- નાગરિકોની સુખાકારી અને સુરક્ષાની મજબૂત ઢાલ: જન-જનમાં આશાનો સંચાર કરતી સરકારની લોકકલ્યાણકારી યોજનાઓ

- ટેલી-માનસથી આયુષ્માન ભારત સુધી: કેન્દ્ર અને ગુજરાત સરકારની યોજનાઓ બની ગરીબો માટે આશાનું નવું કિરણ

- ડિપ્રેશન અને તણાવ સામે આશા એક સચોટ શસ્ત્ર: માનસિક સ્વાસ્થ્ય મજબૂત કરવાનો વૈશ્વિક સંદેશ આપતો દિવસ

સુરેન્દ્રનગર, 11 જુલાઇ (હિ.સ.) : માનવ જીવનની સફર ક્યારેય સીધી રેખામાં ચાલતી નથી; સુખ-દુઃખ, સફળતા-નિષ્ફળતા અને તડકો-છાંયડો એ જીવનના સનાતન ક્રમ છે. પરંતુ, જ્યારે ચારેય તરફ ઘોર અંધકાર છવાઈ જાય, સગાં-સ્નેહીઓનો સાથ છૂટી જાય અને ભવિષ્ય ધૂંધળું દેખાવા લાગે, ત્યારે માનવ મનની અંદર ટમટમતું એક નાનકડું કિરણ વ્યક્તિને હારી જવા દેતું નથી.

આ કિરણ એટલે 'આશા'. નિરાશામાં ડૂબેલા વિશ્વને સકારાત્મકતા, સાહસ અને ધૈર્યનો સંદેશ આપવા માટે દર વર્ષે 12 જુલાઈના રોજ 'આંતરરાષ્ટ્રીય આશા દિવસ' (International Day of Hope) મનાવવામાં આવે છે. આ દિવસ વૈશ્વિક સ્તરે માનવજાતને એ યાદ અપાવવાનું મહાપર્વ છે કે પ્રત્યેક કાળી રાત પછી એક સોનેરી સવાર ચોક્કસપણે પડે છે.

માર્ચ 2025માં સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘની સામાન્ય સભાએ 161 દેશોના સમર્થનથી આ ઐતિહાસિક ઠરાવ પસાર કર્યો હતો, જે વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાના સમયમાં આશાની સર્વોચ્ચ શક્તિને માન્યતા આપે છે.

આશાની પસંદગી માટે 12 જુલાઈની તારીખ રાખવા પાછળ એક ખાસ ભૌગોલિક પ્રતીક છુપાયેલું છે. આ દિવસ પ્રશાંત મહાસાગરમાં આવેલા કિરીબાતી દેશના રાષ્ટ્રીય દિવસ સાથે જોડાયેલો છે, જ્યાં પૃથ્વી પર સૂર્યોદય સૌપ્રથમ થાય છે.

આથી, આ તારીખ વૈશ્વિક સ્તરે આશા, નવીકરણ અને નવા પ્રારંભનું જીવંત પ્રતીક બની ગઈ છે. આજના વિશ્વમાં જ્યાં યુદ્ધ, આર્થિક અસ્થિરતા, વાતાવરણીય પડકારો, મોંઘવારી અને સામાજિક વિભાજન સતત વધી રહ્યા છે, ત્યાં આશા જ એકમાત્ર એવી શક્તિ છે જે માનવીને જીવવા અને આગળ વધવા પ્રેરિત કરે છે.

સંયુક્ત રાષ્ટ્રસંઘ પોતે આશાનું પરિણામ છે. આ દિવસ યુએન ચાર્ટર અને માનવ અધિકારોની સાર્વત્રિક ઘોષણાના મૂળભૂત મૂલ્યો પર આધારિત છે, જે શાંતિ, માનવ મર્યાદા, સહિષ્ણુતા અને સહયોગી પ્રગતિની વકીલાત કરે છે.

મનોવૈજ્ઞાનિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્યના નિષ્ણાતો માને છે કે, આશા એ માત્ર એક સામાન્ય લાગણી નથી, પરંતુ તે એક શીખવા યોગ્ય વિશિષ્ટ કુશળતા છે. તે હતાશા ઘટાડે છે, માનસિક સ્વાસ્થ્ય મજબૂત કરે છે અને સમુદાયોમાં પરસ્પર એકતા વધારે છે. સમાજમાં વધી રહેલા માનસિક તણાવ, ડિપ્રેશન, હિંસા, નશાની આદત અને આત્મહત્યા જેવા નકારાત્મક વિચારોને રોકવા માટે આશા એક મજબૂત ઢાલ જેવું કામ કરે છે. જો વ્યક્તિની અંદર આશા જીવંત હોય, તો તે ગમે તેવી ગંભીર શારીરિક વ્યાધિ કે આર્થિક સંકટને પણ પરાસ્ત કરી શકે છે.

યુનેસ્કોના શબ્દોમાં કહીએ તો, “આશા વિના શાંતિ નથી, વિશ્વાસ વિના વિકાસ નથી અને આત્મવિશ્વાસ વિના ભવિષ્ય નથી.” ભારતીય સંદર્ભમાં આશાનો આ વિચાર મહાત્મા ગાંધીજીના અહિંસા અને સત્યાગ્રહના સંદેશ સાથે ઊંડો સંબંધ ધરાવે છે, જેના બળે ભારતીયોએ અંગ્રેજોના અત્યાચારો વચ્ચે પણ આઝાદીની આશા અકબંધ રાખી હતી.

દેશના કરોડો નાગરિકોના મનમાંથી અસુરક્ષાની ભાવના દૂર કરીને તેમનામાં ઉજ્જવળ ભવિષ્યનો સંચાર કરવા માટે ભારત સરકારે અનેક ઐતિહાસિક અને લોકકલ્યાણકારી પગલાં ભર્યા છે. સરકારે નાગરિકોની માનસિક સુખાકારી માટે 'ટેલી-માનસ' (Tele-MANAS) જેવી અદ્યતન ડિજિટલ કાઉન્સેલિંગ સેવા શરૂ કરી છે, જે અંતરિયાળ ગામડાના માણસને પણ ગમે તે સમયે નિરાશામાંથી બહાર કાઢવા મફત માર્ગદર્શન આપે છે.

આ ઉપરાંત, 'આયુષ્માન ભારત યોજના' દ્વારા દેશના ગરીબ પરિવારોને ગંભીર બીમારીઓ સામે મફત સારવારની ગેરંટી આપીને મોતના મુખમાંથી જીવનની નવી આશા આપી છે. યુવાનો માટે 'સ્ટાર્ટ-અપ ઇન્ડિયા' અને 'મુદ્રા યોજના' જેવી આર્થિક પાંખો આપીને સરકારે દેશની નવી પેઢીને આત્મનિર્ભરતા અને પ્રગતિનો નવો આશાવાદ પૂરો પાડ્યો છે.

આ જ રાહ પર ચાલીને ગુજરાત સરકારે હંમેશાં 'વસુધૈવ કુટુંબકમ' અને 'સૌનો સાથ, સૌનો વિકાસ'ના મંત્રને ચરિતાર્થ કરીને પ્રજાના હૃદયમાં ભરોસો અકબંધ રાખ્યો છે. રાજ્ય સરકારની 'મુખ્યમંત્રી અમૃતમ (મા) યોજના' અંતર્ગત લાખો પરિવારોને ગુણવત્તાસભર આરોગ્ય સેવાઓ મળી રહી છે, જે સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પરનો બોજ હળવો કરી જીવન જીવવાની નવી આશા જગાડે છે.

દીકરીઓના ભવિષ્યને સુરક્ષિત કરતી 'વ્હાલી દીકરી યોજના' એ ગરીબ પરિવારોમાં દીકરીના જન્મ વખતના આર્થિક બોજને આનંદ અને આશામાં બદલી નાખ્યો છે. આ ઉપરાંત, શાળાઓ અને કોલેજોમાં વિદ્યાર્થીઓના કેરિયર અને માનસિક તણાવના નિવારણ માટે ગુજરાત સરકાર દ્વારા નિયમિત 'મોટીવેશનલ અને ગાઈડન્સ સત્રો' ચલાવવામાં આવે છે. કુદરતી આપત્તિઓ સમયે પણ ગુજરાત સરકારના ત્વરિત પુનર્વસન કાર્યોએ હંમેશાં એ સાબિત કર્યું છે કે સરકાર પ્રત્યેક નાગરિકની પડખે એક મજબૂત ઢાલ બનીને ઊભી છે.

વૈશ્વિક સ્તરે આજે આ દિવસે શાળાઓ, સંસ્થાઓ અને વિવિધ માધ્યમો દ્વારા પ્રેરણાદાયી પ્રવચનો, સંગીત સંધ્યાઓ અને કાઉન્સેલિંગ શિબિરો યોજાય છે, જે હજારો તૂટેલા મનોબળવાળા લોકોને ફરીથી બેઠા થવાની પ્રેરણા આપે છે.

વિશ્વના કેટલાક દેશોમાં આશાના સંદેશ સાથે બેલ (ઘંટ) વગાડવાની પરંપરા છે, તો ક્યાંક સૂર્યમુખીના બગીચા અને સુંદર મ્યુરલ્સ બનાવવામાં આવે છે. ભારતમાં પણ આ દિવસને શિક્ષણ અને સામાજિક સ્તરે વણી લેવા માટે જુદાજુદા કાર્યક્રમો શરૂ કરાયા છે. ગુજરાતમાં પણ પ્રશંસનીય પહેલો શરૂ થઈ છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય આશા દિવસ આપણને એ યાદ અપાવે છે કે આ દિવસને સાચા અર્થમાં ઉજવવા માટે બહુ મોટા કાર્યોની જરૂર નથી, આપણા નાના-નાના પ્રયાસો પણ કાફી છે. પરિવારમાં સકારાત્મક વાતો કરવી, જૂના મનદુઃખ ભૂલીને માફ કરતા શીખવું, કોઈ ગરીબ કે અનાથ બાળકને ભણવામાં મદદ કરવી, આસપાસ સફાઈ રાખવી, અથવા કોઈ એકલા રહેતા વડીલની મુલાકાત લઈને તેમનું સુખ-દુઃખ પૂછવું — આ બધું જ સમાજમાં આશાનો દીવો પ્રગટાવે છે. આશા એ કોઈ જાદુ નથી, પરંતુ તે સકારાત્મક કાર્યોનું પરિણામ છે. ગમે તેટલો ઘનઘોર અંધકાર હોય, પણ આશાની એક નાની મીણબત્તી આખા અંધકારને મિટાવી શકે છે.

આવો, આપણે સૌ સંકલ્પ કરીએ કે આપણે પોતે ક્યારેય હિંમત હારીશું નહીં અને આપણી આસપાસ રહેલી કોઈપણ નિરાશ વ્યક્તિની જિંદગીમાં પ્રેમ, સ્નેહ અને હિંમતનો દીવો બનીને આશાનો પ્રકાશ ફેલાવીશું, કારણ કે આશા જીવંત રહેશે, તો જ આ વિશ્વ બદલાઈ શકશે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / હર્ષ શાહ