ગીર સોમનાથ 24 ઓગસ્ટ (હિ.સ.) આજે, 24 ઓગસ્ટ, 2026 ના રોજ, ઇન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય કલા કેન્દ્ર, સોમનાથ સંસ્કૃત યુનિવર્સિટી, વેરાવળ અને સોમનાથ ટ્રસ્ટના સંયુક્ત ઉપક્રમે કાલ ગણના વિષય પર શ્રાવણ વ્યાખ્યાન શ્રેણી શરૂ થઈ. વ્યાખ્યાન શ્રેણીનું ચતુર્થ સત્ર આજે યોજાયું હતું. કાર્યક્રમમાં બધાએ હાજરી આપી હતી.

ઉત્તર પ્રદેશના લખનઊ સ્થિત સેન્ટ્રલ સંસ્કૃત યુનિવર્સિટીના જ્યોતિષશાસ્ત્રના પ્રોફેસર શ્યામદેવ મિશ્રા મુખ્ય વક્તા હતા. કાલ પરના તેમના વ્યાખ્યાનમાં, તેમણે સમજાવ્યું કે ત્રુટિ થી કલ્પ (સર્વનાશ) સુધીની ગણતરી ખૂબ જ વૈજ્ઞાનિક છે, અને સમયનો અંતિમ બિંદુ બ્રહ્મ તત્વ જ છે. બ્રહ્માનો દિવસ જ્યાંથી શરૂ થાય છે ત્યાંથી સર્જનની પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે, અને જ્યારે દિવસ સમાપ્ત થાય છે, ત્યારે સમગ્ર બ્રહ્માંડ બ્રહ્મામાં લીન થઈ જાય છે. આમ, જ્યોતિષ શાસ્ત્ર પ્રકૃતિ અને માનવતા વચ્ચેના સંબંધનું ખૂબ જ સ્પષ્ટ વર્ણન કરે છે. કોણાર્ક મંદિરમાં સ્થાપિત સૂર્ય સાથે સાત ઘોડા અને ચક્રનું ઉદાહરણ આપતા તેમણે કહ્યું કે સમયના પ્રતીક તરીકે ત્યાં સ્થાપિત ઘોડો બ્રહ્મમુહૂર્તથી રાત્રિ સુધીનો સમય દર્શાવે છે અને તે સમગ્ર બ્રહ્માંડને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તેમણે વેદ, ઉપનિષદ અને પુરાણોમાં સમયના તત્વનું વૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણ પણ પૂરું પાડ્યું.

બીજા વક્તા તરીકે, સોમનાથ સંસ્કૃત યુનિવર્સિટીના સંશોધન અધિકારી ડૉ. કાર્તિક કુમાર પંડ્યાએ રામાયણમાં સમયના સ્વરૂપની ચર્ચા કરતા જણાવ્યું હતું કે રામાયણ કાળ દરમિયાન કલા,કાષ્ઠા, મુહૂર્ત, મહિનો અને વર્ષ જેવા સમય ગણતરીના વિવિધ એકમોનું વર્ણન વિવિધ સ્થળોએ અને સંદર્ભોમાં કરવામાં આવ્યું છે, જે સૂચવે છે કે રામાયણ કાળ દરમિયાન પણ આપણા સમાજમાં સમય ગણતરીની પરંપરા પ્રચલિત હતી. તેમણે સમય સંબંધિત વિવિધ સંદર્ભ ગ્રંથોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો.

વ્યાખ્યાન સત્રમાં, કાર્યક્રમનો પરિચય અને ઉપસ્થિત મહાનુભાવોનું મૌખિક સ્વાગત જ્યોતિષ વિભાગના વડા અને વ્યાખ્યાન શ્રેણીના સંયોજક ડૉ. નિત્યાનંદ ઓઝા અને ઇન્દિરા ગાંધી રાષ્ટ્રીય કલા કેન્દ્ર બરોડાના પ્રાદેશિક નિદેશિકા અરૂપા લહરીએ ઉપસ્થિત તમામ મહાનુભાવોનો આભાર માન્યો. કાર્યક્રમનું વ્યવસ્થિત સંચાલન એમ.એ. જ્યોતિષની વિદ્યાર્થીની આશ્કા લાબડિયા દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું. કાર્યક્રમમાં જ્યોતિષ અને અન્ય વિષયોના જિજ્ઞાસુ વિદ્યાર્થીઓ તથા જ્યોતિષ વિભાગના સહાયક પ્રોફેસર અપૂર્વા અગ્રવાલ, ડૉ. રમેશ ચંદ્ર શુક્લા અને અન્ય શિક્ષકો હાજર રહ્યા હતા.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / ભરતસિંહ જાદવ