વોશિંગ્ટન, નવી દિલ્હી, 24 જુલાઈ (હિ.સ.). અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે થયેલા મહત્ત્વપૂર્ણ પરમાણુ સહયોગ કરારને લઈને વ્હાઇટ હાઉસે મોટું નિવેદન આપ્યું છે. અમેરિકી પ્રશાસને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, આ કરાર ત્યારે જ અંતિમ સ્વરૂપ લઈ શકશે, જ્યારે સાઉદી અરેબિયા અબ્રાહમ કરારમાં સામેલ થઈને ઇઝરાયેલ સાથે રાજદ્વારી સંબંધો સ્થાપિત કરશે.

રશિયાના આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચાર ટેલિવિઝન નેટવર્ક રશિયા ટુડે (આરટી) અનુસાર, વ્હાઇટ હાઉસના પ્રેસ સચિવ કેરોલિન લેવિટે જણાવ્યું હતું કે, રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના દૃષ્ટિકોણથી આ ડીલ ઇઝરાયેલ સાથે સંબંધો સામાન્ય કરવાની શરત પર આધારિત છે. તેમણે જણાવ્યું કે, આ સંબંધમાં સાઉદી નેતૃત્વ સાથે વાતચીત ચાલુ છે અને અમેરિકાને આશા છે કે રિયાદ ટૂંક સમયમાં અબ્રાહમ કરારનો ભાગ બનશે.

જોકે, બુધવારે જ્યારે અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયા વચ્ચે પરમાણુ સહયોગ કરારની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી, ત્યારે આ પ્રકારની કોઈ શરતનો જાહેરમાં ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો ન હતો. વળી, સાઉદી અરેબિયા પહેલાથી જ સ્પષ્ટ કરી ચૂક્યું છે કે જ્યાં સુધી પેલેસ્ટાઈન રાજ્યના ગઠનની દિશામાં નક્કર પ્રગતિ નહીં થાય, ત્યાં સુધી તે ઇઝરાયેલને ઔપચારિક માન્યતા આપશે નહીં.

અમેરિકી ઊર્જા વિભાગ અનુસાર, ઊર્જા સચિવ ક્રિસ રાઇટ અને સાઉદી ઊર્જા મંત્રી પ્રિન્સ અબ્દુલઅઝીઝ બિન સલમાને તથાકથિત '123 પરમાણુ કરાર' અને પરમાણુ સુરક્ષા ઉપાયો સાથે સંકળાયેલા એક અન્ય કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. આ અંતર્ગત અમેરિકી ટેકનોલોજી અને વિશેષજ્ઞતાની મદદથી સાઉદી અરેબિયા પોતાનો નાગરિક પરમાણુ ઊર્જા કાર્યક્રમ વિકસાવી શકશે અને ભવિષ્યમાં પરમાણુ રિએક્ટર સ્થાપિત કરી શકશે.

રિપોર્ટ્સ અનુસાર, આ કરાર સાઉદી અરેબિયાને ઘરેલું સ્તરે યુરેનિયમ સંવર્ધનની મંજૂરી પણ આપી શકે છે. જોકે, તેમાં આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઊર્જા એજન્સી (આઈએઈએ)ના 'એડિશનલ પ્રોટોકોલ'ને ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યો નથી. આ પ્રોટોકોલ નિરીક્ષકોને વ્યાપક અધિકાર આપે છે જેથી કોઈપણ અઘોષિત પરમાણુ ગતિવિધિનો પતો લગાવી શકાય.

આ જોગવાઈને લઈને અમેરિકામાં પરમાણુ અપ્રસાર નિષ્ણાતો અને ઘણા સાંસદોએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે, જો સાઉદી અરેબિયાને યુરેનિયમ સંવર્ધનની મંજૂરી મળે છે, તો ભવિષ્યમાં તે જ ટેકનોલોજી પરમાણુ હથિયારો બનાવવા માટે પણ ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે. આનાથી પશ્ચિમ એશિયામાં પરમાણુ હથિયારોની નવી સ્પર્ધા શરૂ થવાનો ખતરો વધી શકે છે.

સાઉદી ક્રાઉન પ્રિન્સ મોહમ્મદ બિન સલમાન પહેલા પણ કહી ચૂક્યા છે કે, જો ઈરાન પરમાણુ હથિયારો મેળવે છે, તો સાઉદી અરેબિયા પણ તે જ દિશામાં પગલાં ભરશે.

આ કરાર અમેરિકી કંપનીઓ માટે અબજો ડોલરના પરમાણુ ઊર્જા ક્ષેત્રમાં રોકાણનો માર્ગ ખોલી શકે છે. જોકે, અમેરિકી એટોમિક એનર્જી એક્ટ હેઠળ તેના અમલ પહેલા તેને અમેરિકી કોંગ્રેસની સમીક્ષા અને મંજૂરીની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું પડશે. જોકે નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે, કોંગ્રેસ દ્વારા આ કરારને રોકી શકવું સરળ નહીં હોય, કારણ કે રાષ્ટ્રપતિના વીટોને ઉલટાવવા માટે બંને ગૃહોમાં બે-તૃતીયાંશ બહુમતીની જરૂર પડશે.

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / અમરેશ દ્વિવેદી

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / ડો.હિતેશ એન.વ્યાસ