ગાંધીનગર, 10 એપ્રિલ (હિ.સ.) આજે જ્યારે કૃષિ ક્ષેત્રે ખર્ચ વધી રહ્યો છે અને જમીન તેની ફળદ્રુપતા ગુમાવી રહી છે, ત્યારે 'વર્મિકલ્ચર' અળસિયા પાલન એક આશાના કિરણ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે. આ માત્ર ખેતીમાં મદદરૂપ થતી પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ એક એવો 'સ્માર્ટ બિઝનેસ' છે જે ગ્રામીણ અર્થતંત્રનો ચહેરો બદલવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

અળસિયા પાલનની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તેમાં ખૂબ જ ઓછા મૂડી રોકાણની જરૂર પડે છે. ખેતરમાં ઉપલબ્ધ નકામો કચરો, છાણ, અને પાકના અવશેષો જે સામાન્ય રીતે ફેંકી દેવામાં આવે છે, તે અળસિયા માટે 'કાચો માલ' છે.

તૈયાર થયેલું ઉચ્ચ ગુણવત્તાનું જૈવિક ખાતર બજારમાં પેકિંગ કરીને વેચવાથી ખેડૂતોને સીધી આવક થાય છે.અળસિયાનો વંશવેલો ઝડપથી વધતો હોવાથી, અન્ય ખેડૂતો કે સંસ્થાઓને અળસિયા વેચીને પણ સારી કમાણી કરી શકાય છે. અળસિયાના યુનિટમાંથી મળતું પ્રવાહી એટલે કે,વર્મિ-વોશ જૈવિક ટોનિક તરીકે પ્રચલિત છે, જેની બજાર કિંમત ઘણી ઊંચી હોય છે.

ગુજરાત અને સમગ્ર ભારત જ્યારે પ્રાકૃતિક ખેતી તરફ વળી રહ્યું છે, ત્યારે અળસિયા વગર આ પરિવર્તન અધૂરું છે. રાસાયણિક ખાતરોને કારણે જમીન જે 'નિર્જીવ' બની ગઈ છે, તેને ફરીથી 'સજીવ' કરવાનું કામ અળસિયા કરે છે. અળસિયા જમીનમાં સૂક્ષ્મ છિદ્રો બનાવી હવા ઉજાસ વધારે છે, જેનાથી પાકની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે અને પાણીનો વપરાશ ઘટે છે.

ગ્રામીણ અર્થતંત્રમાં બદલાવની વાત કરવામાં આવે તો,અળસિયાની ખેતી ગામડાંઓમાં સ્વરોજગારીની નવી તકો ઉભી કરે છે, ગામડાની મહિલાઓ ઘરઆંગણે નાના યુનિટ શરૂ કરીને આર્થિક રીતે પગભર બની શકે છે.

ઉપરાંત યુવા સાહસિકો કૃષિ સ્નાતકો અને ગ્રામીણ યુવાનો માટે આ એક આધુનિક 'એગ્રી-બિઝનેસ' મોડલ છે.તથા પશુપાલન સાથે સંકળાયેલા લોકો છાણનો સીધો ઉપયોગ કરીને ખાતર બનાવી ડબલ નફો મેળવી શકે છે.

આવનારા સમયમાં ઓર્ગેનિક ખેતીના ઉત્પાદનોની માંગ વૈશ્વિક સ્તરે વધવાની છે. જે ખેડૂત આજે અળસિયા પાલન અપનાવશે, તે આવતીકાલે માત્ર ખેડૂત નહીં પણ એક 'કૃષિ ઉદ્યોગસાહસિક' તરીકે ઓળખાશે.

અળસિયા પાલન એ પ્રકૃતિ અને પ્રગતિનો સુમેળ છે. તે જમીનને ઝેરમુક્ત બનાવે છે, પર્યાવરણનું જતન કરે છે અને ખેડૂતની પેઢીને સમૃદ્ધિની ગેરંટી આપે છે. જો ગ્રામીણ સ્તરે આ પહેલને મોટા પાયે પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે, તો ભારતની કૃષિ ક્રાંતિ ખરા અર્થમાં સફળ થશે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / અભિષેક બારડ