કાઠમંડુ, નવી દિલ્હી, 23 જુલાઈ (હિ.સ) નેપાળ સરકારે આ શૈક્ષણિક સત્રથી 10% ફરજિયાત યુનિવર્સિટી-સ્તરની શિષ્યવૃત્તિ પ્રણાલીને સંપૂર્ણપણે લાગુ કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. શિક્ષણ, વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી મંત્રાલયના દેશની તમામ 21 યુનિવર્સિટીઓ અને આઠ આરોગ્ય વિજ્ઞાન સંસ્થાઓને નિર્દેશ બાદ, વિવિધ યુનિવર્સિટીઓએ શિષ્યવૃત્તિ માટે અરજીઓ મંગાવી છે.

જો આ સિસ્ટમ અસરકારક રીતે લાગુ કરવામાં આવે, તો સ્નાતક, અનુસ્નાતક અને પીએચડી સ્તરે અભ્યાસ કરતા આશરે 72,929 વિદ્યાર્થીઓને સંપૂર્ણ શિષ્યવૃત્તિ પર મફત શિક્ષણ મેળવવાની તક મળશે. હાલમાં, દેશભરની યુનિવર્સિટીઓ અને આરોગ્ય વિજ્ઞાન સંસ્થાઓ (મેડિકલ કોલેજો) માં 729,294 વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ કરી રહ્યા છે.

શિક્ષણ મંત્રાલયના ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગના વડા શ્રી પ્રસાદ ભટ્ટરાયએ જણાવ્યું હતું કે 10% શિષ્યવૃત્તિની જોગવાઈ પહેલાથી જ અસ્તિત્વમાં છે, પરંતુ તેનો વ્યવસ્થિત રીતે અમલ કરવામાં આવી રહ્યો નથી. તેમણે કહ્યું, હવે બધી યુનિવર્સિટીઓ અને સંસ્થાઓ માટે આ સિસ્ટમ લાગુ કરવી ફરજિયાત રહેશે. તેના અસરકારક અમલીકરણથી ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવા માંગતા મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓને રાહત મળશે.

યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (યુજીસી) ઉચ્ચ શિક્ષણ અભ્યાસ શિષ્યવૃત્તિ માર્ગદર્શિકા અનુસાર, મેરિટોરીયસ વિદ્યાર્થીઓ, દલિતો, મુસ્લિમો, આર્થિક રીતે નબળા અને ઓછી આવક ધરાવતા પરિવારોના વિદ્યાર્થીઓ, સંઘર્ષગ્રસ્ત, પછાત અને લક્ષિત સમુદાયોને શિષ્યવૃત્તિ આપવામાં આવશે. વધુમાં, યુનિવર્સિટીઓ તેમના પોતાના કાયદા, નિયમો અને માર્ગદર્શિકા અનુસાર વધારાના પાત્રતા માપદંડો નક્કી કરી શકશે.

નેપાળ હાલમાં 15 ફેડરલ યુનિવર્સિટીઓ, 6 પ્રાદેશિક યુનિવર્સિટીઓ અને 8 આરોગ્ય વિજ્ઞાન સંસ્થાઓ ચલાવે છે. વધુમાં, 34,465 વિદ્યાર્થીઓ વિદેશી યુનિવર્સિટીઓ સાથે જોડાયેલી 58 કોલેજોમાં અભ્યાસ કરે છે. આ કોલેજોમાં પણ આ નિયમ ફરજિયાત રહેશે. ઉચ્ચ શિક્ષણમાં 10 ટકા શિષ્યવૃત્તિની કાનૂની જોગવાઈ નવી નથી, પરંતુ પારદર્શક સિસ્ટમ, નિયમિત દેખરેખ અને વિશ્વસનીય ડેટાના અભાવે, મોટાભાગની યુનિવર્સિટીઓમાં તેનો અસરકારક રીતે અમલ કરવામાં આવ્યો નથી.

આ વખતે, શિક્ષણ મંત્રાલયે તમામ યુનિવર્સિટીઓને શિષ્યવૃત્તિ પ્રણાલી ફરજિયાતપણે લાગુ કરવા, જાહેર સૂચનાઓ જારી કરવા, ડેટા સંકલન કરવા અને પારદર્શક પસંદગી પ્રક્રિયા અપનાવવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. શિક્ષણ મંત્રી સસ્મિત પોખરેલે જણાવ્યું હતું કે કાઠમંડુ મેટ્રોપોલિટન શાળાઓમાં લાગુ કરાયેલ શિષ્યવૃત્તિ પ્રણાલીના સફળ અનુભવના આધારે, તેને હવે યુનિવર્સિટી સ્તરે સંસ્થાકીય બનાવવામાં આવી રહી છે.

તેમણે સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું, કાઠમંડુ મેટ્રોપોલિટન શાળા પ્રણાલીમાં શિષ્યવૃત્તિ પ્રણાલીના અસરકારક અમલીકરણથી મેળવેલા અનુભવના આધારે, તેને હવે યુનિવર્સિટી સ્તરે સંસ્થાકીય બનાવવામાં આવી રહી છે. આ હેઠળ, તેમની સાથે જોડાયેલી તમામ યુનિવર્સિટીઓ અને કોલેજો માટે ઓછામાં ઓછા 10 ટકા વિદ્યાર્થીઓને સંપૂર્ણ શિષ્યવૃત્તિ પ્રદાન કરવી ફરજિયાત રહેશે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / પંકજ દાસ / મુકુન્દ

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / માધવી વ્યાસ