ગાંધીનગર, 21 ઓગસ્ટ (હિ.સ.) : સુધારાત્મક વહીવટના આધુનિકીકરણ તરફના એક મહત્વપૂર્ણ પગલા રૂપે, રાષ્ટ્રીય રક્ષા યુનિવર્સિટી (RRU) અને મધ્યપ્રદેશ જેલ અને સુધારાત્મક સેવા વિભાગ વચ્ચે 20 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ સમજૂતી કરાર (MoU) તથા માન્યતા અને સંલગ્નતા કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા. સુધારાત્મક વહીવટના ક્ષેત્રમાં આરઆરયુને વૈશ્વિક અગ્રણી સંસ્થા તરીકે સ્થાપિત કરવા અંગેના પ્રધાનમંત્રીના આદેશને અનુરૂપ, આ કરારો પ્રો. (ડૉ.) બિમલ એન. પટેલ, કુલપતિ, આરઆરયુ અને ડૉ. વરુણ કપૂર, આઈ.પી.એસ., મહાનિદેશક, જેલ અને સુધારાત્મક સેવાઓ, મધ્યપ્રદેશના નેતૃત્વ હેઠળ સંપન્ન થયા.

આ કરારોને જેલ મુખ્યાલય, ભોપાલ ખાતે ઔપચારિક સ્વરૂપ આપવામાં આવ્યું, જેમાં જી. અખેતો સેમા, આઈ.પી.એસ., અધિક મહાનિદેશક, જેલ અને સુધારાત્મક સેવાઓ; એમ. આર. પટેલ, નાયબ મહાનિરીક્ષક, જેલ મુખ્યાલય, ભોપાલ; માનેન્દ્ર સિંહ પરિહાર, જેલ અધીક્ષક, મધ્યસ્થ જેલ, ભોપાલ; ઇન્દોર અને બડવાની ખાતેની મધ્યસ્થ જેલોના અધીક્ષકો તથા નિયામકની કચેરીના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા. આરઆરયુ તરફથી ડૉ. નૂરિન ચૌધરી, કાર્યકારી નિયામક, બિહેવિયરલ સાયન્સિસ એન્ડ ફોરેન્સિક ઇન્વેસ્ટિગેશન્સ સ્કૂલ; ડૉ. ગીતેશ કુમાર સિંહ, પ્રોજેક્ટ ડિરેક્ટર, ગ્લોબલ કરેક્શનલ એડમિનિસ્ટ્રેશન સ્ટડીઝ; પ્રદીપ રૂપિયા, મદદનીશ નિયામક, આરઆરયુ મધ્યપ્રદેશ કેમ્પસ; તનુ પી. ચંદેલ તથા શુભમ જૈન ઉપસ્થિત રહ્યા.

આ હસ્તાક્ષર દ્વારા મધ્યપ્રદેશના સુધારાત્મક સંવર્ગની તાલીમને શૈક્ષણિક પ્રમાણન સાથે માન્યતા આપવામાં આવી છે તથા સુધારાત્મક ઉત્કૃષ્ટતાના ધ્યેય સાથે શૈક્ષણિક, સંશોધન, તાલીમ અને વિસ્તરણ પ્રવૃત્તિઓ માટે સહયોગનું માળખું સ્થાપિત કરવામાં આવ્યું છે. તેમાં કાર્યક્રમોની સંલગ્નતા અને માન્યતા, સુધારાત્મક કર્મચારીઓ માટે તાલીમ કાર્યક્રમોનો વિકાસ, સુધારાઓને દિશા આપવા માટે સુધારાત્મક વહીવટ, માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને પુનર્વસન અંગે સંશોધન, સુવિધાઓ અને નિપુણતાની વહેંચણી, તથા વિદ્યાર્થીઓ, સંશોધકો, અધ્યાપકો અને સુધારાત્મક કર્મચારીઓ માટે ઇન્ટર્નશિપ, ક્ષેત્રકાર્ય અને અનુભવજન્ય શિક્ષણની તકોનું સર્જન સામેલ છે. આ સહયોગ આદર્શ કારાગાર અને સુધારાત્મક સેવા અધિનિયમ, 2023 તથા માનસિક સ્વાસ્થ્ય સંભાળ અધિનિયમ, 2017ને અનુરૂપ રાજ્યની જેલોમાં મનોસામાજિક સંભાળ કેન્દ્રોની સ્થાપનાને આગળ ધપાવશે.

આ હસ્તાક્ષર અગાઉની સતત જોડાણ પ્રક્રિયાનું પરિણામ છે, જેમાં મનોસામાજિક સંભાળ કેન્દ્રની સ્થાપનાની દરખાસ્તનો સમાવેશ થાય છે, જેને એપ્રિલ 2026માં જેલ મુખ્યાલય, મધ્યપ્રદેશ તરફથી સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી મળી હતી અને જેની કાર્યપદ્ધતિ અંગે મે 2026માં આરઆરયુ, લવાડ–ગાંધીનગર ખાતે વિસ્તૃત ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. આ ચર્ચાઓના અનુસંધાને, પ્રોજેક્ટ પ્રહરી: સાયકોલોજિકલ રિસ્ક એસેસમેન્ટ, હેલ્થ અવેરનેસ એન્ડ રેઝિલિયન્સ ઇનિશિયેટિવની પ્રથમ બેચ 6થી 12 જુલાઈ 2026 દરમિયાન પ્રાદેશિક જેલ વ્યવસ્થાપન અને સંશોધન સંસ્થાન, ભોપાલ ખાતે યોજવામાં આવી, જેમાં મધ્યપ્રદેશની જેલોના ત્રીસ સુધારાત્મક કર્મચારીઓને મનોવૈજ્ઞાનિક તણાવ અને જોખમ સૂચકોની ઓળખ, જોખમ વર્ગીકરણ, કટોકટીકાલીન સંવાદ અને તણાવ-શમન, દસ્તાવેજીકરણ અને સંદર્ભન પ્રોટોકોલના પાલન તથા પરોક્ષ આઘાત અને બર્નઆઉટ સામે અધિકારીઓના કલ્યાણની સુરક્ષા માટે તાલીમ આપવામાં આવી. આ કરારો આ કાર્યને એક જ કાર્યક્રમમાંથી સંસ્થાગત વ્યવસ્થા સુધી લઈ જાય છે.

ડૉ. વરુણ કપૂર, આઈ.પી.એસ.એ જણાવ્યું કે આ કરારો એક તાલીમ કાર્યક્રમમાંથી કાયમી સંસ્થાગત સંબંધ તરફના સંક્રમણના દ્યોતક છે. તેમણે નોંધ્યું કે સુધારાત્મક કર્મચારીઓ, જેઓ અભિરક્ષામાં રહેલા વ્યક્તિઓના નિકટ સંપર્કમાં કાર્ય કરે છે, તેઓ મનોવૈજ્ઞાનિક તણાવ, જોખમી વર્તન અને માદક દ્રવ્ય નિર્ભરતાના પ્રારંભિક ચેતવણી સંકેતો ઓળખવા માટે સૌથી યોગ્ય સ્થિતિમાં છે, અને તેમની તાલીમનું માન્યતાપ્રાપ્ત શૈક્ષણિક પ્રમાણન સંવર્ગની વ્યાવસાયિક પ્રતિષ્ઠા તથા રાજ્યની જેલોમાં સંભાળની ગુણવત્તા બંનેને સુદૃઢ કરશે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે સૂચિત મનોસામાજિક સંભાળ કેન્દ્રો એવા અભિરક્ષામાં રહેલા વ્યક્તિઓને સંરચિત મનોસામાજિક સહાય પૂરી પાડશે જેઓ અત્યાર સુધી અજાણ્યા અને સેવાવંચિત રહ્યા છે.

આરઆરયુની શૈક્ષણિક અને સંશોધન ક્ષમતાઓ તથા મધ્યપ્રદેશ જેલ અને સુધારાત્મક સેવા વિભાગના અનુભવ અને વહીવટી પહોંચના સમન્વયથી આ ભાગીદારી રાજ્યમાં સુધારાત્મક સુધારાઓને આગળ ધપાવી શકે છે અને રાષ્ટ્રીય મોડેલ તરીકે કાર્ય કરી શકે છે.

---------------

હિન્દુસ્થાન સમાચાર / અભિષેક બારડ