેન્ડલિંગ સાધનો, બંદર લોજિસ્ટિક્સનું આધુનિકીકરણ અને ઇલેક્ટ્રિફાઈડ અથવા ગ્રીન એનર્જી આધારિત ઇન-પોર્ટ ઓપરેશન્સ. એટલે કે, કંડલા પોર્ટ હવે પરંપરાગત ફોસિલ ફ્યુઅલ આધારિત સિસ્ટમમાંથી ધીમે ધીમે સ્વચ્છ ઊર્જા આધારિત બંદર વ્યવસ્થામાં પરિવર્તિત થવાનો માર્ગ અપનાવી રહ્યો છે.

દીનદયાળ પોર્ટ ઓથોરિટી છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી સતત ગ્રીન પ્રોજેક્ટ્સને પ્રાથમિકતા આપી રહી છે. અગાઉ અહીં ગ્રીન હાઈડ્રોજન પ્લાન્ટ શરૂ કરવાની પહેલ થઈ હતી, ત્યારબાદ ભારતના પ્રથમ e-Methanol પ્લાન્ટ માટે પણ સમજૂતી થઈ હતી. હવે ICCT India સાથેનો આ કરાર એ દર્શાવે છે કે કંડલા માત્ર માલ હેન્ડલિંગમાં જ નહીં પરંતુ પર્યાવરણમૈત્રી બંદર વિકાસમાં પણ દેશને દિશા બતાવવા તત્પર છે.

આ ભાગીદારીના પરિણામે કંડલા બંદરે એક વ્યાપક “લો-કાર્બન રોડમેપ” તૈયાર થશે જેમાં કેટલા પ્રમાણમાં પ્રદૂષણ થાય છે, કયા સાધનો સૌથી વધુ ઉત્સર્જન કરે છે, કઈ ટેકનોલોજી અપનાવવાથી તાત્કાલિક લાભ મળી શકે અને કયા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરલ સુધારાની જરૂર છે તેનો વિગતવાર અભ્યાસ કરવામાં આવશે. નિષ્ણાતોના મતે જો આ યોજના સફળ થાય તો કંડલા પોર્ટ ભારતના અન્ય મુખ્ય બંદરો માટે એક રોલ મોડલ બની શકે છે.

DPAના અધિકારીઓએ આ પ્રસંગે જણાવ્યું હતું કે, કંડલા લાંબા સમયથી દેશના પશ્ચિમ દરિયાઈ વેપારનું મુખ્ય કેન્દ્ર રહ્યું છે, પરંતુ હવે સમયની માંગ અનુસાર તેને પર્યાવરણમૈત્રી, ટેક્નોલોજી આધારિત અને ભવિષ્યમુખી બનાવવાની જરૂર છે. ICCT India સાથેનો આ સહયોગ એ જ દિશામાં એક નિર્ણાયક પગલું છે, જેનાથી ભારતના મેરિટાઇમ ક્ષેત્રને વૈશ્વિક ગ્રીન ધોરણો સાથે જોડવાની તક મળશે.

વિશેષજ્ઞોના અનુમાન પ્રમાણે આ પહેલથી માત્ર કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો જ નહીં પરંતુ બંદરની કામગીરી વધુ કાર્યક્ષમ બનશે, ઈંધણ ખર્ચમાં ઘટાડો થશે, આંતરરાષ્ટ્રીય ગ્રીન શિપિંગ નેટવર્ક સાથે જોડાવાની તકો વધશે અને ભવિષ્યમાં કંડલા પર ગ્રીન ઈન્વેસ્ટમેન્ટનું આકર્ષણ પણ વધશે.

કંડલાથી શરૂ થયેલો આ હરિયાળો સંકલ્પ હવે ભારતના મેરિટાઇમ ક્ષેત્ર માટે નવી દિશા નિર્ધારિત કરી રહ્યો છે. વેપાર અને વિકાસ સાથે પર્યાવરણ પ્રત્યેની જવાબદારી નિભાવતો આ કરાર દેશના બંદર ઈતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ ગ્રીન માઈલસ્ટોન સાબિત થવાનો છે.

---------------

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / Rohit R. Padhiyar